Wat te doen in Thessaloniki met cultuur, promenade en gastronomie

Van het oude Thessaloniki is in 1917 twee derde afgebrand

Een brand verwoestte in augustus 1917 volgens de stadsarchieven het grootste deel van de benedenstad en maakte tienduizenden mensen dakloos, waarna het centrum naar een plan van de Franse architect Ernest Hébrard met brede lanen opnieuw werd opgezet. Alleen Ano Poli, de bovenstad tegen de heuvel, bleef gespaard. Dat verklaart waarom deze stad in Macedonië eruitziet zoals hij eruitziet: een negentiende-eeuws ogende benedenstad die grotendeels van na 1917 is, met daarboven een Ottomaanse en Byzantijnse wijk. Dit artikel behandelt de bezienswaardigheden, de boulevard en het eten, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden.

Ano Poli is het enige deel met de oude straatjes

In Ano Poli liggen smalle straten met houten uitbouwen, kleine pleinen en de Byzantijnse stadsmuur, met bovenaan de Trigonion-toren waar je over de hele stad en de Thermaïsche Golf uitkijkt; bij helder weer zie je de Olympus aan de overkant van de baai. Rondlopen is gratis en kan dag en nacht. Vanaf het centrum klim je in twintig tot dertig minuten omhoog over ongeveer 100 hoogtemeters, of je neemt een stadsbus. Reken op twee uur. Ga tegen zonsondergang; dan kijk je met de zon in de rug over het water. In deze wijk zit ook een van de bekendste bougatsa-bakkers van de stad, waar een portie 2 tot 4 euro kost.

De Rotunda uit ongeveer 306 is achtereenvolgens alles geweest

De Rotunda is een rond bakstenen gebouw uit ongeveer 306, gebouwd onder keizer Galerius als mausoleum of tempel, daarna de kerk van Hagios Georgios, daarna een moskee met minaret, en nu monument en kerk. De koepel is ruim 24 meter in doorsnee en de muren zijn zes meter dik. Entree kost enkele euro's en het is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van half negen tot half vier. Reken op drie kwartier. Het hoort bij de vroegchristelijke en Byzantijnse monumenten die sinds 1988 op de UNESCO-werelderfgoedlijst staan. Op honderd meter staat de Boog van Galerius uit rond 300, opgericht na de overwinning op de Perzen, en daarachter liggen de resten van zijn paleiscomplex, vrij toegankelijk.

In de Hagios Demetrios-kerk ligt de crypte onder de vloer

De Hagios Demetrios-kerk is gewijd aan de patroonheilige van de stad en is een vijfbeukige basiliek die teruggaat tot de zevende eeuw; na de brand van 1917 is hij op de oude fundamenten herbouwd, met de mozaïeken die de brand overleefden nog op hun plaats. Toegang is gratis en de kerk is dagelijks open, met een middagsluiting. Onder de vloer ligt de crypte, op de plek waar Demetrios volgens de overlevering werd gedood; die is apart toegankelijk en eveneens gratis, van dinsdag tot zondag. Reken op een uur voor beide. Bedek schouders en knieën.

De Witte Toren is bijna vierendertig meter hoog

Aan het begin van de boulevard staat de Witte Toren, een ronde toren uit de late vijftiende eeuw die eeuwenlang als garnizoensgebouw en gevangenis diende. De naam is van 1890, toen hij wit werd geschilderd. Binnen loopt een wenteltrap langs zes verdiepingen met een tentoonstelling over de stadsgeschiedenis, met bovenop een omloop. Entree kost rond de 6 euro; het is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van half negen tot half vier. Reken op een uur. Let op: de trap is smal, er is geen lift en bij drukte sta je binnen in de rij. Even verderop staat het ruiterstandbeeld van Alexander de Grote aan het water.

De Nea Paralia is vijf kilometer lang en heeft dertien tuinen

Langs het water loopt de Nea Paralia, een promenade die in 2013 opnieuw is ingericht, met dertien afgebakende tuinen die elk een eigen thema hebben: rozen, water, muziek, zand, herinnering. Er rijdt geen verkeer en aan het einde ligt het Megaron Mousikis, het concertgebouw van de stad. Wandelen en fietsen is gratis; fietsverhuur kost 8 tot 15 euro per dag. Reken op anderhalf uur enkele reis, tot aan Kalamaria. Praktisch: dit is 's avonds de drukste plek van de stad en dat is de bedoeling; hier komen de bewoners na negen uur zitten en wandelen.

