Vakantie in Noorwegen

Wat je moet weten over Noorwegen

Noorwegen is bijna tweeduizend kilometer lang en op sommige plekken nog geen zeven kilometer breed, en dat verklaart vrijwel alles aan een vakantie daar.

Wat het is: een kust die door gletsjers is opengesneden tot fjorden, met daarachter hoogvlaktes en daarboven, in het noorden, de poolcirkel.

Wat het bijzondere eraan is: het allemansrecht. Je mag op onbebouwd land vrijwel overal lopen, kamperen en plukken, ook op grond van iemand anders. Dat staat sinds 1957 in de wet.

Het weer bij ons meetpunt in Bergen: juli 17,2 graden overdag bij 10,6 's nachts, augustus hetzelfde. En dan de regen: oktober 289 millimeter over 20,1 dagen, december 286 over 21,2. Bij elkaar ruim tweeduizenddriehonderd millimeter per jaar.

Wat er te kiezen valt: een hytte aan een fjord, een vakantiehuis bij een meer, een vakantiewoning in een dorp aan de zuidkust of een huisje op een terrein in de bergen.

Wat de kracht is: ruimte. Je kunt hier een week doorbrengen zonder ergens in een rij te staan, en dat is in Europa zeldzaam geworden.

Wat een hytte is, en waarom dat woord ertoe doet

Wie in Noorwegen een huis huurt, komt het woord hytte tegen, en dat dekt iets anders dan een vakantiehuis bij ons.

Wat het is: een houten huisje, vaak roodgeverfd, meestal eenvoudig, en bijna altijd op een plek met uitzicht. Het meervoud is hytter, en dat is het woord waarop Nederlanders ook zoeken.

Waar ze staan: aan een fjord, aan een meer, in de bergen of aan de kust. Een groot deel is particulier bezit dat een deel van het jaar verhuurd wordt.

Hoe het zich verhoudt tot een vakantiehuisje bij ons: eenvoudiger, kleiner en vrijwel altijd afgelegener. Wat het niveau is: dat verschilt enorm. Aan de ene kant een hut zonder stromend water en met een buiten-wc, aan de andere kant een modern huis met vaatwasser en sauna. Beide heten hytte.

Wat je daarom moet nakijken: of er stromend water is, of er een toilet binnen zit, hoe er verwarmd wordt en of de weg ernaartoe verhard is. Bij de eenvoudige hytter staat dat in de omschrijving, maar je moet er wel naar kijken.

Wat er vaak bij hoort: een roeiboot. Aan meren en fjorden is die bij verrassend veel adressen inbegrepen.

Wat je zelden aantreft: een vakantiepark in de Nederlandse zin. De Noorse variant is een terrein met losse hytter en een gezamenlijk sanitairgebouw, meestal bij een camping.

Het allemansrecht: je mag vrijwel overal komen

Dit is een wet die je vakantie werkelijk anders maakt dan elders in Europa.

Wat het inhoudt: op onbebouwd land mag iedereen lopen, fietsen, zwemmen, kamperen en bessen plukken, ook als de grond van iemand anders is. Het heet allemannsretten en het staat sinds 1957 in de Friluftsloven.

Wat onbebouwd land is: bos, berg, heide, het grootste deel van de kust en de oevers van de fjorden. Dat heet utmark.

Wat er niet onder valt: akkers, tuinen, erven en het gebied direct rond een huis. Dat heet innmark en daar geldt het recht niet.

De twee regels die ertoe doen: je mag maximaal twee nachten op dezelfde plek staan, en je moet minstens honderdvijftig meter van het dichtstbijzijnde huis of hut blijven.

Wat het praktisch betekent voor een huurvakantie: je kunt vanaf je hytte in elke richting lopen zonder je af te vragen of je ergens mag komen, en je kunt onderweg overnachten zonder camping.

Wat de keerzijde is: het recht komt met plichten. Geen afval achterlaten, geen open vuur in of bij bos tussen half april en half september, en respect voor grazend vee. Die vuurregel is streng en er wordt op gehandhaafd.

Waarom Bergen zo nat is, en wat dat voor jou betekent

Ons meetpunt ligt in Bergen, en dat cijfer is te opvallend om weg te laten.

Het cijfer: ruim tweeduizenddriehonderd millimeter regen per jaar. Ter vergelijking: in Nederland valt daar ongeveer een derde van. Oktober is met 289 millimeter over 20,1 dagen de natste maand, december volgt met 286 over 21,2 dagen.

Waarom dat zo is: vochtige lucht van de Atlantische Oceaan loopt hier tegen de bergen op, koelt af en laat het water vallen. Bergen ligt precies op de plek waar dat gebeurt.

Wat er droger is: april met 109 millimeter en mei met 114. Dat zijn de twee beste maanden van het jaar als je vooral droog wilt zitten.

