Afwisselende uitstapjes voor het hele gezin in Bosnië met kinderen

Bosnië met kinderen is avontuurlijker dan een pretpark

Bosnië en Herzegovina heeft geen grote pretparken, en na een week merk je dat niemand ze gemist heeft. Het land vervangt ze door dingen die echte verhalen dragen: een olympische bobsleebaan om doorheen te lopen, watervallen waar je in mag zwemmen, een rivier die volwassen uit een rots stroomt en een kabelbaan met een berg erachter. En alles kost een fractie van West-Europese prijzen. Dit artikel zet de gezinsversie van het land op een rij, met leeftijden en prijzen erbij, en met het eerlijke verhaal over de reistijden en over hoe je de oorlogsgeschiedenis doseert.

Sarajevo heeft de kabelbaan en de bobsleebaan

De hoofdstad is met kinderen twee dagen. De vaste hits zijn de kabelbaan naar de Trebević, die sinds 2018 weer rijdt en waarvoor je rond de 30 mark retour betaalt, met boven de verlaten bobsleebaan van de Winterspelen van 1984, een gratis graffitibaan door het bos waar kinderen doorheen mogen rennen; en de bazaarwijk Baščaršija met het duivenplein, waar zakjes voer naast het Sebilj-fonteintje worden verkocht. Eten is er kindsimpel, met ćevapi, gegrilde gehaktrolletjes in brood, voor 7 tot 8 mark per halve portie. Voor kinderen vanaf een jaar of acht is het War Childhood Museum, 10 mark en dagelijks open van elf tot zeven, het best passende oorlogsmuseum, want het vertelt via speelgoed en dagboeken van kinderen, zonder beelden van geweld. Het Tunnelmuseum bij het vliegveld, over de tunnel van ongeveer 800 meter die in 1993 onder de landingsbaan door werd gegraven, is concreet genoeg voor tieners.

Rond Sarajevo liggen nog vier gratis of goedkope uitjes

Bij Ilidža aan de rand van de stad ligt Vrelo Bosne, het park bij de bron van de Bosna, waar paardenkoetsen over een lange lanenweg rijden voor enkele marken per persoon en waar kinderen langs de beeklopen kunnen klauteren. In de Pionirska dolina zit een kleine dierentuin voor een paar mark, en langs de rivier loopt het Vilsonovo šetalište, de promenade waar de stad zelf wandelt. Wie omhoog wil zonder kabelbaan, neemt de lift van de Avaz Twist Tower van 176 meter naar het uitzichtterras voor ongeveer 2 mark. Noordelijk van de stad loopt een pad naar de Skakavac-waterval, die met bijna honderd meter de hoogste van de omgeving is; de route is 4 kilometer heen en terug. De skibergen van 1984, Bjelašnica en Igman, liggen op een half uur rijden en hebben in de zomer wandelroutes en in de winter goedkope skipassen.

Kravica is de zwemdag van de reis

De Kravica-watervallen bij Ljubuški in Herzegovina zijn voor kinderen het hoogtepunt van het land: een halve cirkel van vallen die in een groen meer storten waarin gezwommen mag worden, met ligweiden, een strandje en horeca eromheen. De entree is 20 mark, zo'n 10 euro, kinderen betalen minder en parkeren kost 3 mark per uur. Twee dingen om te weten. Het water blijft ook in de zomer fris, dus reken op korte zwembeurten met jonge kinderen. En kom om negen uur, want in juli en augustus lopen de tourbussen het terrein vanaf de late ochtend vol, en met een vroege start heeft je gezin het meer eerst een uur bijna alleen.

Bij Blagaj komt een rivier uit een grot

Voor kinderen is de bron van de Buna bij Blagaj het soort plek dat blijft hangen: onder een klif van zo'n 200 meter stroomt een complete rivier de openlucht in, zo helder dat de bodem op meters diepte zichtbaar is en zo koud, rond de 9 graden het hele jaar, dat een hand erin steken al een verhaal is. De tekke, het derwisjenklooster ernaast, kost zo'n 3 euro en is kort en kindvriendelijk genoeg om mee te nemen, en de terrassen aan het water serveren forel uit diezelfde rivier. Combineer Blagaj met Mostar op een dag; samen zijn ze vanuit een verblijf in Herzegovina een rustig dagprogramma. Zuidelijker ligt bij Čapljina het moerasreservaat Hutovo Blato, waar je met een platte boot tussen de reigers vaart voor rond de 20 mark per persoon.

