Bezoek Wittenberg, Quedlinburg en de Harz

Wittenberg loop je in twintig minuten door

Lutherstadt Wittenberg telt ongeveer 46.000 inwoners en heeft een oude kern aan de Elbe die in twintig minuten van west naar oost te belopen is. De vier belangrijkste gebouwen, de Schlosskirche, de Stadtkirche, het Lutherhuis en het Melanchthonhuis, liggen aan één rechte straat. Ze staan sinds 1996 gezamenlijk op de UNESCO-werelderfgoedlijst. De musea zijn doorgaans van dinsdag tot en met zondag vanaf 10.00 uur open, met kaartjes rond de 8 euro. Reken op een dag voor de hele stad.

Quedlinburg bleef in de oorlog gespaard

Quedlinburg ligt aan de noordoostrand van de Harz en bleef in de oorlog vrijwel onbeschadigd. De stad telt ruim 2.000 vakwerkhuizen uit zes eeuwen, waarvan er volgens de monumentendienst meer dan 1.300 beschermd zijn; zo aaneengesloten komt dat nergens anders in Duitsland voor. Omdat er in de DDR-tijd nauwelijks geld was voor sloop of nieuwbouw, stond bij de omwenteling in 1989 nog vrijwel alles overeind, zij het bouwvallig. Sindsdien is het merendeel gerestaureerd. Rondlopen kost niets en de kasseien vragen stevige schoenen.

Het nationale park in de Harz laat het bos met rust

Nationaal Park Harz beslaat ongeveer 247 vierkante kilometer en strekt zich over Saksen-Anhalt en Nedersaksen uit. Ruim de helft is als wildernisgebied aangewezen, waar niet wordt ingegrepen en omgevallen bomen blijven liggen. Na de droge zomers vanaf 2018 stierf een groot deel van de sparren af; dat dode bos is nu de kraamkamer voor de nieuwe generatie loofbomen. Er lopen ruim 600 kilometer gemarkeerde paden doorheen, gratis toegankelijk, waaronder de Harzer-Hexen-Stieg van ongeveer 97 kilometer.

De straten van Wittenberg zijn autoluw

De hoofdstraat loopt van het slot naar de markt, met daaraan de meeste winkels en cafés. Op de markt staan standbeelden van Maarten Luther en Philipp Melanchthon, de twee bekendste hervormers van de stad. Aan de rand van het centrum staat een school die in 1999 door de Weense kunstenaar Hundertwasser werd omgebouwd, met gouden koepels en scheve ramen; het gebouw is van buiten altijd te bekijken en binnen op vaste dagen voor enkele euro's. In het slotpark is het merkbaar rustiger dan in de hoofdstraat.

De domschat van Quedlinburg lag veertig jaar in Texas

De domschat van de Stiftskirche werd in 1945 door een Amerikaanse militair meegenomen en verdween veertig jaar lang in de Verenigde Staten. Pas in 1990 dook een deel op bij een verkooppoging, waarna de stukken in 1993 terugkwamen. Onder de teruggekeerde voorwerpen zit een evangeliarium uit de negende eeuw. De schatkamer is doorgaans van dinsdag tot en met zondag open en kost rond de 6 euro. Reken op een uur, en combineer het met de kerk zelf op de Schlossberg.

Naar de top van de Brocken gaat te voet of met de stoomtrein

De Brocken is met 1.141 meter de hoogste top van Noord-Duitsland en het is er gemiddeld op ongeveer 300 dagen per jaar mistig. Tot 1989 lag de top in het grensgebied en was hij afgesloten met militaire installaties. Vanaf Torfhaus is het over de Goetheweg ongeveer 8 kilometer lopen met zo'n 400 meter stijging, en vanaf Schierke is het korter maar steiler; of je neemt de Brockenbahn vanuit Wernigerode, die er anderhalf uur over doet voor rond de 55 euro retour. Let op: boven waait het vrijwel altijd en de temperatuur ligt er zomers 8 tot 10 graden lager dan in het dal.

