Wat te doen in Palermo met historie, markten en kustsfeer

Palermo heeft negen gebouwen op de werelderfgoedlijst

Volgens Unesco staan sinds 2015 negen Arabisch-Normandische bouwwerken in en om de stad op die lijst: het Palazzo dei Normanni met de Cappella Palatina, de kathedraal, San Giovanni degli Eremiti, La Martorana, San Cataldo, de Zisa, de Ponte dell'Ammiraglio en de kathedralen van Monreale en Cefalù. Die stapeling komt doordat de stad achtereenvolgens Fenicisch, Romeins, Arabisch, Normandisch en Spaans is geweest; aan de zuidgevel van de kathedraal zit nog een zuil met een vers uit de Koran erin gehakt. Dit artikel behandelt het erfgoed, de markten, de kust en het praktische, met entreeprijzen, tijden en afstanden. Italië betaalt met de euro.

De Cappella Palatina heeft mozaïek én een Arabisch plafond

Koning Rogier II liet deze kapel tussen 1132 en 1140 bouwen, met Byzantijnse mozaïeken op goud en een houten plafond van moekarnas, de honingraatvorm uit de islamitische bouwkunst, beschilderd met jachttaferelen en dansers. Een kaartje voor paleis en kapel kost rond de 19 euro en je boekt een tijdvak; op dinsdag, woensdag en donderdag is een deel van de koninklijke zalen dicht omdat het regionale parlement er zit. Reken op anderhalf uur en neem de vroegste sloten. In Monreale, 8 kilometer bergopwaarts en een half uur met bus 389, is de hele kathedraal met ongeveer 6.400 vierkante meter mozaïek bedekt, voor rond de 12 euro met de kloostergang erbij.

De markten draaien in de ochtend en zijn gewone buurtmarkten

Ballarò, Capo en Vucciria zijn geen toeristenmarkten maar groente-, vis- en vleesmarkten in de oude wijken; Ballarò is de grootste en draait van maandag tot zaterdag van ongeveer 7.00 tot 14.00 uur. De verkopers prijzen hun waar zingend aan, wat abbanniata heet. Rondlopen kost niets. Een arancina of een pane con panelle kost 2 tot 4 euro, een pane ca' meusa met milt 3 tot 5 euro. 's Avonds veranderen delen van Ballarò en Vucciria in openluchtbars. Let op: dit zijn dichtbevolkte woonwijken waar brommers door de stegen rijden; draag je tas voor je en verdeel je geld.

Het Teatro Massimo uit 1897 is het grootste operahuis van Italië

De zaal telt ongeveer 1.300 plaatsen en de bouw duurde tweeëntwintig jaar. De buitentrap kennen veel mensen van de slotscène van de derde Godfather-film, die hier in 1990 is opgenomen. Een rondleiding van een half uur kost rond de 12 euro en gaat dagelijks vanaf 9.30 uur, ook in het Engels; kaarten voor een voorstelling lopen van 20 tot ruim 100 euro. Vijf minuten lopen verderop kruisen de Via Maqueda en de Corso Vittorio Emanuele elkaar bij de Quattro Canti, een barok vierluik uit 1608 tot 1620 waar de vier oude stadswijken samenkomen; ernaast staat de Fontana Pretoria, die in 1554 in Florence werd gemaakt en twintig jaar later hierheen verhuisde.

In drie kerken zie je de bouwstijlen naast elkaar

La Martorana uit 1143 heeft Byzantijnse mozaïeken met koning Rogier die door Christus wordt gekroond; pal ernaast staat San Cataldo uit dezelfde tijd, kaal van binnen en met drie rode koepels op het dak. In de Chiesa del Gesù, ook Casa Professa genoemd, is vrijwel elke wand met ingelegd marmer bezet, het werk van generaties barokke steenhouwers. Entree kost per kerk 2 tot 4 euro en ze zijn doorgaans van 9.30 tot 13.00 uur en in de late middag open. Reken op een uur voor alle drie, want ze liggen binnen 300 meter van elkaar. Let op: veel kerken sluiten tussen 13.00 en 15.30 uur, dus plan ze in de ochtend en de markten erna.

Twee musea zijn de moeite waard als het regent

In het Palazzo Abatellis hangt de Triomf van de Dood, een muurschildering van rond 1446 met de dood op een skeletpaard, en de Annunciata van Antonello da Messina, een klein paneel dat als een van de beste portretten van de Italiaanse renaissance geldt. Entree kost rond de 8 euro, van dinsdag tot zondag open. In het Museo Archeologico Salinas staan de metopen van Selinunte, de beeldhouwwerken die uit de tempels daar zijn gehaald; rond de 6 euro. Het poppentheatermuseum Antonio Pasqualino toont de opera dei pupi, het Siciliaanse marionettentheater dat volgens Unesco sinds 2008 op de lijst van immaterieel erfgoed staat; een voorstelling kost 10 tot 15 euro.

Mondello ligt op tien kilometer en Monte Pellegrino erboven

Deze badplaats met wit zand en villa's in liberty-stijl is met stadsbus 806 in drie kwartier te bereiken voor rond de 1,40 euro. Het water is er ondiep en de baai ligt in de luwte; een ligbed met parasol kost 15 tot 30 euro per dag en er zijn vrije stukken. Boven de baai rijst de Monte Pellegrino van 606 meter, met halverwege het heiligdom van Santa Rosalia in een grot, waar sinds 1625 water van het gewelf in bakjes wordt opgevangen. De bus 812 brengt je erheen; de oude pelgrimsweg, de Scala Vecchia, loopt in anderhalf uur omhoog. Verderop ligt Sferracavallo, waar je aan de haven vis eet voor 20 tot 35 euro.

In juli loopt de stad vijf dagen uit voor Santa Rosalia

Het Festino herdenkt dat de resten van de heilige in 1624 op de Monte Pellegrino werden gevonden, waarna de pest volgens de overlevering week. Op 14 en 15 juli trekt een praalwagen over de Corso Vittorio Emanuele naar zee, met vuurwerk boven de Foro Italico; op 4 september is er nog een processie naar de grot. Kijken is gratis. Die dagen is het centrum afgezet, rijden er geen bussen door de kern en zijn de hotels maanden vooruit vol. Wie er niets mee heeft, kiest een andere week; wie blijft, moet vroeg een plek zoeken langs de route en rekenen op tienduizenden mensen.

Praktisch en wanneer je gaat

De oude stad is compact en te belopen; rijden in het centrum is lastig en parkeren duur. Vanaf de luchthaven Punta Raisi brengt de trein je in ongeveer een uur naar Palermo Centrale voor rond de 6 euro, of de bus in vijftig minuten voor rond de 6,30 euro. Een lunch met dagvis in een trattoria kost 15 tot 25 euro, straatvoedsel een fractie daarvan. April, mei, juni, september en oktober geven 20 tot 28 graden en zijn het aangenaamst, met zeewater dat tot in oktober zwembaar blijft. In juli en augustus is het 30 tot 36 graden en verschuift het ritme naar de vroege ochtend en de avond. In december tot februari is het 12 tot 18 graden, staat er nergens een rij en blijft vrijwel alles open.