Vakantiehuis huren in Bornholm

Wat je moet weten over Bornholm

Bornholm ligt in de Oostzee, honderdvijftig kilometer ten oosten van de rest van Denemarken en dichter bij Zweden en Polen dan bij Kopenhagen.

Wat het is: een eiland van ongeveer veertig bij dertig kilometer met rotskust in het noorden, wit zand in het zuiden, ruim veertigduizend inwoners en vier witte rondkerken die je nergens anders vindt.

Het weer is Oostzeeweer. Augustus komt op 20,9 graden bij 10,8 regendagen, juli op 20,3 bij 14,9 en is daarmee natter dan augustus, juni op 19,7 bij 8,5 en september op 18,0 bij 11,3. Mei is met dertig millimeter de droogste maand van het jaar, en januari blijft op 4,2 graden.

Wat er te kiezen valt: een vakantiehuis van hout tussen de dennen, een vakantiewoning in een van de havenplaatsjes, of een appartement boven een winkel in Svaneke. Een vakantiepark zoals je dat in Nederland kent, met een centrale koepel, bestaat hier niet; wel zijn er feriecentre, kleine terreinen met losse vakantiehuisjes en een gezamenlijk zwembad.

Een vakantie op Bornholm draait om rust, fietsen, gerookte haring en een kust die niet op Denemarken lijkt. Wie hier een huisje huurt, komt zelden voor één van die dingen alleen.

Een graniet eiland, en waarom dat alles verklaart

Bornholm hoort bij Denemarken maar de bodem hoort dat niet. En dat verklaart bijna alles wat je hier ziet.

Wat er onder ligt: graniet. De rest van Denemarken bestaat uit zand, klei en keileem die de ijstijden hebben achtergelaten, maar hier komt het oude Scandinavische grondgebergte aan de oppervlakte.

Wat dat oplevert in het noorden: echte rotskust. Klippen die recht de zee in vallen, kloven, een oude steengroeve, en het schiereiland Hammerknuden waar je over kaal graniet loopt. Dat beeld hoort eerder bij Zweden dan bij Denemarken.

Wat dat oplevert in het zuiden: bij Dueodde ligt een strand met zand dat zo fijn is dat het bijna als poeder tussen je vingers doorloopt. Het is generaties lang gewonnen en verhandeld, onder meer voor zandlopers.

Wat het voor het klimaat betekent: de rots houdt warmte vast en het eiland ligt ver naar het oosten, waardoor het hier zonniger is dan je op deze breedtegraad zou verwachten. Bornholm geldt als een van de zonnigste plekken van Denemarken. Vijgen en moerbeien doen het hier gewoon.

Wat er verder van komt: het graniet is eeuwenlang uitgevoerd als bouwsteen en straatklinker, en de oude groeven bij Hammeren en Vang zijn nu wandelgebied en klimplek.

Voor wie een huis zoekt met uitzicht op rotsen in plaats van op duinen, is dit in Noord-Europa een van de weinige adressen.

De vier rondkerken

Er staan op Bornholm vier ronde witgekalkte kerken, en zulke gebouwen vind je nergens anders in deze vorm en dit aantal.

Wat ze zijn: kerken uit de twaalfde eeuw met een cilindrisch schip, muren van soms bijna twee meter dik, en een bovenverdieping die als toevluchtsoord en verdedigingswerk diende. Het eiland lag open voor aanvallen vanaf zee, en een kerk was het enige stenen gebouw in de wijde omtrek.

Welke er zijn: Østerlars, Nylars, Nyker en Olsker, allemaal genoemd naar de heilige aan wie ze zijn gewijd.

Welke je moet zien als je er één doet: Østerlars. Die is de grootste en de zwaarste, met een ring van schuine steunberen eromheen die het bouwwerk overeind houdt, en met kalkschilderingen aan de binnenkant.

Waarom Nylars ook de moeite is: daar zijn muurschilderingen bewaard met scènes uit het scheppingsverhaal, en er staan twee runenstenen in het portaal.

Wat je moet weten voor je gaat: het zijn gewoon parochiekerken die nog in gebruik zijn, dus tijdens diensten en trouwerijen kun je er niet in. De entree is meestal een vrijwillige bijdrage.

Ze liggen alle vier binnen een halfuur rijden van elkaar, dus je kunt ze op één ochtend doen.

Hammershus

In de noordwesthoek staat de grootste middeleeuwse burchtruïne van Noord-Europa, en je loopt er gewoon in.

