Sfeervolle dorpjes aan de Friese Meren met echte gastvrijheid

De Friese meren zijn onderling verbonden en dat bepaalt de dorpen

De meren in het zuidwesten van Friesland liggen niet los van elkaar maar zijn door vaarten en sloten met elkaar verbonden. De dorpen ertussen zijn ontstaan als haven, sluisplaats of handelsplek en liggen daardoor vrijwel allemaal aan het water. Dat verklaart hun vorm: één straat langs een vaart, met een brug in het midden. Dit artikel behandelt die dorpen, met wat er te zien is, wat het kost en wanneer het er druk is.

Het kleinste van de elf steden telt ongeveer zevenhonderd inwoners

Aan de zuidkant ligt een stadje dat tot de elf Friese steden behoort en dat nog geen zevenhonderd inwoners heeft. Het is in de vijftiende eeuw als vestingstadje aangelegd, met een stervormige gracht en twee waterpoorten die er nog staan. Rondlopen kost niets; het stadsmuseum vraagt enkele euro's en is van dinsdag tot zondag open. Reken op anderhalf uur. De hoofdstraat met de vaart erdoorheen is nog geen 400 meter lang, en dat is meteen het hele centrum.

In het havenstadje aan het IJsselmeer staat het grootste stoomgemaal ter wereld

Aan de zuidkust staat een gemaal uit 1920 dat nog altijd op stoom werkt en dat volgens de erfgoedorganisatie als het grootste nog werkende stoomgemaal ter wereld geldt. Sinds 1998 staat het op de werelderfgoedlijst. Entree kost 10 tot 15 euro; het bezoekerscentrum is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van tien tot vijf. Reken op anderhalf uur. Enkele keren per jaar draait het gemaal echt, bij hoog water; die dagen worden vooraf bekendgemaakt en dan is het er vol.

Het dorp aan het meer in het midden is het decor van een kinderboekenreeks

Een dorp aan een van de middelste meren is bekend geworden als het decor van een reeks Nederlandse kinderboeken over twee jongens met een boot. Er is een bezoekplek met een nagebouwde boot en een speelterrein. Entree kost 8 tot 14 euro voor kinderen en iets minder voor volwassenen; het is van april tot oktober open, doorgaans van tien tot vijf. Reken op twee tot drie uur. Voor kinderen die de boeken kennen werkt het; voor wie ze niet kent, is het een gewone speelplek.

In het westelijke stadje hangt het werk van een schilder die voddenkoopman was

In een stadje aan de westkant zit een museum met het werk van een plaatselijke schilder die zijn hele leven in lompen en oud ijzer handelde en die vooral versleten voorwerpen schilderde. Entree kost 10 tot 14 euro; het is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van tien tot vijf. Reken op anderhalf uur. In hetzelfde stadje staat een van de langste dorpskerken van het land en zit een werkplaats waar nog aardewerk met de hand wordt beschilderd.

In juli en augustus varen elf dagen lang zeilwedstrijden van dorp naar dorp

Twee weken lang wordt er met oude vrachtzeilschepen gestreden, elke dag op een ander meer bij een ander dorp. De schepen zijn tot 20 meter lang en worden door families gevaren die dat generaties doen. Kijken vanaf de kant is gratis; een plek op een volgboot kost 40 tot 80 euro. Let op: in die dagen zijn de wegen naar het wedstrijddorp vanaf de ochtend vol en zijn ligplaatsen in de haven bezet. De wedstrijddagen worden in het voorjaar bekendgemaakt.

Er liggen ruim drieduizend gratis ligplaatsen in de provincie

Verspreid over de meren en vaarten liggen aanlegsteigers en natuurlijke oevers die door een provinciale stichting worden onderhouden en waar u kosteloos mag aanleggen en overnachten. Aanleggen is gratis; u betaalt alleen een vrijwillige bijdrage of een jaarlijkse wimpel van rond de 12 euro. Reken op een maximum van drie aaneengesloten nachten per plek. Dit is de reden dat varen in Friesland goedkoper is dan elders: u hoeft niet elke nacht een jachthaven te betalen.

Een boot huren kost tussen de tachtig en vierhonderd euro per dag

In vrijwel elk dorp aan het water zit een verhuurder. Een open sloep met motor kost 80 tot 150 euro per dag, een zeilboot 150 tot 250 en een motorkruiser waarop u kunt slapen 250 tot 400. Voor boten tot 20 pk en 15 kilometer per uur hebt u geen vaarbewijs nodig; daarboven wel. Praktisch: reserveer in juli en augustus weken vooruit. Bruggen en sluizen hebben bedieningstijden, doorgaans van negen tot zeven, en die bepalen hoe ver u op een dag komt.

Praktisch

Het gebied ligt op anderhalf tot twee uur van de Randstad; er zijn stations in de grotere plaatsen en er rijden streekbussen tussen de dorpen. Parkeren is in de meeste dorpen gratis of kost enkele euro's. April tot oktober geeft 12 tot 23 graden. In juli en augustus zijn de havens vol en zijn vakantiehuisjes maanden vooruit verhuurd. In het najaar en de winter is het hier stil en waait het hard over het open water; de meeste verhuurders sluiten dan.