Wat te doen in Litouwen met kastelen, meren en historische steden

Litouwen past in een rondreis van een week

Het land is ongeveer 65.000 vierkante kilometer groot, iets meer dan anderhalf keer Nederland, met zo'n 2,8 miljoen inwoners. Van Vilnius naar de kust bij Klaipėda is het ongeveer 300 kilometer, en dat is de langste rit die je maakt. Binnen die afstand liggen een barokke oude stad, een eilandkasteel, een zandtong van honderd kilometer en duizenden meren. Dit artikel zet ze op volgorde van reisroute, met entreeprijzen en reistijden.

Vilnius heeft de grootste barokke oude stad van de regio

De historische kern beslaat ongeveer 350 hectare en staat sinds 1994 op de werelderfgoedlijst. Er staan tientallen kerken uit de zestiende tot achttiende eeuw, met binnenpleinen, poorten en straatjes die zonder duidelijk plan door elkaar lopen. Op de heuvel in het centrum staat de Gediminastoren, waar je met een lift of over een klinkerpad naartoe kunt; entree kost enkele euro's en boven kijk je over de daken, met de kathedraal van Sint-Stanislaus aan de voet. Reken op twee dagen voor de stad. Litouwen betaalt sinds 2015 met de euro, dus omrekenen hoeft niet.

Een wijk in de stad riep zichzelf tot republiek uit

Aan de overkant van de Vilnia ligt Užupis, een voormalige achterbuurt die zich in 1997 als grap tot zelfstandige republiek uitriep, compleet met een grondwet die op metalen plaatjes aan de Paupio-straat hangt, in tientallen talen vertaald. Het is nu een kunstenaarswijk met galeries, cafés en werkplaatsen, en je loopt er zo naartoe: het is vijf minuten vanaf de kathedraal. Toegang kost niets. Het is het soort plek dat in tien minuten bekeken is en waar je vervolgens een middag blijft hangen.

Het eilandkasteel ligt op een half uur van de stad

In het Galvėmeer bij Trakai, ten westen van Vilnius, staat een bakstenen burcht uit de veertiende en vijftiende eeuw, bereikbaar over houten bruggen. Hij is in de twintigste eeuw grotendeels herbouwd op de oorspronkelijke fundamenten. Entree kost rond de 12 euro en het kasteel is dagelijks open, in de winter met kortere tijden. Op het meer varen bootjes en er is verhuur van kajaks. In Trakai woont de gemeenschap van de Karaïeten, die in de veertiende eeuw uit de Krim werd meegebracht; hun kibinai, gevulde deegpasteitjes, zijn de bekendste streeklekkernij van het land.

Op een heuvel in het noorden staan honderdduizenden kruisen

Bij Šiauliai in het noorden ligt de Kryžių kalnas, de Kruisheuvel, waarop sinds de negentiende eeuw kruisen worden geplaatst, eerst als herdenking van opstandelingen, later als stil verzet tegen het Sovjetbewind. Ze werden in de jaren zestig en zeventig meerdere keren met bulldozers geruimd en telkens opnieuw neergezet. Tegenwoordig staan er volgens de beheerders meer dan honderdduizend, van houten kruisjes tot metershoge exemplaren; paus Johannes Paulus II bezocht de heuvel in 1993 en liet er zelf een kruis achter. Toegang is gratis en de plek is dag en nacht open. Het ligt op ongeveer twee uur rijden van Vilnius en is een logische stop op weg naar de kust.

De zandtong aan de kust is honderd kilometer lang

Voor de Litouwse kust ligt de Koerse Schoorwal, een smalle landtong van zand die de zee van een lagune scheidt. De noordelijke helft is Litouws en heet Neringa, de zuidelijke hoort bij Kaliningrad. Het geheel staat sinds 2000 op de werelderfgoedlijst. Op het Litouwse deel liggen Nida en Juodkrantė met hun houten vissershuizen, dennenbossen en stuifduinen als het Parnidis-duin van ruim vijftig meter. Je komt er met de veerboot vanaf Klaipėda naar Smiltynė in een kwartier; auto's betalen een tarief van enkele tientallen euro's retour. Let op: de duinen zijn afgesloten behalve op de aangelegde paden, en dat wordt gecontroleerd.

Kaunas is de stad van het interbellum

Toen Vilnius tussen 1920 en 1939 in Poolse handen was, nam Kaunas aan de Nemunas die rol over. In die twintig jaar werd er in hoog tempo gebouwd in een eigen modernistische stijl, en dat gebouwenbestand staat sinds 2023 op de werelderfgoedlijst. Het is daarmee een heel ander soort bezoek dan de barokke hoofdstad: strakke gevels, ronde hoeken en trappenhuizen met glas. Er lopen wandelroutes langs de belangrijkste panden aan de Laisvės alėja en er is een museum dat de periode uitlegt; even buiten de stad ligt het openluchtmuseum van Rumšiškės met tientallen boerderijen uit het hele land. Met de trein ben je er vanuit Vilnius in ruim een uur voor een paar euro.

Het merengebied ligt in het noordoosten

Nationaal Park Aukštaitija, sinds 1974 het oudste van het land, beslaat ongeveer 400 vierkante kilometer en bevat meer dan honderd meren, verbonden door beken en smalle doorgangen. Het is daarmee een kanogebied: je kunt dagen achtereen varen zonder dezelfde route terug te nemen. Kanoverhuur kost 20 tot 35 euro per dag en er zijn kampeerplaatsen aan het water. Er staan houten dorpen met erfgoedstatus als Ginũčiai met zijn watermolen en Palūšė met zijn kerk uit 1750, en vanaf de Ladakalnis-heuvel kijk je over zes meren tegelijk. Het seizoen loopt van mei tot september; in juli en augustus zijn de muggen bij het water stevig aanwezig.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer tweeënhalf uur op Vilnius of Kaunas; in het zuiden ligt bij Druskininkai het Grūtas-park, waar de Sovjetbeelden staan die na 1991 van de pleinen zijn gehaald. Huurauto's zijn er goedkoop en het wegennet is goed; treinen en bussen verbinden de grotere steden voor enkele euro's per rit. Een maaltijd in een gewone eetgelegenheid kost 10 tot 18 euro. Mei tot september is het beste seizoen, met 18 tot 25 graden in de zomer en lange lichte avonden. De zee haalt in augustus ongeveer 19 graden. In de winter is het koud en donker, met temperaturen rond en onder het vriespunt; de steden zijn dan goed te doen, het merengebied niet.