In Mostar springen mannen van een brug, en dat is echt zo

De herbouwde Stari Most uit 1566, in 2004 na de verwoesting opnieuw opgetrokken, overspant de Neretva op 24 meter, en de plaatselijke duikclub springt er in het seizoen dagelijks tussen elf en drie af, zodra er genoeg fooi is opgehaald; het springen is er sinds 1664 gedocumenteerd. Voor kinderen is dat het beste gratis theater van de reis, met de kanttekening dat het wachten soms lang duurt. Wees er voor tien uur of na vijf uur voor de oude stad zelf, want midden op de dag is het er vol dagjesmensen en zijn de gladde keien met kleine kinderen onhandig druk. En zeg het vooraf, voordat een tiener op ideeën komt: zelf springen is levensgevaarlijk, met water van 10 tot 14 graden en een verplichte training bij de club voor wie het ooit echt wil.

De Una en Jajce zijn voor gezinnen die willen raften

Wie een actieve afsluiting zoekt, rijdt naar het Nationaal Park Una in de noordwesthoek: watervallen met vlonderpaden, waaronder de Štrbački Buk van ruim twintig meter, entree volgens de parktarieven 3 tot 7 mark per sectie, en raftingkampen die aparte familietochten varen op de rustige delen van de rivier, doorgaans vanaf een jaar of zes en met alle uitrusting erbij. Onderweg ligt Jajce, waar de Pliva midden in het stadje over een waterval van ruim twintig meter de Vrbas in stort, met even verderop de Pliva-meren en de rij houten watermolentjes die op elke ansichtkaart van het land staan. De eerlijkheid gebiedt dat dit ver is, ruim 300 kilometer van Sarajevo over bergwegen, en dus alleen logisch voor wie via Kroatië reist of er een nacht of twee van maakt. Voor een eerste kennismaking zijn Sarajevo en Herzegovina samen genoeg.

Voor wie langer blijft liggen er meren en bergen

Bij Konjic, halverwege Sarajevo en Mostar, ligt het Boračko jezero met een strandje en kanoverhuur, en vlakbij vaart een raftingtocht over de Neretva. In Jablanica staat de in 1943 opgeblazen spoorbrug nog in de rivier, met een museum ernaast en een rij restaurants die lamsvlees aan het spit draaien. Hoger op liggen Natuurpark Blidinje met zijn hoogvlakte en het Prokoško-meer boven Fojnica, allebei met eenvoudige berghutten. In het noordoosten heeft Tuzla met de Panonska jezera zoutmeren midden in de stad, waar je in zout water zwemt voor een paar mark, en het oudste park van het land is Sutjeska, met het oerbos van Perućica. Over de heuvel bij Visoko, die door de eigenaar als piramide wordt aangeprezen, zijn geologen eensgezind dat het een natuurlijke vorm is; de tunnels van Ravne zijn als uitje leuk, maar neem de uitleg met een korrel zout.

Praktisch reizen met het gezin

Bosnië rekent in de konvertibilna marka met een vaste koers van 1,95583 mark per euro, dus delen door twee geeft de europrijs. Een gezinsmaaltijd kost zelden meer dan 30 euro, de entrees zijn overal enkele euro's en de duurste post van de week is de huurauto, die voor dit land wel de logische keuze is, want bussen zijn traag en de mooiste plekken liggen buiten de steden. Reken ruim voor de rijtijden, want 130 kilometer Sarajevo-Mostar kost ruim twee uur over bergwegen, en neem contant geld mee voor de kassa's bij watervallen, tunnel en koetsen. En de vaste regel voor de bergen: blijf op de gemarkeerde paden, want in afgelegen gebied liggen nog gemarkeerde mijnenvelden uit de oorlog van de jaren negentig, ver van elke toeristische route.

Wanneer je gaat

Juni en september zijn de gezinsmaanden, met 22 tot 28 graden, zwembaar water bij Kravica en ruimte op alle plekken. Juli en augustus zijn de volle zwemmaanden, met de kanttekening dat Herzegovina dan boven de 35 graden uitkomt; plan de watervallen vroeg en houd de middag voor schaduw of hoogte. In juli en augustus draaien in Sarajevo bovendien het Kid's Festival en het filmfestival. Mei is de krachtigste watervallenmaand maar te fris om te zwemmen, en de winter is voor gezinnen alleen interessant als wintersport rond Sarajevo, met kleine, betaalbare skigebieden op de bergen van 1984. De bruggenspringers van Mostar en de raftingkampen draaien van mei tot en met oktober; daarbuiten ligt het buitenprogramma grotendeels stil.