Wat het is: Hammershus, gebouwd vanaf ongeveer het midden van de dertiende eeuw op een rotsplateau van ruim zeventig meter boven de zee. Het complex is in de loop van eeuwen uitgebreid tot een enorm vestingterrein.

Wie er zat: aartsbisschoppen, Deense koningen, korte tijd de Lübeckers en de Zweden. Het eiland is meerdere keren van hand gewisseld, en deze burcht was telkens de inzet.

Wat ermee gebeurde: in de achttiende eeuw werd de vesting opgegeven en daarna gebruikten omwonenden hem als steengroeve. Wat je nu ziet is dus deels afgebroken, en dat het niet helemaal verdween komt doordat het in 1822 onder bescherming werd geplaatst.

Wat je er doet: over de muren en door de poorten lopen, met uitzicht over de zee en op heldere dagen tot aan Zweden.

Wat er sinds 2018 bij hoort: een bezoekerscentrum aan de overkant van het ravijn, half in de helling gebouwd, met de geschiedenis en een uitzichtterras.

Wat het kost: het terrein zelf is vrij toegankelijk, ook buiten openingstijden. Voor de tentoonstelling betaal je entree.

Loop van hieruit door naar de Hammerknuden en de vuurtoren; dat is een van de mooiste wandelingen van het eiland.

Waar je een vakantiehuis kiest

Het eiland is klein, maar de hoeken verschillen sterk, en je huurt hier al gauw een week op één plek.

Allinge en Sandvig liggen in het noorden, bij de rotsen en op loopafstand van Hammershus. Dit is de kant voor wandelen, klimmen en zonsondergangen over zee. Hier staat ook het strandje van Sandkås.

Gudhjem ligt aan de noordoostkust en is het steilste plaatsje van het eiland: straatjes die vanaf de haven omhoog klimmen, rode daken, een rookhuis en een bootverbinding naar Christiansø. Er is geen strand, wel een zwemsteiger.

Svaneke ligt aan de oostkust en is het best bewaarde stadje, met vakwerkhuizen, een brouwerij en een van de mooiste marktpleintjes van Denemarken.

Nexø is groter, een werkende vissershaven, en het is de goedkoopste hoek. Het centrum is grotendeels naoorlogs, en waarom dat zo is, staat in de volgende sectie.

Arnager ligt in het zuidwesten bij de lange houten pier en dicht bij het vliegveld en bij Rønne.

Dueodde in het zuiden is de keuze als je om het zand komt: daar staan vakantiehuizen tussen de dennenbossen op loopafstand van het strand.

Wat je vergelijkt bij het huren: een houten vakantiehuisje in het bos is hier de norm en meestal het goedkoopst; een vakantiewoning in een havenplaats kost meer maar je loopt naar de bakker. Wil je overnachten zonder auto, kies dan Gudhjem, Svaneke of Allinge. Wil je één losse overnachting onderweg, kijk dan bij Rønne, want daar liggen de meeste hotels.

Het jaar dat Bornholm bezet bleef

Dit is het stuk geschiedenis dat verklaart waarom twee van de vijf plaatsen op dit eiland er nieuw uitzien, en het is in Nederland vrijwel onbekend.

Wat er gebeurde: toen Denemarken op 5 mei 1945 werd bevrijd, gold dat niet voor Bornholm. De Duitse commandant op het eiland, Gerhard von Kamptz, had opdracht zich alleen aan Britten of Amerikanen over te geven en weigerde de Sovjets.

Wat daarop volgde: op 7 mei, twee dagen na de bevrijding van de rest van het land, bombardeerden Sovjetvliegtuigen Rønne en Nexø. De eerste bommen vielen om half een 's middags. De volgende dag kwam een veel zwaardere aanval.

Wat de schade was: 212 gebouwen werden verwoest. Voor de tweede golf werden ongeveer elfduizendvijfhonderd inwoners uit Rønne en drieduizendhonderd uit Nexø geëvacueerd, wat het aantal doden beperkt heeft gehouden.

Wat er daarna gebeurde: op 9 mei landden Sovjettroepen op het eiland. Ze bleven er bijna elf maanden en vertrokken pas op 5 april 1946.

Wat je er nu van ziet: de centra van Rønne en Nexø zijn voor een groot deel wederopbouw uit de late jaren veertig, betaald met Zweedse noodwoningen en Deense steun. Wie zich afvraagt waarom die twee plaatsen minder pittoresk zijn dan Svaneke, weet nu waarom.

