De watervallen en rivieren van Bosnië, natuur op z’n puurst

Bosnië is het rivierland dat Europa vergat

Weinig landen in Europa hebben zoveel schoon, wild water als Bosnië en Herzegovina: karstbronnen die volgroeide rivieren uit de rots persen, watervallen midden in steden en rivieren in kleuren waarvoor je anders naar de Caraïben kijkt. Omdat het land toeristisch nog jong is, sta je er vaak vrijwel alleen. Dit artikel loopt de hoogtepunten van noord naar zuid af: de Una, de Pliva bij Jajce, de bron van de Bosna, en in Herzegovina de Buna en de Kravica-watervallen, met entreeprijzen, zwemtips en de eerlijke kanttekening dat de afstanden groter zijn dan de kaart doet vermoeden.

De Una is de koningin van de Bosnische rivieren

In de noordwesthoek, rond Bihać, daalt de Una in kalksteenterrassen naar beneden, beschermd als nationaal park. De grootste val, Štrbački buk, stort over een reeks traptreden zo'n vierentwintig meter naar beneden; de entree is volgens de parktarieven 3 tot 7 mark per sectie, omgerekend hooguit 3,50 euro, en vlonderpaden voeren tot vlak boven het water. Dit is ook het raftingwater van het noorden, met tochten van rustig familiedrijven tot wildwater, geboekt bij de kampen rond Bihać. De keerzijde is de ligging: de Una ligt ruim 300 kilometer van Sarajevo en verdient een overnachting in plaats van een omweg. Wie uit Kroatië komt, prikt hem aan het begin of het einde van de reis; bij Sanski Most verderop valt de Bliha nog eens ruim vijftig meter.

In Jajce valt de rivier midden in de stad

Jajce, halverwege Sarajevo en Bihać, heeft iets wat vrijwel nergens bestaat: een waterval van ruim twintig meter op het punt waar de Pliva in de Vrbas stort, pal onder de oude vestingstad. Het uitkijkplatform tegenover de val kost enkele mark, nog geen 2 euro, en is het beste fotostandpunt. Even stroomopwaarts liggen de Pliva-meren met de mlinčići, een groepje houten watermolentjes uit de Ottomaanse tijd op palen in het stromende water, vrij te bezichtigen. Samen zijn stad, val en molentjes een halve dag. Juist als tussenstop op de lange noordroute is Jajce goud waard.

De Buna komt volwassen uit de rots

Bij Blagaj, onder Mostar, gebeurt iets wat je gezien moet hebben om te geloven: aan de voet van een klif van zo'n 200 meter stroomt de Buna als complete rivier uit een grot, een van de krachtigste karstbronnen van Europa. Het water is het hele jaar rond de 9 graden en zo helder dat de bodem op meters diepte zichtbaar blijft. Naast de bron staat een derwisjenklooster uit omstreeks 1520, te bezoeken voor zo'n 3 euro, en de terrassen aan het water serveren forel uit ditzelfde water. Kom in de ochtend of de vroege avond; midden op de dag delen de dagtochten uit Mostar en van de Kroatische kust het smalle pad langs het water.

Kravica is de waterval waar je in mag

De Kravica-watervallen bij Ljubuški storten in de Trebižat in een wijde halve cirkel in een groen meer, en anders dan bij de meeste watervallen van Europa mag je er gewoon in. De entree is 20 mark, zo'n 10 euro, parkeren kost 3 mark per uur, en beneden liggen ligweiden, een strandje en horeca. Het water blijft ook in de zomer fris, en juist dat maakt Kravica in juli en augustus de redding van heet Herzegovina; Mostar ligt op een half uur rijden. Let op: wees er om negen uur, want vanaf de late ochtend lopen de tourbussen het terrein vol. In mei en juni is de val op zijn krachtigst en het terrein half leeg.

De bron van de Bosna is het wandelpark van Sarajevo

Aan de westrand van Sarajevo, bij Ilidža, ontspringt de rivier die het land zijn naam gaf: de Bosna, in een park vol bronnen, eilandjes en bruggetjes onder de berg Igman. De entree is enkele mark, rond de 3 euro, en de klassieke aanloop is de Velika aleja, de platanenlaan van ruim drie kilometer, te voet of met een fijaker, de paardenkoets die hier al ruim een eeuw rijdt voor zo'n 20 mark per rit. Dit is de zachtste van de vijf bestemmingen: vlak, met koetsen en terrassen, en daarmee de keuze voor wie slecht ter been is of met een kinderwagen loopt. Wie toch hoogteverschil wil, rijdt naar Nahorevo boven de stad, waar de Skakavac met bijna honderd meter de hoogste waterval van de omgeving is.

De raftingrivieren liggen in het oosten en het zuiden

Bij Foča, op de grens met Montenegro, komt de Tara het land binnen met de bekendste wildwaterkloof van de Balkan; vanaf daar stroomt ze samen met de Piva verder als de Drina richting Servië. Een dagtocht kost 60 tot 90 euro per persoon, inclusief uitrusting en lunch. In Konjic en het dorp Glavatičevo daarboven wordt de Neretva bevaren, met rustiger water dat ook met tieners te doen is; reken daar op 40 tot 60 euro. Het seizoen loopt van mei tot september, met het hoogste water in mei en juni. Boek vooraf, want de kampen hebben een beperkt aantal boten per dag.

Praktisch langs het water

Bosnië rekent in de konvertibilna marka met een vaste koers van 1,95583 mark per euro. Alle genoemde entrees samen kosten minder dan 25 euro, en dat zegt iets over het prijspeil. Neem contant geld mee, want de kassa's bij de watervallen en parken nemen zelden een kaart. De afstanden zijn de valkuil: de Una, Jajce en Herzegovina liggen honderden kilometers uit elkaar over bergwegen, en de rijtijden zijn anderhalf keer wat de kaart suggereert. Plan de watervallen dus als kralen aan een route, niet als dagtochten vanaf één basis. Let op: blijf in afgelegen gebied bij de gemarkeerde paden, want buiten de routes liggen in de bergen nog gemarkeerde mijnenvelden uit de oorlog van de jaren negentig.

Wanneer je gaat

Mei en juni zijn de watervalmaanden: de rivieren staan vol smeltwater, de temperatuur is met 20 tot 26 graden ideaal en de drukte moet nog beginnen. September is de tegenhanger, met warmer zwemwater en de wijnoogst in Herzegovina. Juli en augustus zijn de zwemmaanden bij Kravica en op de Una, met de kanttekening dat Herzegovina dan boven de 35 graden uitkomt en de populaire plekken vanaf de late ochtend vol staan; vroeg gaan is het hele spel. In de winter vallen de zwem- en raftactiviteiten stil en blijven de bronnen van de Buna en de Bosna over, mistig en vrijwel leeg.