Fietsen langs de Elberoute in Saksen-Anhalt

De Elberoute in Saksen-Anhalt volgt bij Dessau brede uiterwaarden

Bij Dessau stroomt de Elbe door een van de breedste uiterwaardgebieden van Duitsland, met oude rivierarmen en eeuwenoude eiken. Aan de rand ligt het Tuinenrijk Dessau-Wörlitz van ongeveer 142 vierkante kilometer, dat vanaf 1765 werd aangelegd en in 2000 op de UNESCO-werelderfgoedlijst kwam. De Elberoute is hier volledig vlak en loopt grotendeels over dijken. Vanaf het station is het ongeveer 5 kilometer naar het park bij Wörlitz; de parken zijn gratis toegankelijk en de gondels op de vijvers kosten enkele euro's.

Magdeburg in Saksen-Anhalt heeft de eerste gotische dom van Duitsland

De dom van Magdeburg werd tussen 1209 en 1520 gebouwd en geldt als de eerste gotische kathedraal op Duitse bodem; ernaast staat het Kloster Unser Lieben Frauen, nog ouder en nu concertzaal en museum. In dezelfde stad staat sinds 2005 de Groene Citadel, een woongebouw naar ontwerp van Friedensreich Hundertwasser, met grasdaken en geen enkele rechte lijn. Even buiten het centrum kruist een kanaal de rivier over een brug van 918 meter, in 2003 geopend en de langste kanaalbrug ter wereld. Vanaf de fietsroute is die kruising in een omweg van ongeveer 10 kilometer mee te nemen. Op het eiland in de rivier ligt het Rotehornpark voor een pauze.

Het biosfeerreservaat in Saksen-Anhalt is het oudste van Duitsland

Het reservaat langs de Midden-Elbe beslaat ongeveer 1.250 vierkante kilometer en kreeg in 1979 als eerste in Duitsland die status. De bevers die hier leven vormen volgens de parkbeheerders de kern van de populatie die zich sindsdien over Midden-Europa heeft verspreid. Grote delen van de uiterwaard mogen niet worden betreden, maar vanaf de dijk en uit kijkhutten is genoeg te zien; toegang is gratis. Let op: bij hoogwater in het voorjaar staan delen van de route onder water en gelden omleidingen van soms tientallen kilometers. Kijk de waterstand na voordat je vertrekt.

Tangermünde in Saksen-Anhalt bewaarde zijn stadsmuur

Tangermünde bewaarde een vrijwel complete stadsmuur met poorten in baksteengotiek, waaronder het Neustädter Tor, en was in 1373 korte tijd residentie van keizer Karel IV. In 1617 verwoestte een stadsbrand het grootste deel van de bebouwing; een jonge vrouw werd er ten onrechte voor veroordeeld en terechtgesteld, een zaak die de stad tot vandaag herdenkt. Het stadhuis met zijn opengewerkte gevel geldt als een hoogtepunt van de noordelijke baksteengotiek, en de Sint-Stefanuskerk ernaast heeft een barokorgel. Rondlopen kost niets. Vanaf Magdeburg is het ongeveer 55 kilometer langs de rivier, een rustige fietsdag.

Bij Schönebeck in Saksen-Anhalt druppelt pekel over doornstruiken

Bij Schönebeck werd eeuwenlang zout gewonnen uit pekel die uit de ondergrond werd opgepompt. Het gradeerwerk daar, waar pekel over doornstruiken druppelt en indampt, is met ruim 300 meter het grootste van Duitsland en werkt nu als openluchtinhalatorium voor luchtwegpatiënten. Een bezoek kost een paar euro en het terrein is dagelijks open. De plaats ligt ongeveer 15 kilometer stroomopwaarts van Magdeburg, dus het past in een ochtend. De lucht eromheen is zilt, wat het voor mensen met luchtwegklachten een echte pauzeplek maakt.

Wittenberg in Saksen-Anhalt ligt op twee kilometer van de route

De vier reformatiegebouwen van Lutherstadt Wittenberg, de Slotkerk, de stadskerk, het Lutherhuis en het Melanchthonhuis, staan sinds 1996 op de werelderfgoedlijst en liggen alle vier aan één rechte straat van ongeveer een kilometer. De houten deur waaraan Maarten Luther in 1517 zijn stellingen zou hebben gespijkerd verbrandde in 1760; wat er nu hangt is een bronzen deur uit 1858. De fietsroute komt tot op ongeveer 2 kilometer van het centrum. Musea zijn doorgaans van dinsdag tot en met zondag vanaf 10.00 uur open en kosten rond de 8 euro.

De wijngaarden van Saale en Unstrut liggen van de route af

Saale-Unstrut is met ongeveer 800 hectare het noordelijkste kwaliteitswijngebied van Duitsland, met terrassen en droge muren die tot in de middeleeuwen teruggaan; er groeien vooral Müller-Thurgau en silvaner. Het gebied ligt niet aan de Elbe maar ongeveer 60 tot 80 kilometer zuidwestelijker, dus reken op een omweg of een treinrit van ruim een uur. Wijnhuizen in Freyburg schenken doorgaans van donderdag tot en met zondag, met proeverijen vanaf ongeveer 12 euro. De hellingen zijn steil, dus een fietstocht is er zwaarder dan langs de Elbe. In de buurt ligt de Naumburgse dom, sinds 2018 eveneens werelderfgoed.

Bitterfeld in Saksen-Anhalt was een van de vuilste plekken van Europa

Bitterfeld gold tot 1990 als een van de zwaarst vervuilde plekken van Europa door bruinkoolwinning en chemie; de fabrieken draaien nog altijd, gebundeld in het Chemiepark Bitterfeld-Wolfen. De open groeve naast de stad is na de sluiting volgelopen tot een meer van ongeveer 13 vierkante kilometer, dat sinds 2002 wordt gebruikt voor zwemmen en zeilen. Rond het meer ligt een fietsroute van zo'n 25 kilometer, gratis en vlak. Op een oude stortberg staat een stalen boog van ruim 100 meter breed als aandenken aan het industriële verleden, met uitzicht over het water. Dit is het meest leerzame stuk van de route voor wie wil zien hoe dit landschap is veranderd.

Het Bauhaus in Dessau is vanaf het station tien minuten lopen

Het Bauhausgebouw werd in 1926 door Walter Gropius ontworpen en staat sinds 1996 op de werelderfgoedlijst, samen met de meesterhuizen even verderop. De glazen vliesgevel was voor die tijd nieuw en is sindsdien wereldwijd nagevolgd. Het gebouw is dagelijks te bezoeken, doorgaans vanaf 10.00 uur, en toegang tot de tentoonstelling kost rond de 9 euro. Vanaf het station is het ongeveer tien minuten lopen. Wie meer van de Bauhaus-school wil zien, fietst door naar het Kornhaus aan de Elbe en naar het Törten-wijkproject, de arbeiderswijk die Gropius aan de zuidkant van de stad bouwde.

Bij Havelberg mondt de Havel in de Elbe uit

Bij Havelberg mondt de Havel in de Elbe uit, in een gebied dat bij hoogwater grotendeels onder water komt te staan. De dom uit 1170 staat daarom op een verhoging boven de oude stad, die zelf op een eiland ligt. Het gebied kreeg voor de tuinbouwtentoonstelling van 2015 nieuwe paden en bruggen die er nog liggen, gratis toegankelijk. Vanaf Tangermünde is het ongeveer 45 kilometer langs de rivier. Dit is het rustigste stuk van de Elberoute in de deelstaat: dijken, weiden en om de paar kilometer een dorp.