Vakantie in Zwitserland

Wat je moet weten over Zwitserland

Zwitserland ligt op acht tot tien uur rijden van de Nederlandse grens en is het land waar het Alpenlandschap begint zoals iedereen zich dat voorstelt.

Wat het is: een klein land met een enorm hoogteverschil. Van het laagste punt aan het Lago Maggiore tot de top van de Dufourspitze zit ruim vierduizend meter, en dat verschil bepaalt alles: het weer, het seizoen en wat je er kunt doen.

Wat het bijzondere eraan is: het wandelnet. Ruim vijfenzestigduizend kilometer gemarkeerd pad, sinds 1985 bij wet beschermd, en op de gele bordjes staat geen afstand maar de looptijd.

Het weer bij ons meetpunt in Interlaken, op 566 meter: juli 24,7 graden overdag bij 15,8 's nachts, augustus 24,5 bij 15,9. Mei is met 209 millimeter over 19,3 dagen de natste maand.

Wat er te kiezen valt: een chalet aan een berghelling, een vakantiehuis in een dorp in het dal, een appartement in een wintersportplaats of een vakantiewoning bij een meer.

Wat de kracht is: je kunt hier in één dag van een subtropische tuin aan het Lago Maggiore naar een gletsjer, en dat is geen reclametekst maar een kwestie van twee uur rijden.

Vijfenzestigduizend kilometer pad, met de tijd op het bordje

Dit is waarom mensen naar dit land teruggaan, en het is beter geregeld dan waar ook.

Het cijfer: ruim vijfenzestigduizend kilometer gemarkeerde wandelpaden in een land dat kleiner is dan Nederland en België samen. Sinds 1985 is dat net bij wet beschermd, wat betekent dat een pad dat verdwijnt vervangen moet worden.

Wat de gele bordjes doen: ze geven de looptijd, niet de afstand. Op een bordje staat dus dat het nog een uur en veertig minuten naar het volgende dorp is. In een land waar vijf kilometer horizontaal ook achthonderd meter omhoog kan betekenen, is dat de enige zinnige maat.

Hoe je de zwaarte leest: geel is een wandelpad dat iedereen aankan, ongeveer tweederde van het net. Wit-rood-wit is een bergpad: smaller, steiler, en met stukken waar je je handen nodig hebt. Wit-blauw-wit is alpine terrein en dat is voor geoefende mensen met de juiste uitrusting.

Hoe oud het is: de eerste bordjes werden in 1934 geplaatst. Er staan er inmiddels ongeveer vijftigduizend.

Wat je ermee kunt: je hoeft geen route uit te zoeken. Loop naar de dichtstbijzijnde kruising, lees de bordjes en kies iets dat past bij de tijd die je hebt.

Wat je vooraf nakijkt: of de bergbaan die je nodig hebt in jouw periode draait. Veel liften staan tussen het wandel- en het skiseizoen weken stil, in mei en in november.

Waar je zit: vijf verschillende Zwitserlanden

Het land is klein genoeg om alles te bereiken en groot genoeg om echt te verschillen.

Het Berner Oberland, rond Interlaken, Grindelwald en Lauterbrunnen: de klassieke plaatjes met de Eiger, watervallen en groene weiden. Het drukst en het best ontsloten.

Wallis, in het zuidwesten rond Zermatt en Saas-Fee: hoger, droger en zonniger, met de Matterhorn. Hier valt de helft van de regen die in Interlaken valt.

Graubünden, in het oosten rond Davos, Arosa en het Engadin: uitgestrekt, minder Nederlands en met de langste sneeuwzekerheid.

Centraal-Zwitserland rond Luzern en het Vierwoudstrekenmeer: makkelijk bereikbaar, veel water, en geschikt voor wie de bergen wil zien zonder erin te wonen.

Ticino, aan de zuidkant van de Alpen: Italiaanstalig, palmen, meren en een compleet ander klimaat. Hier is het warm als het aan de noordkant regent.

Wat de vuistregel is: wil je zon in de zomer, kies dan Wallis of Ticino. Wil je de bekende bergen, dan het Berner Oberland, maar reken op gezelschap.

Het weer, en waarom één meetpunt hier niet volstaat

Bij dit land is een gemiddelde bijna misleidend, dus eerst waar het cijfer vandaan komt.

Ons meetpunt: Interlaken, op 566 meter in het Berner Oberland. Dat is representatief voor de dalen waar de meeste vakantiehuizen staan, en voor niets anders.

Wat daar gemeten wordt: juli 24,7 graden overdag bij 15,8 's nachts, augustus 24,5 bij 15,9, juni 22,6 en september 20,2. Januari komt overdag op 6,2 en zakt naar 0,6.

Wat de hoogte ermee doet: als vuistregel wordt het per honderd meter stijging ongeveer een halve graad kouder. Op tweeduizend meter is het in juli dus rond de vijftien graden overdag, en op drieduizend rond de nul. Dat is het verschil tussen een T-shirt en een muts, op dezelfde dag.

Wat de regen doet: mei is met 209 millimeter over 19,3 dagen de natste maand, gevolgd door juni met 181 en augustus met 179. Dit is geen droog land; in de zomer komt er bijna dagelijks onweer tegen de bergwand aan.

