Wandelen in Gaustatoppen en langs de fjellpaden

De klim naar de Gaustatoppen is vier kilometer met ruim 700 hoogtemeters

Vanaf de parkeerplaats bij Stavsro op ongeveer 1.170 meter loopt een pad van ruim vier kilometer naar de Gaustatoppen, met 1.883 meter de hoogste berg van Telemark. Reken op drie tot vier uur heen en terug, want het laatste deel gaat over een veld van losse blokken waarop je geen tempo maakt. Wandelen kost niets en parkeren enkele tientallen kronen. Dit artikel behandelt die klim en de langeafstandspaden over de Hardangervidda erachter, met afstanden, huttarieven en de regels die daar gelden.

Van boven zie je bij helder weer een zesde van Noorwegen

Op de top staat een stenen hut uit 1893 met een uitkijkpunt. Bij zeer helder weer reikt het zicht volgens de plaatselijke toeristendienst over ongeveer een zesde van het vasteland van Noorwegen, tot aan de Scandinavische bergketen in het westen. Dat gebeurt maar op een handvol dagen per jaar; meestal zie je de dalen en de dichtstbijzijnde bergen. In de hut kun je in het seizoen iets drinken. Wie niet wil klimmen, gaat met de Gaustabanen omhoog, een kabelspoor dat het leger in de jaren vijftig dwars door de berg aanlegde en dat sinds 2010 voor publiek open is; een retour kost 500 tot 700 kronen en je bent ruim een kwartier onderweg.

De hutten op de Hardangervidda werken met een sleutelsysteem

Op de Hardangervidda, met ruim 8.000 vierkante kilometer de grootste hoogvlakte van Europa, staan volgens de Noorse trekkersvereniging tientallen hutten, verspreid over dagafstanden van 12 tot 20 kilometer. De bemande hutten zoals Mogen en Kalhovd hebben een kok en bedden; de onbemande, zoals Hellevassbu, zijn open of gaan open met een standaardsleutel die leden tegen borg krijgen. Een overnachting kost 350 tot 700 kronen, afhankelijk van lidmaatschap en type; in onbemande hutten laat je het bedrag achter of betaal je achteraf. Neem een lakenzak mee. Reserveren kan bij de bemande hutten, maar niemand wordt geweigerd: bij drukte slaap je op een matras op de vloer, en in de laatste week van juli komt dat regelmatig voor.

De paden zijn met rode T's gemarkeerd

Over de hele hoogvlakte staan stenen met een rode T erop geschilderd, op zichtafstand van elkaar. In de winter worden er takken als route uitgezet, want dan ligt alles onder de sneeuw. Wandelen kost niets en je legt 12 tot 20 kilometer per dag af tussen twee hutten. Let op dat je bij mist de volgende markering niet ziet en dat kaart en kompas dan noodzakelijk zijn: op de vlakte lijkt alles op elkaar, er is nauwelijks mobiel bereik en een gps met lege batterij is hier een reëel probleem.

Naar de verste hutten vaart in het seizoen een boot

Mogen aan het Møsvatn en enkele andere hutten aan de grote meren zijn het snelst met een boot te bereiken, die in de zomermaanden doorgaans één of twee keer per dag vaart. Een overtocht kost 300 tot 600 kronen en de boten varen ongeveer van eind juni tot begin september. Buiten die periode loop je er twee dagen naartoe. Kijk de vaartijden na voordat je een route plant die op zo'n boot leunt, want een alternatief is er niet en een gemiste afvaart betekent een extra nacht op de vlakte.

In de kalftijd zijn delen afgesloten voor de rendieren

Op de Hardangervidda leeft met naar schatting zeven- tot achtduizend dieren de grootste populatie wilde rendieren van Europa. In de kalftijd in het voorjaar en tijdens de trek worden sommige gebieden en paden gesloten om verstoring te voorkomen. Die sluitingen worden door de parkbeheerder afgekondigd en met borden aangegeven; houd je eraan, ook als je niemand ziet. Zie je een kudde, blijf dan staan en loop er met een grote boog omheen. Verstoorde dieren verliezen energie die ze in dit klimaat niet kunnen missen.

Over de bergrug loopt een oud pad van Rjukan naar Tuddal

Tussen Rjukan in het dal, de fabrieksplaats die sinds 2015 samen met Notodden als industrieel werelderfgoed op de UNESCO-lijst staat, en het dorp Tuddal aan de andere kant loopt een oude verbinding over de bergrug: ongeveer 15 kilometer met 800 hoogtemeters, in vijf tot zes uur te doen. Wandelen kost niets. In Tuddal staat een berghotel waar je kunt overnachten of eten. Dit is de klassieke dagtocht van de streek voor wie geen meerdaagse route wil lopen; terugkomen gaat met een taxi of bus, wat 400 tot 700 kronen kost, dus regel dat vooraf. In Rjukan zelf zijn de waterkrachtcentrale van Vemork en de spiegels die sinds 2013 zonlicht op het plein werpen de moeite van een ochtend waard.

Ook in juli kan het hier sneeuwen

De hoogvlakte ligt op 1.100 tot 1.400 meter en het weer slaat er binnen een uur om. Sneeuwbuien in juli zijn niet ongewoon en de temperatuur kan van vijftien graden naar rond het vriespunt zakken. Neem daarom altijd een windjas, muts, handschoenen en extra eten mee, ook op een dagtocht bij blauwe lucht. Katoen droogt hier niet, dus draag wol of kunstvezel. Laat je route achter bij de hut of bij je accommodatie, want telefoonbereik is er alleen op enkele toppen.

Praktisch

Vanaf Oslo rijd je in twee tot drie uur naar Rjukan; er rijden bussen naar de dorpen aan de rand van de hoogvlakte, maar met beperkte frequentie. Vanuit Nederland vlieg je in anderhalf uur op Oslo. Noorwegen rekent in kronen en vrijwel alles gaat met de kaart, ook in de hutten. Zuidelijker in Telemark liggen Rauland, Vinje, Kviteseid en Fyresdal, met het Nissermeer en de bossen als rustiger tegenhanger, en bij Bø ligt het Lifjell. Het wandelseizoen loopt van eind juni tot half september, wanneer de hutten bemand zijn en de boten varen. In mei en juni ligt er nog sneeuw op de hoogste delen en zijn beken door smeltwater lastig over te steken. In de winter is dit langlauf- en tourskigebied, met de route over Haukeli als klassieker.