Waddeneilanden van Denemarken, rust, natuur en ruimte

De Deense Waddeneilanden zijn drie eilanden, drie werelden

Het Deense deel van de Waddenzee telt drie bewoonde eilanden die nauwelijks meer van elkaar konden verschillen: dorps Fanø op een korte overtocht, uitgestrekt Rømø aan een dam en piepklein Mandø, dat alleen bij eb bereikbaar is. Samen liggen ze in het grootste nationale park van Denemarken, dat sinds 2014 als deel van de Waddenzee op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat. Prijzen staan in Deense kronen; reken grofweg 7,45 kroon per euro. Voor wie het Nederlandse wad kent is dit de ruimere, legere versie van hetzelfde landschap. Dit artikel behandelt de drie eilanden en het wad ertussen, met tarieven, vaartijden en de regels van het getij.

Fanø is het eiland van kapiteinshuizen en vliegers

De veerboot vanuit Esbjerg doet er een kwartier over en een retour kost 35 tot 45 kronen per persoon, zo'n 5 euro; een auto kost in het toeristenseizoen 415 kronen. Aan de overkant liggen Nordby en Sønderho, twee dorpen vol rietgedekte kapiteinshuizen uit de tijd van de zeilvaart, en aan de westkant een strand van kilometers breed. Dat strand is het domein van vliegeraars en strandzeilers, met in juni een groot vliegerfestival; de dorpen hebben galeries, een scheepvaartmuseum en ijssalons. Fanø is het eiland om de auto te laten staan, want fietsen staan bij de haven klaar en de afstanden zijn klein.

Op Rømø mag de auto het strand op

Rømø hangt met een dam van ruim 9 kilometer gratis aan het vasteland, en het handelsmerk is het zuiderstrand: zo breed dat auto's er het zand op rijden en bij de vloedlijn parkeren. Voor wie met strandspullen, kinderen of vliegers reist is dat onverwacht praktisch. Verder heeft het eiland duinen, heide en een haventje waar de garnalenkotters afmeren, met een veerverbinding naar het Duitse Sylt als dagtocht: die overtocht duurt ongeveer 40 minuten en brengt je bij Westerland en Kampen, en verderop liggen Amrum en de andere Friese eilanden. Rømø is de makkelijkste van de drie en juist daarom in juli het drukst.

Mandø bereik je alleen als de zee het toestaat

Mandø is de buitencategorie: een eiland met ongeveer dertig bewoners, bereikbaar over een verharde weg door het wad die bij vloed onder water staat. De klassieke aanpak is de tractorbus, die in ongeveer 45 minuten over de zeebodem tussen de bakens door rijdt en rond de 150 kronen kost; heen met de bus en terug met dezelfde eb is een halve dag. Op het eiland staan een molen en een kerkje, en eromheen liggen kwelders vol vogels en een stilte die in Europa zeldzaam wordt. Let op: eigen auto's mogen alleen bij laagwater en volgens de borden rijden, en wie het getij negeert staat letterlijk in zee. Noordelijker, bij Esbjerg, ligt het onbewoonde vogeleiland Langli, dat bij eb te voet bereikbaar is.

Het wad zelf is het vierde eiland

Tussen de eilanden ligt de eigenlijke hoofdattractie: het wad, met zeehondenbanken, oesterbanken en wolken trekvogels. Gidsen nemen groepen mee het slik op voor zeehondensafari's en oestertochten van twee tot drie uur, voor 100 tot 200 kronen per persoon; zelfstandig wadlopen is hier net zo onverstandig als in Nederland, want de geulen lopen snel vol. In voor- en najaar draait boven de kwelders de zwarte zon, de avondzwermen van honderdduizenden spreeuwen. De excursiebureaus in de kustplaatsen en bij Ribe weten waar de zwermen die week neerstrijken; boek vroeg in de week, dan houd je een reserveavond over.

Praktisch tussen eb en vloed

De getijdentabel is hier de dienstregeling: plan Mandø, de wadexcursies en zelfs de strandritten op Rømø ermee, en houd op het strand afstand van het zachte natte zand bij de vloedlijn. De bezoekerscentra van het nationale park leggen het systeem uit en verkopen de excursies; tussen de veerhaven van Esbjerg en de dam naar Rømø ligt ongeveer 50 kilometer kustweg, langs Ballum en de sluizen. De eilanden zijn kaartland zoals heel Denemarken, vakantiehuizen zijn het standaardverblijf en de supermarkten op Fanø en Rømø zijn volwaardig. Neem de wind serieus: een strandstoel met windscherm is hier geen accessoire maar basisuitrusting. Op het vasteland liggen Ribe met zijn Domkerk en de vuurtoren Blåvandshuk Fyr binnen een uur.

Wanneer je gaat

Juni tot en met augustus is de badtijd, met de breedste stranden van Denemarken en zeewater van 17 tot 19 graden; juli is de drukste maand op de dam en de veerboot. Juni en september geven dezelfde eilanden met de helft van het volk. Maart, april, september en oktober zijn de vogelmaanden, met de zwarte zon als avondspektakel en de trek op het wad overdag. De winter is voor stormwandelaars en liefhebbers van leegte: de veerboot naar Fanø vaart door, de tractorbus naar Mandø rijdt beperkt en de eilanden tonen het gezicht dat het gebied in 2014 zijn plek op de werelderfgoedlijst opleverde.