Vilnius heeft zijn twintigste eeuw op straat liggen
De stad was tot 1941 een van de belangrijkste Joodse centra van Europa, werd daarna bezet, was tot 1990 Sovjetstad en werd op 11 maart van dat jaar de hoofdstad van het eerste land dat zich van de Sovjet-Unie losmaakte. Die lagen liggen binnen een paar kilometer bij elkaar.
Daarnaast is het een barokke stad met een oude kern van ongeveer 350 hectare op de werelderfgoedlijst. Dit artikel behandelt de culturele plekken en de uitzichtpunten, met entreeprijzen, openingstijden en looptijden.
De toren op de heuvel is het symbool van de stad
Op een heuvel van ongeveer 48 meter boven de rivier staat de bakstenen resten van een veertiende-eeuwse burcht. Vanaf het bovenplatform kijkt u over de daken van de oude stad en de rivierbochten.
Entree voor de toren kost rond de 8 euro; met een kabelbaantje gaat u voor enkele euro's omhoog, of u loopt in tien minuten over een gekasseid pad. Het is doorgaans dagelijks open. Op de heuvel ernaast staan drie witte kruisen die in 1989 opnieuw zijn opgericht nadat het Sovjetbestuur ze had opgeblazen; dat punt is gratis.
De televisietoren is 326 meter hoog en heeft een gedenkplaats
Aan de westkant van de stad staat het hoogste bouwwerk van het land, met een uitkijkplatform en een draaiend restaurant op ongeveer 165 meter. Bij helder weer ziet u tientallen kilometers ver.
Entree kost 10 tot 15 euro en het is dagelijks open. Bij die toren vielen op 13 januari 1991 veertien doden toen Sovjettroepen de zendinstallaties bestormden en ongewapende burgers de toegang blokkeerden. Aan de voet staan kruisen en een monument voor hen; dat deel is vrij toegankelijk.
In het voormalige veiligheidsgebouw zijn de cellen bewaard
In het centrum staat het gebouw dat achtereenvolgens door de Duitse en de Sovjetveiligheidsdiensten werd gebruikt. In de kelder zijn de cellen, de isoleerruimten en de executiekamer intact gelaten.
Entree kost rond de 6 euro en het museum is doorgaans van woensdag tot zondag open. Reken op anderhalf uur. Let op: dit is geen museum voor jonge kinderen; wat er staat is expliciet en de uitleg gaat over marteling en deportatie. De namen van omgekomen gevangenen staan in de buitenmuur gekerfd.
De stad was voor 1941 een Joods centrum van Europa
Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er volgens het Joods museum tienduizenden Joodse inwoners, ongeveer een derde van de stadsbevolking, en stonden er meer dan honderd synagogen en gebedshuizen. Vrijwel de hele gemeenschap is tijdens de bezetting vermoord.
Er is één synagoge overgebleven, uit 1903, die te bezoeken is voor enkele euro's. Het museum over die geschiedenis heeft meerdere locaties, met entree van 5 tot 8 euro, doorgaans van maandag tot vrijdag open. In de straten van de voormalige getto's hangen borden en gedenkplaten; die route loopt u in een uur.
De universiteit uit 1579 heeft dertien binnenplaatsen
Het universiteitscomplex in de oude stad werd in 1579 gesticht en is daarmee een van de oudste van Oost-Europa. Het bestaat uit een reeks binnenhoven die met poorten in elkaar overlopen, met een kerk en een klokkentoren.
Een kaartje voor het complex kost rond de 5 euro; de toren beklimmen kost enkele euro's extra en levert het beste overzicht van de daken op. Het is doorgaans van maandag tot zaterdag open. In de bibliotheekzalen hangen fresco's uit de achttiende eeuw.
Er staan meer dan veertig kerken op loopafstand
De oude stad telt tientallen kerken uit de gotiek, de barok en de renaissance, vrijwel allemaal binnen een kilometer. De meeste zijn gratis toegankelijk en overdag open.
De bekendste gotische kerk is van baksteen in meer dan dertig verschillende vormen opgetrokken; er gaat een verhaal dat Napoleon hem in zijn hand mee naar Parijs had willen nemen, al is dat een overlevering zonder bron. De klokkentoren op het domplein is apart te beklimmen voor rond de 5 euro.
De goedkoopste uitzichten kosten niets
Naast de betaalde torens zijn er heuvels rond de kern waar u gratis over de stad uitkijkt: de heuvel met de drie kruisen, de helling boven de wijk aan de overkant van het riviertje en een uitkijkpunt bij een oude begraafplaats.
Alle drie zijn dag en nacht toegankelijk en in tien tot twintig minuten te belopen vanaf het centrum. In de zomer stijgen er 's ochtends en 's avonds luchtballonnen op boven de stad, wat een van de weinige hoofdsteden is waar dat boven het centrum mag; een vaart kost 100 tot 150 euro per persoon.
Praktisch
Vanuit Nederland vliegt u in ongeveer twee uur en een kwartier; vanaf de luchthaven rijdt een trein in zeven minuten naar het centraal station voor rond de 1 euro. Litouwen betaalt sinds 2015 met de euro en vrijwel alles gaat met de kaart.
Mei tot september geeft 18 tot 25 graden en lange avonden; in juli is er een groot dans- en zangfestival dat eens in de vier jaar op grote schaal wordt gehouden. In december draait de kerstmarkt op het domplein. In januari en februari vriest het en zijn de dagen kort, maar dan zijn de musea leeg.
