Wandelen en fietsen in het hart van Tsjechië

Vysočina is het hoogland tussen Bohemen en Moravië

De naam betekent letterlijk hoogland, en dat is precies wat het is: een golvend plateau van 500 tot 800 meter met bossen, akkers en honderden visvijvers, midden tussen Praag en Brno. Er zijn geen bergen en geen meren; het landschap van het Boheems-Moravische hoogland bestaat uit lange, flauwe hellingen. Dat maakt het een fiets- en wandelstreek zonder zware klimmen. Dit artikel behandelt de routes, met afstanden, entreeprijzen in kronen en een correctie op een misverstand over de streek.

Dit is geen wijnstreek

Vysočina wordt regelmatig met Moravische wijn in verband gebracht, maar de wijnbouw van Tsjechië ligt in het zuidoosten van Moravië, rond Znojmo en Mikulov, op een tot twee uur rijden hiervandaan. Hier is het te hoog en te koud voor druiven. Wat er wel is: brouwerijen, forellenkwekerijen bij de vijvers en karper uit diezelfde vijvers, die met kerst op tafel komt. Een maaltijd in een dorpsherberg kost 200 tot 350 kronen; reken op ongeveer 25 kronen per euro.

Er staan drie werelderfgoedmonumenten in de streek

Telč staat sinds 1992 op de lijst: een driehoekig marktplein, het náměstí Zachariáše z Hradce, met beschilderde arcadehuizen, een renaissancekasteel aan het einde van het plein en vijvers eromheen die het stadje als een eiland omsluiten. Bij Žďár nad Sázavou staat op de heuvel Zelená Hora de pelgrimskerk van Sint-Jan van Nepomuk, tussen 1720 en 1722 door Jan Blažej Santini-Aichel gebouwd op een stervormige plattegrond met het getal vijf als leidend motief; zij kwam in 1994 op de lijst. Třebíč volgde in 2003 met zijn joodse wijk, de oude begraafplaats met ruim 11.000 stenen en de romaans-gotische basiliek van Sint-Procopius. Entree ligt bij elk op 100 tot 200 kronen; de meeste zijn van dinsdag tot zondag open.

Het hoogste punt is de Javořice met 837 meter

De Javořice, het hoogste punt van de streek, ligt in een bosgebied ten westen van Telč en is via gemarkeerde paden te belopen. Op de top staat een zendmast; het uitzicht heb je onderweg, bij de open plekken en de randen van het bos. Aan de noordkant van hetzelfde bos staat de jachtburcht Roštejn uit de veertiende eeuw, met een achtkantige toren en entree voor rond de 150 kronen. De klim is bescheiden: vanaf de dichtstbijzijnde parkeerplaats is het ongeveer 200 hoogtemeters. Reken op twee tot drie uur voor een rondje van 8 tot 10 kilometer. Bewegwijzering met gekleurde streepjes is in Tsjechië overal aanwezig en betrouwbaar; een kaart met die kleuren erop is genoeg.

De Žďárské vrchy in het noorden zijn het ruigste deel

In het noordoosten ligt het beschermde landschapsgebied Žďárské vrchy, ruim 700 vierkante kilometer met bossen, hoogveen en rotspartijen, waarvan de Devět skal met 836 meter het hoogste punt is. Hier loopt de Europese waterscheiding: de Sázava stroomt via de Elbe naar de Noordzee, de Svratka via de Donau naar de Zwarte Zee, en hun bronnen liggen een paar kilometer van elkaar. Er lopen paden van 5 tot 20 kilometer doorheen en toegang is gratis. Het is er merkbaar koeler en natter dan in de rest van de streek; buiten het Krkonoše en het Ertsgebergte valt hier de meeste sneeuw van Tsjechië, wat het tot langlaufgebied maakt.

De vijvers zijn aangelegd, niet natuurlijk

De honderden waterpartijen in deze streek zijn vanaf de middeleeuwen gegraven voor de viskweek en worden nog altijd zo gebruikt. De Velké Dářko bij Žďár is met ruim 200 hectare de grootste en heeft een zandstrand met een badterrein; aan de zuidkant ervan ligt het hoogveen van Radostín, met een vlonderpad erdoorheen. In het najaar worden de vijvers leeggevist, een gebeurtenis waar publiek bij komt kijken; dat gebeurt van eind september tot november en is gratis te zien. Zwemmen kan in de zomer bij de aangewezen plekken, met water van 20 tot 23 graden. Buiten die plekken is de oever meestal drassig en rietrijk.

Fietsen gaat hier over rustige wegen

Door de streek loopt een net van gemarkeerde fietsroutes over landwegen en oude spoortracés, met dagafstanden van 30 tot 60 kilometer en klimmen van 300 tot 600 hoogtemeters per dag. Het verkeer is beperkt; de verbinding tussen Jihlava, Telč en Třebíč is de meest gebruikte. Fietsverhuur zit in de grotere plaatsen vanaf ongeveer 400 kronen per dag. Let op: de bewegwijzering voor fietsers is minder dicht dan die voor wandelaars, en op sommige verbindingen rijd je een stuk over de doorgaande weg. Bekijk de route vooraf en laad hem op je telefoon.

Overnachten en rondkomen

Pensions en kleine hotels vragen 900 tot 1.600 kronen voor twee personen per nacht, aanzienlijk minder dan in Praag. In de dorpen is er vaak maar één eetgelegenheid, die op maandag gesloten kan zijn en waar tussen twee en vijf de keuken dicht is. Jihlava is met ruim 50.000 inwoners de grootste stad en heeft naast een van de grootste marktpleinen van het land een stelsel middeleeuwse kelders dat te bezoeken is. Het openbaar vervoer verbindt de grotere plaatsen met bussen en treinen, maar tussen de dorpen rijdt weinig, zeker in het weekend. Met een auto of fiets ben je aanzienlijk vrijer. Betalen gaat in de steden met kaart, in de dorpsherbergen soms alleen contant.

Praktisch

De streek ligt halverwege de snelweg D1 tussen Praag en Brno, ongeveer anderhalf uur van beide. Vanuit Nederland rijd je er in negen tot tien uur naartoe; voor de Tsjechische snelwegen heb je een digitaal vignet nodig vanaf ongeveer 12 euro voor tien dagen. Tsjechië betaalt met kronen. Mei tot september is het beste seizoen, met 18 tot 25 graden. Juli en augustus zijn de warmste maanden en dan is het bij de vijvers druk met Tsjechische gezinnen. In de winter ligt er sneeuw op het hoogland en worden loipes geprepareerd; de monumenten zijn dan grotendeels gesloten.