Wat de zomer doet: juli en augustus zijn met 190 en 252 millimeter juist weer nat, terwijl het dan wel het warmst is met 17,2 graden.

Wat verder landinwaarts gebeurt: achter de bergrug wordt het aanzienlijk droger. Het oosten rond Oslo en de hoogvlakte krijgen een fractie van wat aan de westkust valt. Wie zekerheid over droog weer wil, moet dus niet aan de fjorden zitten.

Wat je ermee doet: neem serieuze regenkleding mee, geen jasje. En kies een huis waar je bij een natte dag binnen kunt zitten met uitzicht, want dat gaat gebeuren.

Waar je zit: vier gebieden die weinig gemeen hebben

Het land is zo lang dat de keuze van het gebied belangrijker is dan bij welke bestemming ook.

De fjorden in het westen, rond Bergen, de Sognefjord en de Hardangerfjord: het klassieke Noorwegen met watervallen en steile wanden. Ook het natste deel.

Het zuiden, rond Kristiansand en de Sørlandet-kust: witte houten stadjes, scheren en het warmste en zonnigste stuk van het land. Dit is waar Noren zelf op vakantie gaan.

De bergen in het midden, rond Geilo, Hemsedal en de Hardangervidda: hoogvlakte, langlaufen in de winter en wandelen in de zomer. Droger dan de kust.

Het noorden, van Tromsø tot de Lofoten: hier gaat de zon in de zomer niet onder en in de winter niet op. Spectaculair en ver; reken vanaf Oslo op twee uur vliegen of twee dagen rijden.

Wat de vuistregel is: wil je fjorden zien, zit dan in het westen en accepteer de regen. Wil je vooral een rustige zomervakantie met water en zon, dan is het zuiden de betere keuze en die wordt door Nederlanders vaak overgeslagen.

Het zuiden, dat Nederlanders overslaan

Bijna iedereen die aan Noorwegen denkt, denkt aan de fjorden in het westen. Het zuiden is een ander land en het is de moeite waard.

Waar het is: de Sørlandet-kust tussen Kristiansand en Stavanger, een strook van een paar honderd kilometer met scheren, baaitjes en witte houten stadjes.

Wat het anders maakt: dit is het warmste en zonnigste stuk van Noorwegen. Waar Bergen ruim tweeduizenddriehonderd millimeter regen per jaar krijgt, ligt de zuidkust daar ver onder, en in juli wordt er gewoon gezwommen.

Wie er komt: Noren zelf. Dit is waar het land op vakantie gaat, met de hytte in de familie en de boot ervoor.

Hoe het eruitziet: geen hoge wanden maar gladgeslepen rotsen die het water in lopen, met dorpen als Risør, Grimstad en Lillesand die uit witte houten huizen bestaan.

Wat je er doet: varen, zwemmen, vissen, en van het ene eilandje naar het andere. Het is vlakker en toegankelijker dan het westen, dus met kleine kinderen makkelijker.

Waarom het onderbelicht blijft: het staat niet op de ansichtkaart. Wie voor watervallen en gletsjers komt, moet naar het westen; wie een rustige zomerweek aan het water wil, zit hier beter en droger.

De zomer, en het licht dat niet weggaat

Dit is het seizoen waarin vrijwel iedereen gaat, en het licht is de reden.

Wat er gebeurt: hoe noordelijker je zit, hoe korter de nacht. In Bergen wordt het in juni nauwelijks echt donker, en boven de poolcirkel komt de zon wekenlang helemaal niet onder.

Wat dat met je dagen doet: je kunt om negen uur 's avonds nog een wandeling maken. Dat klinkt als een detail en het verandert je hele vakantie.

Waar je op moet letten: slapen. Verduisterende gordijnen zijn niet overal aanwezig, en met kinderen is dat het eerste wat je nakijkt.

Wat de temperatuur doet: juli en augustus komen aan de westkust op ruim zeventien graden overdag. Dat is geen zwemweer in zee, wel prima wandelweer.

Wat de muggen doen: in juli zijn ze er, vooral bij water en in het binnenland. Neem middel mee.

Wanneer het seizoen loopt: de meeste bezoekers komen tussen half juni en half augustus. In mei en september is het rustig, kouder en aanzienlijk goedkoper, en in mei ook het droogst.

Rijden, varen en de afstanden

Noorwegen wordt op de kaart onderschat, en dat is de meest gemaakte planningsfout.

Hoe je er komt: rijden via Denemarken en Zweden met een veerboot, of vliegen op Oslo, Bergen of Stavanger en daar een auto huren. Rijden vanaf Nederland naar Bergen is met de veerboot mee al gauw twintig uur reizen.

Wat de afstanden doen: van Oslo naar Bergen is vierhonderdzeventig kilometer, en daar doe je zeven tot acht uur over. De wegen zijn smal, bochtig en gaan om fjorden heen.

