Glooiende heuvels, kloosters en natuurparken in Vysočina

Vysočina is het hoogland tussen Praag en Brno

Vysočina beslaat ongeveer 6.800 vierkante kilometer en telt ruim 500.000 inwoners. Het is glooiend land tussen 400 en 800 meter, met bossen, vijvers en dorpen, en het hoogste punt, de Javořice, haalt 837 meter. De snelweg tussen Praag en Brno loopt er dwars doorheen, waardoor bijna iedereen er langs rijdt en bijna niemand stopt. Dit artikel behandelt wat er wél is, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden.

Drie plekken in Vysočina staan op de werelderfgoedlijst

Er staan hier drie afzonderlijke inschrijvingen op de UNESCO-werelderfgoedlijst: het renaissancestadje Telč, de bedevaartskerk op de Zelená Hora bij Žďár nad Sázavou en de Joodse wijk met de basiliek in Třebíč. Alle drie liggen binnen 60 kilometer van elkaar en zijn in twee dagen te doen. Entree kost per plek 100 tot 250 kronen. Dat is voor een regio van deze omvang uitzonderlijk veel, en het is de reden om hier af te slaan in plaats van door te rijden naar Moravië.

Het plein van Telč in Vysočina is aan drie zijden bebouwd met arcaden

Telč in het zuiden heeft een langgerekt plein dat aan drie kanten wordt omsloten door huizen met gepleisterde geveltoppen en doorlopende arcaden, vrijwel allemaal uit de zestiende eeuw. Het centrum staat sinds 1992 op de werelderfgoedlijst en ligt tussen drie vijvers ingeklemd, wat verklaart waarom er nooit een voorstad omheen is gegroeid. Het plein is gratis en dag en nacht toegankelijk. Het kasteel aan het einde kost 150 tot 250 kronen entree en is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van negen tot vijf, met vaste rondleidingstijden. Reken op twee uur voor plein en kasteel. Op 10 kilometer staat de jachtburcht Roštejn in het bos.

De bedevaartskerk op de Zelená Hora in Vysočina is stervormig

Bij Žďár nad Sázavou in het noorden staat op de Zelená Hora, de Groene Berg, de bedevaartskerk van Sint-Jan Nepomuk, tussen 1719 en 1722 gebouwd naar een plattegrond in de vorm van een vijfpuntige ster, met vijf poorten en vijf kapellen in de gaanderij eromheen. Het getal vijf keert overal terug, naar de vijf sterren die volgens de legende boven het lichaam van Nepomuk verschenen. Entree kost rond de 150 kronen; het is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van tien tot vijf, en in de winter beperkt. Reken op een uur. Architect Jan Blažej Santini-Aichel mengde hier barok en gotiek op een manier die je alleen in Tsjechië ziet, en zijn werk staat in de wijde omgeving verspreid. De kerk staat sinds 1994 op de lijst.

De Joodse wijk van Třebíč in Vysočina is de enige buiten Israël

In Třebíč in het zuidoosten liggen een Joodse wijk met twee synagogen en ruim honderd huizen, plus de romaans-gotische Sint-Procopiusbasiliek, sinds 2003 op de werelderfgoedlijst. Het is volgens de erfgoedorganisatie de enige Joodse plek buiten Israël die apart is ingeschreven. Een combinatiekaart voor synagoge, wijk en basiliek kost 200 tot 300 kronen; ze zijn van dinsdag tot zondag open. Reken op een halve dag. De Joodse begraafplaats aan de rand, met ongeveer elfduizend zerken vanaf de vijftiende eeuw, is gratis toegankelijk.

Onder Jihlava in Vysočina ligt een netwerk van middeleeuwse gangen

Jihlava, de hoofdstad van Vysočina, is groot geworden van de zilverwinning en heeft daardoor een stelsel van kelders en gangen onder de binnenstad dat volgens de stad in totaal zo'n 25 kilometer beslaat, verdeeld over drie verdiepingen. Daarvan is ongeveer 500 meter te bezoeken met een gids, voor 100 tot 150 kronen, van dinsdag tot zondag. Het is er 8 tot 10 graden en de gangen zijn laag, dus met kleine kinderen of een slechte rug is dit geen aanrader. Reken op drie kwartier. Boven de grond ligt een van de grootste marktpleinen van Tsjechië, ruim 36.000 vierkante meter.

De Žďárské vrchy in Vysočina beslaan 715 vierkante kilometer

In het noordoosten ligt het beschermde landschap Žďárské vrchy van ongeveer 715 vierkante kilometer, met naaldbos, hoogveen, granieten rotspartijen en tientallen vijvers. Bij Radostínské rašeliniště ligt een van de oudste veenreservaten van het land, met een vlonderpad erdoorheen. Toegang is gratis en er lopen gemarkeerde routes van 5 tot 20 kilometer met weinig hoogteverschil. In de winter is dit een van de betrouwbaarste langlaufgebieden van Tsjechië, met loipes op 600 tot 800 meter en sneeuw van december tot maart. Materiaal huren kost 300 tot 500 kronen per dag.

De wijngaarden van Znojmo en de Šumava liggen niet in Vysočina

Het vaak genoemde wijngebied rond Znojmo met het Nationaal Park Podyjí langs de Dyje ligt niet in Vysočina maar in Zuid-Moravië, ongeveer 60 kilometer verderop; daar komen de Grüner Veltliner en de Sauvignon Blanc vandaan. De Šumava, het Boheemse Woud langs de Duitse en Oostenrijkse grens, ligt 150 kilometer westelijk in weer een andere regio. Let op: beide zijn als dagtocht te doen, maar je bent dan twee tot vier uur van je dag kwijt aan rijden. Wie binnen Vysočina blijft, heeft aan de drie werelderfgoedplekken, de Žďárské vrchy en de kastelen genoeg voor vier dagen.

Praktisch voor een reis naar Vysočina

Vanuit Nederland rijd je in negen tot tien uur, of je vliegt in anderhalf uur op Praag en rijdt 130 kilometer verder over de snelweg. Tsjechië betaalt met de kroon; voor de snelweg heb je een elektronisch vignet nodig dat 10 tot 15 euro voor tien dagen kost. Mei tot september geeft 18 tot 26 graden, enkele graden koeler dan in de vlakte. Juli en augustus zijn de drukste maanden bij de werelderfgoedplekken. Van november tot maart is het min 5 tot plus 5 graden, sluiten de kastelen en is dit een gebied voor langlaufers.