Ontdek de traditionele granietdorpen en lokale markten

Guarda ligt op 1.056 meter en is de hoogste stad van Portugal

Guarda ligt op 1.056 meter tegen de flank van de Serra da Estrela, het hoogste gebergte van het Portugese vasteland met de Torre op 1.993 meter. Alles hier is van graniet gebouwd: de kathedraal, de stadsmuur, de huizen en de veekralen in het veld. Rond de stad liggen dorpen die tot het netwerk Aldeias Históricas de Portugal behoren. Dit artikel behandelt die dorpen en de markten, met entreeprijzen, marktdagen, afstanden en het seizoen.

Sortelha telt nog geen honderd inwoners binnen zijn muren

Op 50 kilometer ten zuiden ligt Sortelha, waar binnen een volledige middeleeuwse muur huizen tussen de granietblokken door zijn gebouwd, met een kasteel op de rots erboven. Toegang tot dorp en muren is gratis en dag en nacht mogelijk; het kasteel kost enkele euro's. Reken op anderhalf uur, plus de rit van drie kwartier. Let op: de straatjes zijn kasseien met losse stenen en er is geen enkele leuning langs de muur; met kleine kinderen of slecht ter been is dit lastig. Linhares da Beira en Marialva zijn twee andere dorpen uit hetzelfde netwerk, elk binnen een uur rijden.

Monsanto met de rotsblokken op de daken ligt in een ander district

Monsanto, het bekendste granietdorp, waar huizen tussen en onder enorme zwerfkeien zijn gebouwd en waar sommige daken uit één rotsblok bestaan, ligt niet in het district Guarda maar honderd kilometer zuidelijker, in het district Castelo Branco. Dat is als dagtocht te doen: reken op anderhalf uur rijden enkele reis. Toegang tot het dorp is gratis, parkeren onderaan kost enkele euro's en je klimt in twintig minuten naar het kasteel bovenaan. Wie dichter bij Guarda blijft, vindt in het district zelf vijf dorpen van dezelfde soort, waaronder Castelo Rodrigo bij Figueira.

Het leistenen bergdorp Piódão is geen granietdorp

Piódão, het vaak genoemde dorp met de trapsgewijze huizen en de blauwe deurlijsten, ligt in de Serra do Açor, ruim honderd kilometer westelijk, en is van leisteen gebouwd in plaats van graniet. Het hoort bij het netwerk Aldeias do Xisto, de leistenen dorpen, en dus niet bij de Aldeias Históricas. Verwar die twee netwerken niet bij het plannen. De granietdorpen liggen binnen een uur rijden van Guarda en zijn in twee dagen te combineren; Piódão is een aparte reis van vier uur heen en terug over bergwegen.

Trancoso heeft een Joods verleden in de deurposten

Op 45 kilometer ten noordoosten ligt Trancoso, een ommuurd stadje met een kasteel en een oude Joodse wijk, waar aan de deurposten van sommige huizen nog ingekerfde tekens uit de vijftiende eeuw zichtbaar zijn. Toegang tot het stadje is gratis; het bezoekerscentrum over dat verleden kost enkele euro's en is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van tien tot een en van twee tot zes. Reken op twee uur. Op de derde vrijdag van de maand is er markt op het plein buiten de muren.

De Serra da Estrela-kaas wordt met distel gestremd

De bekendste kaas van Portugal komt volgens het zuivelschap uit deze Estrela-regio en wordt van schapenmelk gemaakt, gestremd met het gedroogde stampertje van een distel in plaats van met dierlijk stremsel. Daardoor wordt de kaas romig tot vloeibaar in plaats van vast. Een kaas van rond de kilo kost 20 tot 35 euro bij de maker. Het seizoen loopt van december tot april, want dan geven de schapen melk; in Celorico da Beira is in die maanden om de twee weken op vrijdag een kaasmarkt. Buiten dat seizoen koop je opgelegde kaas. In Gouveia begint aan de andere kant van de berg de weg omhoog naar de Torre.

De sterrenvesting van Almeida heeft twaalf punten

Aan de Spaanse grens ligt Almeida, een vestingstadje met een wal in de vorm van een twaalfpuntige ster, in de zeventiende eeuw aangelegd en grotendeels bewaard. Toegang tot de wallen is gratis en dag en nacht; het museum in de kazematten kost enkele euro's en is van dinsdag tot zondag open. Reken op anderhalf uur en op een uur rijden. In augustus wordt hier een historisch weekeinde gehouden waarbij het beleg van de vesting wordt nagespeeld, met markt en optochten.

De markten zijn maandelijkse veemarkten en geen toeristenmarkten

De dorpen in dit district hebben elk een vaste marktdag, doorgaans één keer per maand, met 20 tot 60 kramen waar kleding, gereedschap, planten, kaas, worst en brood worden verkocht aan de mensen uit de omtrek. Toegang is gratis en ze draaien van acht tot een uur. Reken op een uur. Verwacht geen souvenirs: dit is de boodschappenmarkt van een leeglopende streek. Vraag de datums na bij het toeristenkantoor, want ze staan zelden op internet en verschillen per dorp.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer drie uur op Porto en rijdt daarna 200 kilometer in twee uur; vanaf Lissabon is het 350 kilometer en drieënhalf uur. Portugal betaalt met de euro en de tolwegen rekenen elektronisch af. Mei, juni en september geven 20 tot 28 graden. In juli en augustus loopt het op naar 32 tot 36 graden en zijn de granietdorpen midden op de dag gloeiend heet. Van december tot maart is het hier 2 tot 10 graden, ligt er in de Serra da Estrela sneeuw en is het kaasseizoen; neem dan warme kleding mee, want deze huizen zijn niet op kou gebouwd.