Wat dat betekent voor je dagindeling: begin vroeg. Bergonweer bouwt zich in de middag op, dus wie om acht uur vertrekt is meestal voor de bui terug.

Wat je aan de zuidkant krijgt: Ticino en Wallis zijn aanzienlijk droger en zonniger dan het cijfer hierboven. Wie zekerheid over het weer wil, moet daarheen.

Wat een chalet in Zwitserland is

Het woord chalet dekt hier een brede lading en dat bepaalt wat je krijgt.

Wat het oorspronkelijk was: een houten alpenhut waar het vee 's zomers werd gehoed. Wat je nu huurt, is meestal een woonhuis in die stijl, met een breed overstekend dak, luiken en veel hout van binnen.

Hoe groot ze zijn: van een appartement van twee kamers in een groot chalet tot een vrijstaand huis voor twaalf personen. Het woord zegt niets over het formaat, dus kijk naar het aantal slaapkamers en niet naar de naam.

Wat je hier zelden vindt: een vakantiepark zoals in Nederland, met een centrale receptie en een zwemparadijs. De Zwitserse variant is een dorp met verhuurde appartementen, waar de sleutel bij een kantoortje in de straat ligt.

Wat je nakijkt voor je boekt: op welke hoogte het adres ligt, of de toegangsweg 's winters wordt geruimd, of er een lift in het gebouw zit als je hoog woont, en of het bed opgemaakt is of dat je zelf linnen meeneemt.

Wat er los bij komt: een kuurtaks per persoon per overnachting, ter plaatse te betalen. Daar krijg je in veel plaatsen een gastenkaart voor, met korting op liften en bussen of soms gratis vervoer in de regio. Vraag er expliciet naar, want hij wordt niet altijd aangeboden.

Wat een goedkoop vakantiehuisje hier is: een eenvoudig appartement of een klein huisje in een dorp zonder skilift, buiten het seizoen. Wie in Zermatt of Grindelwald wil huren, betaalt een veelvoud.

Zomer of winter, het zijn twee landen

Dezelfde plaats is in juli en in februari een compleet andere bestemming, ook qua prijs.

De zomer, ruwweg van eind juni tot half september: wandelen, bergbanen, meren om in te zwemmen en dorpen die 's avonds rustig zijn. Dit is voor de meeste Nederlanders de beste tijd.

De winter, van kerst tot half maart: skiën en langlaufen, met de hoogste prijzen van het jaar in de kerstweek en in februari.

De tussenseizoenen: eind april tot begin juni en van half oktober tot half december is er in de bergdorpen weinig te doen. Liften staan stil, restaurants zijn dicht en de paden hoger op de berg liggen nog onder de sneeuw.

Wat dat voor je boeking betekent: een huis in mei is goedkoop om een reden. Kijk of de bergbanen draaien voor je gaat.

Wat het beste van beide is: september. De liften draaien nog, de kinderen zijn weer naar school, het is helder en de prijzen zijn een stuk lager dan in augustus. Wie maar een paar dagen kan, kan er twee nachten overnachten en toch het gevoel hebben weg te zijn geweest.

Wat je moet weten over sneeuw: onder de duizend meter is die tegenwoordig onbetrouwbaar. Voor een zekere witte week zit je vanaf ongeveer vijftienhonderd meter.

De trein, en waarom hij hier anders is

Zwitserland heeft het dichtste spoornet van Europa en dat verandert hoe je een vakantie kunt inrichten.

Wat er rijdt: treinen tot in dorpen waarvan je niet zou verwachten dat er een spoorlijn heen gaat, aangevuld met postbussen die de rest van de dalen bedienen. De aansluitingen zijn op elkaar afgestemd en de dienstregeling klopt.

Wat het kost: los reizen is duur. Er zijn passen en kortingskaarten voor bezoekers, en of die lonen hangt af van hoeveel je van plan bent te reizen. Reken het één keer uit voor je vertrekt.

Wat de gastenkaart doet: in veel regio's krijg je bij je verblijf een kaart waarmee bussen en soms bergbanen in de directe omgeving gratis of met korting zijn. Dat scheelt met een gezin al snel meer dan de kuurtaks kost.

De bekende trajecten: de route over de Bernina en de lijn door het Lötschbergmassief zijn op zichzelf een uitje, geen vervoer.

Of je een auto nodig hebt: minder dan je denkt. In het Berner Oberland en rond Luzern kun je een week zonder. In Graubünden en de zijdalen van Wallis is een auto handiger.

Wat je moet weten als je toch rijdt: veel bergdorpen zijn autovrij, waaronder Zermatt, Wengen, Mürren en Saas-Fee. Je parkeert dan in het dal en gaat met de trein of de kabelbaan verder.

Rijden en bereikbaarheid

De rit erheen is lang maar eenvoudig, en er zijn twee dingen die je vooraf moet regelen.

De rit: acht tot tien uur vanaf de Nederlandse grens, afhankelijk van waar je uitkomt. Naar Ticino is het een uur meer.