Het Aristotelesplein is het middelpunt van het plan van 1917

Het Aristotelesplein is door Hébrard ontworpen als de verbinding tussen de zee en de bovenstad, met symmetrische gebouwen aan weerszijden. Aan het plein staat de Olympion-bioscoop, het hoofdgebouw van het internationale filmfestival dat hier elk jaar in november wordt gehouden. Rondlopen kost niets, een koffie op het plein 3 tot 5 euro, aanmerkelijk meer dan een straat verderop. In oktober draait het Dimitria-festival met concerten en theater, deels gratis; in de zomer is er elektronische muziek op het Reworks-festival. Programma's verschijnen kort van tevoren.

De drie markten liggen tegen elkaar aan

In het centrum liggen drie markten naast elkaar: de overdekte Modiano-markt uit 1922, die na een lange verbouwing in 2022 weer openging en nu vooral eetgelegenheden en delicatessen heeft; de Kapani-markt ernaast, rommeliger, met vis, vlees en groente; en het Bezesteni, een Ottomaanse overdekte markt uit de vijftiende eeuw waar tegenwoordig goud en kleding worden verkocht. Toegang is gratis; de markten draaien van maandag tot zaterdag, ongeveer van zeven tot zes, en de eetzaken in de Modiano tot laat. Een maaltijd kost er 10 tot 20 euro per persoon. Ten zuiden ervan ligt Ladadika, de oude oliehandelswijk met lage pakhuizen, die 's avonds vol zit.

Deze stad geldt in Griekenland als de eetstad

De bougatsa, bladerdeeg met room of kaas dat hier voor het ontbijt wordt gegeten, komt uit deze stad, net als een reeks gerechten die na 1922 door vluchtelingen uit Klein-Azië en het Midden-Oosten zijn meegebracht. Een lokale lekkernij is de trigona, een driehoekje bladerdeeg met banketbakkersroom. Een portie kost 2 tot 4 euro bij de bakkers, die vanaf zes uur 's ochtends open zijn. 's Avonds wordt er gegeten in mezedopoleia, zaakjes waar kleine gerechten van 4 tot 9 euro bij een karafje ouzo of tsipouro worden geserveerd; dat is hier de gebruikelijke manier van uit eten gaan, en goedkoper dan een hoofdgerecht. Reken op drie tot vijf gerechten per twee personen.

De musea liggen op loopafstand van de Witte Toren

Het Archeologisch Museum toont de Macedonische vondsten uit Noord-Griekenland, met gouden kransen en grafgiften uit de tijd van Philippus en Alexander. Het Museum voor Byzantijnse Cultuur ernaast kreeg in 2005 de museumprijs van de Raad van Europa en behandelt duizend jaar Byzantijnse geschiedenis van deze stad. Beide vragen rond de 8 euro in het hoogseizoen en de helft in de winter; kinderen tot achttien uit de Europese Unie komen gratis binnen. Ze zijn doorgaans van 8.30 tot 15.30 uur open, met langere avonduren in de zomer. Reken op twee uur per museum. Het Macedonisch Museum voor Hedendaagse Kunst ligt verder weg bij het beursterrein.

Sinds eind 2024 rijdt er een metro met opgravingen in de stations

De eerste metrolijn is na jarenlange vertraging in november 2024 geopend. Bij de aanleg stuitte men op zoveel archeologische lagen dat in enkele stations de vondsten ter plekke achter glas zijn opgesteld; in het station onder de Venizelou-straat is een stuk Byzantijnse winkelstraat uit de zesde eeuw bewaard. Een rit kost rond de 0,90 euro en de treinen rijden zonder bestuurder. Praktisch: hiermee ben je snel van de boulevard naar het station, wat voorheen alleen met drukke bussen ging. Kijken naar de opgravingen in de stations kost je alleen dat vervoerbewijs.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer drie uur; de luchthaven ligt op 15 kilometer en er rijdt een bus in een half uur voor rond de 2 euro. Griekenland betaalt met de euro en pinnen kan overal. Meteora ligt op tweeënhalf uur rijden en is als dagtocht te doen, al is het een lange dag. April, mei, september en oktober geven 18 tot 27 graden en zijn het aangenaamst. In juli en augustus is het 30 tot 36 graden en vochtig, want de stad ligt aan een ondiepe golf. In de winter is het 6 tot 13 graden en regent het; de musea zijn dan half zo duur en leeg.