De veerboten: die zijn onderdeel van het wegennet. Op veel routes vaar je een paar keer per dag mee, je rijdt erop, betaalt aan boord en rijdt er weer af. Reken ze mee in je reistijd.

De tunnels: er zijn er duizenden, waaronder de langste wegtunnel ter wereld van vierentwintig kilometer. Wie er slecht tegen kan, moet de route vooraf bekijken.

De tol: het wegennet werkt met automatische tolpoortjes zonder slagboom. De rekening komt achteraf via het kenteken bij je huurmaatschappij, met administratiekosten erbovenop.

Wat je moet weten over tanken: buiten de steden liggen de pompen ver uit elkaar. Tank bij een halve tank en niet bij het laatste streepje.

Wat het kost

Noorwegen is duur, en het is verstandig dat te weten voor je boekt in plaats van erachter te komen.

Wat het duurst is: alcohol, uit eten en alles wat onderweg gekocht wordt. Een biertje in een café kost een veelvoud van de Nederlandse prijs, en dat is beleid: de accijns is bewust hoog.

Wat meevalt: de accommodatie. Een eenvoudige hytte is redelijk geprijsd, zeker buiten juli.

Wat je meeneemt: veel bezoekers doen boodschappen in Zweden of Denemarken onderweg, of nemen drank mee binnen de invoerlimiet. Dat scheelt merkbaar.

Wat er los bij komt: eindschoonmaak en linnen, in een aantal gemeenten een toeristenbelasting per overnachting, en bij veel hytter een aparte post voor stroom als er elektrisch verwarmd wordt. Die laatste kan in het voor- en naseizoen flink oplopen.

De tol en de veerboten: reken op een bedrag per dag als je veel rijdt.

Waar je op bespaart: zelf koken, wandelen als vermaak, en buiten de zomerpiek gaan.

Wanneer je moet gaan

De maand bepaalt hier of je een geslaagde reis hebt of een natte.

Mei en juni: het droogst aan de westkust, licht tot laat, watervallen op hun sterkst door het smeltwater, en rustig. Wat ons betreft de beste tijd voor de fjorden.

Juli en augustus: het warmst en het drukst, maar ook natter dan mei. Augustus is met 252 millimeter een van de nattere maanden.

September: kleur in het landschap, weinig mensen, en de eerste nachten met vorst in de bergen. De regen neemt dan wel snel toe.

Oktober tot maart: kort daglicht en veel neerslag aan de kust. In de bergen is het dan wintersportseizoen, en in het noorden is dit de periode voor het noorderlicht.

Wat je zeker moet nakijken: of de bergpassen open zijn. Sommige hoge routes gaan pas in juni open en sluiten in oktober weer.

Wat je niet moet doen: in juli een reis plannen met veel rijden en weinig marge. De afstanden en de veerboten kosten meer tijd dan je denkt.

Wat je onderweg ziet en doet

Voor wie zich afvraagt of er buiten het landschap genoeg te doen is.

Wandelen: overal, en dankzij het allemansrecht zonder gedoe over toegang. Er zijn gemarkeerde routes met rode T's op de stenen, onderhouden door de wandelvereniging.

Varen: rondvaarten door de smalle fjordarmen, waarvan sommige zo nauw zijn dat het schip er nauwelijks kan keren.

Vissen: in zee mag je vanaf de kant vrij vissen zonder vergunning. In zoet water heb je die wel nodig, en die koop je lokaal.

Met de trein: de lijn tussen Oslo en Bergen gaat over de hoogvlakte en wordt tot de mooiste treinreizen van Europa gerekend. Ook zonder auto kom je zo diep het land in.

Met kinderen: het is een land van buiten zijn. Er zijn weinig attracties in de Nederlandse zin, en dat bevalt niet elk gezin.

Waar je op moet letten: veel bezienswaardigheden zijn alleen in het zomerseizoen bereikbaar of geopend. Buiten juni tot augustus is er in de kleine plaatsen weinig open.

De eerlijke nadelen

Noorwegen is niet voor iedereen, en het is beter dat je vooraf weet waarom.

De regen: ruim tweeduizenddriehonderd millimeter per jaar aan de westkust. Een week met vier natte dagen is daar normaal, ook in de zomer.

De prijzen: uit eten en drinken kost een veelvoud van wat je gewend bent.

De afstanden: alles duurt langer dan de kaart suggereert, door de fjorden, de veerboten en de smalle wegen.

De temperatuur: zeventien graden in augustus is prima wandelweer en geen zwemweer. Wie zon en warmte zoekt, moet ergens anders heen.

Het aanbod: er staan ruim vijfduizend adressen voor een land van tweeduizend kilometer lang. Dat is dun verspreid, dus de kans dat er precies bij die ene fjord iets vrij is, is kleiner dan je zou willen.

En het meest onderschatte: het is stil. Voor de een is dat precies de reden om te gaan, voor de ander is een week zonder terrasjes en zonder dorp om doorheen te slenteren te lang.