De deur van de Slotkerk is niet de originele

Op 31 oktober 1517 maakte Maarten Luther zijn 95 stellingen openbaar, volgens de overlevering door ze aan de deur van de Schlosskirche te spijkeren. Die houten deur bestaat niet meer: hij ging in 1760 bij een beschieting in vlammen op. Wat er nu hangt is een bronzen deur uit 1858 waarin de tekst is gegoten. De kerk is doorgaans van dinsdag tot en met zondag open en de toren is in het seizoen te beklimmen voor enkele euro's. Reken op een uur voor kerk en toren samen.

Het stift van Quedlinburg viel rechtstreeks onder de keizer

De oude stad kwam in 1994 op de werelderfgoedlijst, samen met de slotberg en de Stiftskirche uit 1129. Op die berg zetelde vanaf 936 een vrouwenstift dat rechtstreeks onder de keizer van het Heilige Roomse Rijk viel en eeuwenlang door abdissen uit vorstenhuizen werd geleid; koning Hendrik de Vogelaar, stamvader van de Ottonen, ligt er begraven. Het oudste huis van de stad dateert uit 1346 en geldt als het oudste vakwerkhuis van Duitsland; het is nu het Fachwerkmuseum, gewijd aan de vroege Ständerbau. De klim naar de slotberg duurt vanaf de markt ongeveer tien minuten.

In de wildernis van de Harz leven lynxen

In de kernzone van het park wordt sinds de oprichting niets meer geoogst of opgeruimd, met als uitgangspunt dat natuur haar gang gaat. Dat levert een beeld op van omgevallen stammen, jonge berken en open plekken dat voor Duitse begrippen ongewoon is. In het gebied leven lynxen, die sinds 2000 zijn uitgezet en inmiddels een eigen populatie vormen. Bij het bezoekerscentrum in Sankt Andreasberg is een lynxgehege waar op vaste dagen wordt gevoerd; toegang is gratis. In de nacht van 30 april op 1 mei draait in de dorpen rond de berg de Walpurgisnacht met optochten en vuren.

Het Lutherhuis is het grootste reformatiemuseum ter wereld

Het Lutherhaus is ondergebracht in het voormalige augustijnenklooster waar Luther eerst als monnik en later met zijn gezin woonde. In de woonkamer staat het originele meubilair uit de zestiende eeuw nog opgesteld. Toegang kost rond de 8 euro en het museum is doorgaans vanaf 10.00 uur open. Reken op anderhalf tot twee uur. Het Melanchthonhuis even verderop is een renaissancewoning die de universiteit voor de geleerde liet bouwen en is met hetzelfde soort kaartje te bezoeken.

De vakwerkhuizen van Quedlinburg tonen zes eeuwen techniek

De vakwerkbouw in de stad laat zes eeuwen bouwtechniek naast elkaar zien, van vroege Ständerbau met doorlopende palen tot de rijk versierde gevels van de renaissance. Aan de versieringen onder de vensterbanken is vaak af te lezen uit welke periode een huis stamt. Een rondleiding door de oude kern duurt ongeveer anderhalf uur en kost rond de 8 euro. Veel straten zijn met kasseien geplaveid, dus draag stevige schoenen; met een kinderwagen of rolstoel is dit zwaar terrein.

De zwaarste wandeling van de Harz loopt door het Bodedal

De bekendste kloofwandeling loopt door het Bodedal van Thale naar Treseburg, ongeveer 10 kilometer langs de rivier met rotswanden tot 200 meter hoog. Het pad is smal en rotsig en geldt als de zwaarste dagroute van de Harz; reken op vier uur. Bij Thale brengen een kabelbaan en een stoeltjeslift je voor 8 tot 14 euro retour naar de uitzichtpunten aan weerszijden van het dal. In de buurt hangt sinds 2017 een hangbrug van ruim 450 meter over de Rappbodetalsperre, op ongeveer 100 meter hoogte, voor rond de 8 euro per persoon.