Wandelen in ongerept Alentejo, ruig en rustgevend

Dit is het hoogste stuk van de Alentejo

De streek rond Portalegre ligt in de Alto Alentejo tegen de Spaanse grens en is het enige deel van deze zuidelijke provincie met echte bergen: het natuurpark Serra de São Mamede beslaat ongeveer 56.000 hectare en loopt op tot 1.025 meter. Dat verschil is groot. Waar de rest van de Alentejo vlak, geel en heet is, is het hier groen, geplooid en enkele graden koeler. Dit artikel behandelt de wandelingen, met lengtes, hoogteverschillen, seizoenen en de plekken waar je water en schaduw vindt.

Het natuurpark bestaat sinds 1989 en is gratis

Het beschermde gebied loopt over twee bergruggen met daartussen dalen vol kurkeik, kastanje en olijf. Volgens de parkbeheerder broeden er meer dan honderdvijftig vogelsoorten, waaronder roofvogels die op de rotswanden nestelen. Toegang en parkeren kosten niets en er is geen poort of slagboom. De gemarkeerde routes zijn 5 tot 14 kilometer lang met 200 tot 500 meter hoogteverschil. Het bezoekerscentrum in Portalegre is doorgaans op werkdagen van negen tot half zes open en heeft de enige betrouwbare kaarten van het gebied; onderweg staan lang niet overal borden.

Marvão op 862 meter is het beginpunt van de mooiste routes

Op een rots boven het dal ligt Marvão, een ommuurd dorp met een kasteel, waar het uitzicht bij helder weer tot ver over de Spaanse grens reikt. Het dorp zelf loop je in tien minuten door en er wonen nog geen honderd mensen binnen de muren. Toegang tot het dorp is gratis; het kasteel kost enkele euro's en is dagelijks van tien tot zes open. Vanaf de poort dalen paden naar het dal die je in twee tot drie uur naar Portagem of Castelo de Vide brengen, met 400 meter afdaling. Let op dat de klim terug in de zomermiddag onbegonnen werk is: neem de bus of een taxi, of loop het in de vroege ochtend.

De kurkeiken worden eens in de negen jaar geschild

Portugal is volgens de brancheorganisatie goed voor ongeveer de helft van de wereldproductie van kurk, en op deze hellingen staan de bossen die dat leveren. De schors wordt tussen mei en augustus met de hand van de stam gehaald, waarna er een jaartal op de kale stam wordt geschilderd. Wandelen tussen de bossen is gratis en de paden zijn karrensporen tussen de percelen. Blijf van de geschilde stammen af, want de bast eronder is kwetsbaar en de boom heeft negen jaar nodig voordat hij weer aan de beurt is. Aan het cijfer op de stam zie je wanneer die boom voor het laatst is geoogst.

Langs de Sever staan oude watermolens

De Sever, die hier een deel van de grens vormt, dreef tot ver in de twintigste eeuw tientallen molens aan. Een deel staat er nog, deels vervallen, langs een pad dat het water volgt vanaf de Romeinse brug bij Portagem. De route is ongeveer 9 kilometer heen en terug, vrijwel vlak, en kost drie uur. Toegang is gratis. Er zijn stukken waar je de rivier op stapstenen moet oversteken en na regen in de winter staat het water daar te hoog; in de zomer zijn de poelen ertussen koud genoeg om in te zwemmen. Bij Portagem ligt een aangelegd rivierstrand met kleedhokjes.

Van juli tot september is wandelen hier alleen 's ochtends verantwoord

De Alentejo hoort tot de heetste delen van het land: in de zomer haalt het overdag 35 tot 40 graden, in de hoger gelegen delen enkele graden minder. Dat betekent om zeven uur beginnen en om elf uur binnen zijn. Maart tot mei is het beste seizoen, met 18 tot 25 graden en hellingen vol bloemen; oktober en november zijn zacht en stil. In december en januari kan het op de toppen tot het vriespunt zakken en ligt er soms sneeuw, wat in deze provincie zeldzaam genoeg is om er foto's van te zien in elk café.

De Rota Vicentina loopt hier niet

Wie op zoek gaat naar de bekende meerdaagse wandelroute door de Alentejo, komt bedrogen uit: de Rota Vicentina, met het Historisch Pad en het Visserspad, loopt langs de zuidwestkust aan de Atlantische Oceaan, ruim 200 kilometer hiervandaan, en heeft met dit gebied niets te maken. Wat hier wel ligt, is een netwerk van gemarkeerde lussen per gemeente plus een langeafstandsroute die de dorpen aan elkaar knoopt. Die etappes zijn 12 tot 20 kilometer en in elk dorp is onderdak; reken op 60 tot 90 euro voor een tweepersoonskamer met ontbijt. Verder zuidelijk liggen Évora, dat als UNESCO-werelderfgoed op de lijst staat, en het ommuurde Monsaraz, allebei dagtochten van anderhalf tot twee uur rijden.

Portalegre heeft een stadsmuur en een tapijtwerkplaats

Portalegre telt ruim twintigduizend inwoners, ligt op een heuvel en heeft een muur waar je deels overheen kunt lopen, met uitzicht op de bergen erachter. In de stad worden sinds 1947 met de hand wandtapijten geknoopt naar ontwerpen van schilders; het Museu da Tapeçaria laat zien hoe dat gaat, met rondleidingen voor enkele euro's, doorgaans van dinsdag tot zaterdag. Reken op een uur. Dit is de beste optie voor een regendag in de wijde omtrek. Bij Marvão liggen daarnaast de opgravingen van de Romeinse stad Ammaia, met een klein museum en entree van enkele euro's.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer drie uur op Lissabon en rijdt daarna 220 kilometer in tweeënhalf uur; via Madrid is het 400 kilometer. Portugal betaalt met de euro en de tolwegen rekenen elektronisch af, dus regel bij de huurauto een transponder. Openbaar vervoer is hier nauwelijks bruikbaar, want tussen de dorpen rijden een of twee bussen per dag en in het weekend soms geen. Neem in het veld altijd water mee, want bronnen zijn schaars en de dorpswinkels sluiten tussen één en drie. In de zomer geldt in de bossen een streng vuurverbod: roken of koken op de route is dan verboden en er wordt op gecontroleerd.