Er staan monumenten in beide plaatsen, en in Rønne herinnert een gehavende gevel aan de aanval.

De rookhuizen en Sol over Gudhjem

Aan de witte schoorstenen langs de kust zie je meteen waar dit eiland zijn naam aan dankt.

Wat het is: een røgeri, een rookhuis, waar haring boven brandend elzenhout wordt gerookt. De typische schoorstenen zijn wit gekalkt en staan in rijen naast het gebouw.

Wat het gerecht is: Sol over Gudhjem, zon boven Gudhjem. Een gerookte haring op donker roggebrood, met een rauwe eidooier erop, bieslook, radijs en grof zout. De dooier is de zon.

Waar je het eet: bij vrijwel elk rookhuis op het eiland, en het bekendste staat in Gudhjem zelf. Je bestelt aan een luik en eet buiten aan een lange tafel.

Wat er verder van het eiland komt: het is voor zijn omvang opvallend rijk aan makers. Er zijn kaasmakerijen, een whiskystokerij, chocolatiers, een brouwerij in Svaneke en een reeks glasblazers en keramisten. Veel daarvan zit in oude industriegebouwtjes langs de kustweg.

Wat je moet weten over de openingstijden: buiten het hoogseizoen zijn veel rookhuizen en werkplaatsen dicht of alleen in het weekend open. In mei en september kan dat betekenen dat je voor een gesloten deur staat.

Wat je thuis mee kunt nemen: gerookte haring vacuüm verpakt, en het bekende Bornholmse aardewerk.

Fietsen over oude spoorlijnen

Bornholm is een van de best befietsbare eilanden van Noord-Europa, en dat is geen toeval.

Wat de basis is: tot in de jaren zestig lagen er smalspoorlijnen over het eiland. Die zijn opgebroken en de tracés zijn omgebouwd tot fietspaden. Daardoor loopt een groot deel van het net vlak, breed en los van de autoweg.

Hoe groot het is: ruim tweehonderd kilometer gemarkeerd fietspad, met bewegwijzerde routes tussen alle grote plaatsen.

Wat de rondrit is: langs de hele kust fietsen kan in twee tot drie dagen, ongeveer honderdvijf kilometer. Veel mensen doen dat vanuit één vakantiehuis in etappes.

Waar het zwaar wordt: de noordoostkust bij Gudhjem heeft echte hellingen, en de wind over de Oostzee kan een vlakke route alsnog lastig maken.

Wat handig is: er zijn verhuurpunten in Rønne, Gudhjem, Allinge en Svaneke, ook voor elektrische fietsen, en veel verhuurders bezorgen bij je huis.

Wat je met kinderen doet: het middendeel van het eiland, over de oude spoorbanen door het Almindingen-bos, is vlak en autovrij. Almindingen is een van de grootste bossen van Denemarken, met een rotskloof en een uitkijktoren.

En je hebt de auto op dit eiland eerlijk gezegd nauwelijks nodig, behalve om er te komen.

De stranden en het water

De kust wisselt binnen tien kilometer van kaal graniet naar poederzand, en dat maakt de keuze van je huis belangrijker dan op de meeste eilanden.

Het zuiden: Dueodde heeft het fijnste zand, een brede strook, duinen erachter en een vuurtoren. Balka, iets noordelijker, is een ondiepe baai met rustig water en is met kleine kinderen de beste keuze van het eiland.

Het westen: Sose Bugt en de stroken rond Arnager, met minder mensen en meer wind.

Het noorden: geen zandstranden maar rotsen en zwemsteigers. Sandkås en Sandvig zijn de uitzonderingen, met kleine zandstrandjes.

Wat het water doet: de Oostzee is hier brak, er is nauwelijks getij en er zijn geen sterke stromingen. In augustus komt het water op zijn warmst, rond de achttien tot negentien graden. In juni is het nog echt koud.

Waar je op let: bij aflandige wind kan het snel afkoelen op het strand, en bij noordwestenwind staat er op de noordkust flinke branding tegen de rotsen.

Wat er niet is: strandtenten om de kilometer. Buiten Dueodde en Balka is er vaak niets dan een parkeerplaats en een toilethokje, dus neem zelf mee wat je nodig hebt.

Het weer per maand

De Oostzee reageert traag, en dat zie je terug in de cijfers.

De zomer: augustus is met 20,9 graden overdag de warmste maand en heeft 10,8 regendagen. Juli komt op 20,3 graden maar telt 14,9 regendagen en 74 millimeter, en is daarmee natter dan augustus. Dat is voor Nederlandse begrippen de omgekeerde volgorde en het is het overwegen waard bij het kiezen van je week.

