De Oostvaardersplassen, uniek vogelgebied in Nederland

De Oostvaardersplassen zijn per ongeluk ontstaan

Het gebied van rond de 5.600 hectare was volgens de terreinbeheerder bedoeld als industrieterrein. Nadat de polder in de jaren zestig droogviel, bleef een laag deel onder water staan en trokken er binnen enkele jaren duizenden vogels naartoe. Wat volgde was beleid, geen plan vooraf. Dit artikel behandelt het gebied, met toegangsregels, seizoenen en kijkplekken.

Het moerashart zelf is niet toegankelijk

Het natte kerngebied is afgesloten om broedende vogels rust te geven; u kijkt vanaf de randen, vanuit hutten en vanaf een uitkijkheuvel. Toegang tot de paden en hutten is gratis en ze zijn van zonsopgang tot zonsondergang open. Er zijn begeleide excursies met een safariwagen voor 20 tot 35 euro per persoon. Alleen daarmee komt u in delen die verder gesloten blijven; die tochten gaan op afspraak.

De grote grazers zijn er nog, maar veel minder dan vroeger

Na de sterfte in de winter van 2018 is het beheer veranderd: de kudde konikpaarden is uit het gebied verplaatst en het aantal edelherten is fors teruggebracht. Wie op teksten van tien jaar oud afgaat, verwacht daardoor meer dieren dan er nu lopen. Er grazen nog runderen en herten in het droge deel, zichtbaar vanaf de paden. Houd 25 meter afstand: het zijn geen tamme dieren en in het najaar zijn de hertenbokken onberekenbaar.

De eerste Nederlandse zeearenden broedden hier in 2006

In 2006 bouwde hier het eerste zeearendenpaar van Nederland een nest; sindsdien broeden ze op meerdere plekken in het land. Kijken is gratis. Neem een verrekijker of telescoop mee, want de nesten liggen honderden meters van de paden. De vogels zijn het hele jaar aanwezig en in de winter het best te zien, als de bomen kaal zijn en er meer arenden uit het noorden bijkomen.

In het najaar en de winter zitten er de meeste vogels

Van oktober tot maart gebruiken duizenden ganzen, smienten en eenden het gebied als rustplaats; in de winter staan er ook grote zilverreigers bij honderden. De hutten zijn dan het drukst bevolkt met vogels en het rustigst met mensen. Kleed u warm aan: de hutten zijn onverwarmd en er staat wind over het open water. Reken op twee tot vier uur als u echt wilt kijken in plaats van langslopen.

Lepelaars ziet u van maart tot september

Deze vogels met de platte snavel overwinteren in Afrika en zijn hier van maart tot september; ze foerageren in ondiep water door hun snavel heen en weer te bewegen. Kijken is gratis vanaf de hutten aan de zuidrand. Ze zijn het talrijkst in juli en augustus, wanneer de jongen uitvliegen. Een goede verrekijker met achtvoudige vergroting is genoeg; voor foto's hebt u een lens van minstens 400 millimeter nodig.

De blauwe kiekendief is hier in de winter te zien

Die roofvogel jaagt laag over het riet en de ruigte; hij broedt vrijwel niet meer in Nederland maar overwintert hier wel, van oktober tot maart. Kijken is gratis. De beste kans is in de laatste twee uur voor zonsondergang, wanneer de vogels naar de gezamenlijke slaapplaats in het riet vliegen. Van de paden af gaan mag niet: verstoring in de winter kost de vogels energie die ze op koude dagen niet kunnen missen.

Het riet is de reden dat er zoveel soorten zitten

Het waterpeil wordt hier gestuurd om afwisseling te houden tussen open water, drassige oevers en dicht riet; die drie samen leveren voedsel en dekking voor tientallen soorten. Dat beheer verklaart waarom de aantallen per jaar verschillen. In natte jaren zitten er meer moerasvogels, in droge jaren meer steltlopers op de drooggevallen randen. Let op: er is dus geen garantie op soorten. Het bezoekerscentrum aan de zuidkant is van 10.00 tot 17.00 uur open en geeft door welke soorten er die week zitten, en een excursie kost 20 tot 35 euro.

Met de trein bent u er in een half uur vanaf Amsterdam

Het gebied ligt tussen twee stations in; vanaf beide loopt of fietst u in 20 tot 40 minuten naar de ingangen. Een treinkaartje vanuit Amsterdam kost 8 tot 12 euro enkele reis. Parkeren bij de ingangen kost 3 tot 6 euro. Er is één bezoekerscentrum met horeca, doorgaans van 10.00 tot 17.00 uur open; verder is er onderweg niets, dus neem eten en drinken mee.

Honden mogen hier nergens mee naar binnen

In vrijwel het hele gebied zijn honden niet toegestaan, ook niet aangelijnd; grazers en broedvogels reageren er sterk op. Een boete loopt in de tientallen euro's en de paden zijn van zonsopgang tot zonsondergang open. Dat wordt gecontroleerd en er wordt op beboet. Wie met een hond op stap wil, kan terecht in het bos ten zuiden van het gebied, waar honden aangelijnd wel mogen. Fietsen mag alleen op de verharde paden langs de rand, niet op de wandelroutes in het gebied.

Praktisch

Vanuit Amsterdam bent u er met de auto in 40 minuten en met de trein in een half uur. Nederland betaalt met de euro en de excursies boekt u vooraf online. Oktober tot maart is het beste vogelseizoen met 2 tot 10 graden; april tot juni geeft broedvogels en zang. De paden liggen open en er is vrijwel geen schaduw of beschutting; neem wind- en regenkleding mee, ook op een zonnige ochtend.