Het vignet: verplicht voor alle Zwitserse snelwegen, te koop aan de grens of vooraf. Zonder is de boete fors, en er wordt gecontroleerd.

De Gotthard: de tunnel naar het zuiden staat op zaterdagen in het hoogseizoen uren vast. Rij door de nacht, kies een doordeweekse dag of neem de San Bernardino.

Autotreinen: op een paar plekken rijdt je auto op de trein door de berg, bijvoorbeeld door het Lötschberg- en het Furkamassief. Dat scheelt een lange klim over een pas en is in de winter soms de enige optie.

De passen: die zijn van ongeveer november tot mei dicht. De exacte data verschillen per jaar en per pas, dus plan geen route over de Susten of de Grimsel in mei zonder dat na te kijken.

Vliegen: Zürich, Genève en Basel hebben directe vluchten vanuit Nederland, alle drie met een goede treinaansluiting naar de bergen.

Wat het kost

Zwitserland is het duurste land van Europa om in rond te reizen, en dat is geen cliché maar het uitgangspunt van je begroting.

Wat het duurst is: uit eten, drinken en alles wat je onderweg koopt. Een eenvoudige lunch in een bergrestaurant kost een veelvoud van hetzelfde in Oostenrijk.

Wat meevalt: de accommodatie zelf, buiten de bekende plaatsen en buiten het hoogseizoen. Een appartement in een gewoon dorp is vergelijkbaar met Zuid-Duitsland.

Wat je op boodschappen doet: sla in over de grens als je er toch langsrijdt, of koop bij de goedkopere ketens in plaats van in de dorpswinkel.

De bergbanen: dit is de post die mensen onderschatten. Een retour met een kabelbaan naar een uitzichtpunt kost per persoon zomaar het bedrag van een dagje pretpark, en met een gezin loopt dat op.

Wat er los bij komt: kuurtaks, eindschoonmaak en bedlinnen als dat niet inbegrepen is.

Waar je op bespaart: zelf koken, wandelen in plaats van liften nemen, en een gastenkaart die je vervoer dekt.

Wanneer je moet gaan

De keuze van de maand bepaalt hier meer dan op bijna elke andere bestemming.

Onze aanrader: september. Helder weer, de liften draaien nog, en het is stukken rustiger en goedkoper dan augustus.

Juli en augustus: warm, druk en het duurst in de zomer. Alles is open en alle paden zijn sneeuwvrij.

Juni: mooi groen en veel water in de watervallen, maar hoog gelegen paden kunnen nog onbegaanbaar zijn en het is de op een na natste maand.

Mei en november: de stille maanden. Weinig open, liften stil, en in mei bovendien de natste maand van het jaar.

De winterpiek: de kerstweek en de hele maand februari. Reserveer daar een halfjaar van tevoren voor of kies januari, dat aanzienlijk goedkoper is.

Wat je zeker niet moet doen: een wandelvakantie in het hooggebergte plannen in juni zonder te controleren hoeveel sneeuw er nog ligt.

Met de kinderen, de hond of een grote groep

De praktische kant, want die verschilt hier van een strandbestemming.

Met kinderen: veel dorpen hebben een gratis of goedkope zomerpas voor de bergbanen bij een verblijf, en er liggen speciale wandelroutes met speelpunten onderweg. Kijk daar naar bij het kiezen van een plaats.

Wat je met kleine kinderen nakijkt: hoe steil de weg naar het huis is en of er een balkon zonder beveiliging aan zit. Chalets tegen een helling hebben vaak een tuin die afloopt.

Met de hond: honden mogen mee in trein en bus, meestal tegen een kaartje. In kabelbanen is het per bedrijf verschillend, en op alpenweiden met vee moet je aanlijnen. Loop nooit tussen koeien met kalveren door.

Met een groep: grote chalets voor acht tot twintig personen zijn hier ruim voorhanden, wat in veel landen niet zo is. In de winter zijn ze het eerst weg.

Wat je moet weten over hoogteziekte: boven ongeveer tweeduizend meter kunnen kleine kinderen en oudere mensen last krijgen. Bouw de hoogte op en plan niet meteen op de eerste dag een tocht naar een hoge top.

De eerlijke nadelen

Er zijn goede redenen om dit land over te slaan, en die staan zelden in de folder.

De prijs: alles buiten je huurhuis is duur. Wie op vakantie graag uit eten gaat, is hier in een week een fors bedrag kwijt aan alleen dat.

De regen: mei 209 millimeter, juni 181, augustus 179. Er is in de zomer geen droge maand, en op de noordflank van de Alpen bouwt het onweer zich bijna dagelijks op.

De afstand: acht tot tien uur rijden. Voor een week is dat aan de lange kant.

De liften: een groot deel van wat je wilt zien is alleen met een betaalde bergbaan bereikbaar, en die zijn tussen de seizoenen dicht.

De hoogte: het cijfer van het meetpunt geldt voor het dal. Wie een adres op zestienhonderd meter boekt omdat het uitzicht mooi is, moet weten dat het daar in september 's nachts al kan vriezen.

En de autovrije dorpen: prachtig als je het weet, vervelend als je met een volle kofferbak voor een slagboom staat.