Het voorjaar: mei is met dertig millimeter en 8,8 regendagen de droogste maand van het jaar, bij 14,5 graden. April is nog frisser, 9,0 graden, maar met 6,9 regendagen ook uitgesproken droog. Voor fietsen en wandelen zijn dat de beste maanden van het jaar.

Juni zit op 19,7 graden bij 8,5 regendagen en is daarmee de aantrekkelijkste zomermaand, met als kanttekening dat het water dan nog koud is.

Het najaar: september 18,0 graden bij 11,3 dagen, oktober 13,0 bij 13,1. Het water is in september nog op temperatuur, dus voor zwemmers is dat een betere maand dan het lijkt.

De winter: januari blijft op 4,2 graden bij 14,3 regendagen en de nachten zakken zelden ver onder nul, want de zee houdt de kou tegen. Het is grijs, winderig en veel is dicht.

Wat de cijfers niet vertellen: de wind. Er staat hier bijna altijd iets, en dat maakt twintig graden op de noordkust een ander soort twintig graden dan in het bos.

Hoe je er komt

Dit is het onderdeel waar de meeste vakanties op stuklopen als je het te laat regelt, want je moet altijd het water over.

De snelste route: rij naar Ystad in Zuid-Zweden en neem daar de veerboot naar Rønne. Die overtocht duurt tachtig minuten en er varen op drukke dagen tot zestien afvaarten. Ystad bereik je vanuit Nederland via Denemarken en de Sontbrug, of via Puttgarden en Kopenhagen.

De kortste rit door Duitsland: vanaf Sassnitz op Rügen vaart in het seizoen een boot in drie uur en twintig minuten naar Rønne. In 2026 vaart die route van 13 mei tot 17 oktober. Buiten die periode bestaat hij niet, en dat is precies de fout die mensen maken die in april of november boeken.

De rustige route: vanaf Køge, net onder Kopenhagen, duurt de overtocht vijfenhalf uur. Dat is de nachtboot-achtige optie met veel ruimte.

Wat je vooraf regelt: een auto op de boot in juli en augustus is echt op tijd boeken, zeker op de zaterdagen waarop de huizen wisselen.

Wat het alternatief is: vliegen naar Kopenhagen en doorvliegen of doorreizen naar Rønne, en op het eiland een fiets of huurauto nemen. Gezien het fietsnet is dat een reëel plan.

Wat de rit tot de haven kost aan tijd: reken vanuit het midden van Nederland op een lange dag rijden plus de overtocht, dus plan een tussenstop in Noord-Duitsland of Denemarken in plaats van het in één ruk te doen.

Praktisch, en de eerlijke nadelen

Wat je regelt voor je gaat: de boot, en pas daarna het huis. Andersom loop je het risico dat je wel een huis hebt maar geen plek op de veerboot.

Wat je ter plaatse merkt: Denemarken is duur, zeker voor eten en drinken buiten de deur. Boodschappen doen scheelt hier meer dan in de meeste vakantielanden. Pinnen kan overal, contant geld heb je nauwelijks nodig.

Wat handig is om te weten: veel winkels sluiten op zondag buiten het hoogseizoen, en veel restaurants draaien alleen van mei tot september. Buiten die periode wordt het eiland aanzienlijk stiller dan de foto's suggereren.

Een uitstapje dat de moeite is: Christiansø, een groepje piepkleine vestingeilanden een uur varen ten noordoosten van Gudhjem. Het is het meest oostelijke punt van Denemarken, er wonen een paar tientallen mensen en er rijden geen auto's.

Wat de eerlijke nadelen zijn: je bent er niet zomaar, want het is een lange rit plus een boot. Het water is koud tot ver in de zomer. Het waait vrijwel altijd. Juli is met bijna vijftien regendagen natter dan je van een zonnig eiland verwacht. En buiten het seizoen is er weinig open.

Wat daar tegenover staat: een kust die niet op de rest van Denemarken lijkt, vier kerken die uniek zijn in Europa, een fietsnet over oude spoorlijnen waarmee je de auto een week kunt laten staan, en een eiland dat klein genoeg is om echt te leren kennen. Wie daarvoor een dag reizen over heeft, krijgt er veel voor terug.

Samengesteld uit ons actuele woningaanbod, OpenStreetMap, Wikipedia en Wikivoyage (CC BY-SA) en Open-Meteo-klimaatdata.