Historie op Kos, van Asklepieion tot middeleeuwse kastelen

Op Kos stond een van de bekendste geneeskundige heiligdommen van de oudheid

Vier kilometer buiten Kos-stad ligt het Asklepieion, een heiligdom uit de derde eeuw voor Christus dat op drie terrassen tegen een helling is gebouwd en dat tegelijk tempel, kuuroord en opleidingsplaats voor artsen was. Vanaf het bovenste terras kijk je over de Egeïsche Zee naar de Turkse kust. Het eiland was de geboorteplaats van Hippocrates, die rond 460 voor Christus werd geboren en als grondlegger van de westerse geneeskunde geldt. Dit artikel behandelt de historische plekken, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden.

Het heiligdom ligt op drie terrassen boven elkaar

Op het onderste terras stonden de baden, op het middelste de oudste tempels voor Asklepios, de god van de geneeskunde, en op het bovenste een grote hellenistische tempel met een zuilengang. Tussen de terrassen liggen brede trappen. Entree kost rond de 8 euro en het terrein is dagelijks open, in de zomer van acht tot acht en in de winter korter; reken op anderhalf uur. Er staat weinig schaduw en het klimmen tussen de terrassen telt op, dus ga in de ochtend. Met de fiets ben je er vanaf de stad in twintig minuten.

De plataan in de stad is niet die van Hippocrates

Op een plein in Kos-stad staat een oude plataan waarvan wordt gezegd dat de arts er zijn leerlingen onder onderwees. Dat kan niet: de boom is volgens boomdeskundigen ongeveer vijfhonderd jaar oud, en Hippocrates leefde rond 400 voor Christus. Kijken kost niets. De boom wordt met stellages overeind gehouden, heeft een stam van ruim tien meter omtrek en is nog altijd een van de dikste van Griekenland. Het verhaal eromheen is dus een legende, wat het bezoek niet minder aardig maakt zolang je weet wat je ziet. Ernaast staat een moskee uit de Ottomaanse tijd.

Het kasteel Neratzia is na de aardbeving deels gesloten

Aan de havenmond staat Neratzia, het kasteel dat de Ridders van de Orde van Sint-Jan, de Johannieters, in de vijftiende eeuw bouwden met muren waarin antieke bouwstenen zijn hergebruikt. Bij de aardbeving van juli 2017 raakte het beschadigd. Delen zijn sindsdien afgezet en de openstelling wisselt; entree kost rond de 8 euro als het open is, dus kijk dat na op de dag zelf. Dezelfde beving beschadigde kerken en huizen in de oude stad, en op sommige plekken staan de steigers er nog.

De Casa Romana is in de jaren dertig herbouwd

In de stad staat de Casa Romana, een Romeinse villa met mozaïeken en binnenhoven die de Italianen in de jaren dertig hebben gereconstrueerd, in de tijd dat het eiland onder Italiaans bestuur stond. Entree kost rond de 6 euro en het is doorgaans van dinsdag tot zondag open; reken op een uur. Wat je ziet is dus deels reconstructie op een echte plattegrond, terwijl de mozaïekvloeren zelf antiek zijn. De Agora, de antieke marktplaats van de Grieken en later de Romeinen, ligt open in de stad en is gratis toegankelijk, net als het Odeon met zijn marmeren zitrijen.

Palaio Pyli is een verlaten Byzantijns dorp

Op een helling midden op het eiland liggen bij Palaio Pyli de resten van een middeleeuws dorp met een kasteelruïne, dat de Byzantijnen bouwden en dat in de negentiende eeuw is verlaten toen de bewoners naar het lager gelegen dorp verhuisden. Toegang is gratis en het terrein is altijd open. De klim vanaf de parkeerplaats duurt twintig minuten over een steil pad. Er staan nog enkele kerkjes met fresco's overeind. Dit is de rustigste historische plek van het eiland, want er komen zelden bussen. Bij Antimachia, vlak bij het vliegveld, staat een tweede ridderburcht uit 1494 die eveneens gratis toegankelijk is.

Bij Agios Fokas stroomt warm bronwater in zee

Op ongeveer 12 kilometer van de stad, voorbij Agios Fokas, komt zwavelhoudend water van rond de 40 graden uit de rotsen en stroomt het via een met stenen afgezette poel de zee in. Toegang is gratis en het is dag en nacht toegankelijk. Waar het warme en het koude water mengen is het aangenaam; dichter bij de bron is het te heet. Let op dat de stenen glad zijn en dat er geen toezicht is. In de winter is dit een van de weinige plekken op het eiland waar je nog in zee gaat.

Het eiland is vlak en heeft fietspaden

Rond Kos-stad liggen tientallen kilometers fietspad en het terrein is vlak. Daarmee zijn het Asklepieion, de opgravingen en de stranden zonder auto te doen. Fietsverhuur kost 5 tot 12 euro per dag. Naar de plekken in het binnenland en het zuiden heb je wel een scooter of auto nodig, want daar loopt de weg omhoog en zijn de afstanden 20 tot 40 kilometer. Een auto kost 35 tot 60 euro per dag in het hoogseizoen. Bij Kefalos in het zuidwesten liggen aan het strand de resten van twee vroegchristelijke basilieken van Agios Stefanos, met een kerkje op het eilandje ertegenover.

Wanneer je gaat

Mei, juni, september en oktober zijn de beste maanden met 22 tot 29 graden, wanneer de opgravingen goed te doen zijn en het water 22 tot 26 graden haalt. In juli en augustus loopt het op naar 32 tot 36 graden en zijn de terreinen in de middag niet te doen; plan dan alles voor elf uur. Van november tot maart is een groot deel van de hotels en restaurants gesloten, terwijl het Asklepieion en de kastelen gewoon open zijn met kortere tijden.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in het seizoen rechtstreeks in ongeveer drieënhalf uur; buiten het seizoen gaat het via Athene. Er varen veerboten naar de omliggende eilanden en naar de Turkse kust, met een overtocht van ongeveer een half uur; neem je paspoort mee, want dat is een grensovergang. Griekenland betaalt met de euro. In de stad kun je overal pinnen, maar bij de kleine terreinen en de bronnen is contant geld handig. Een combinatiekaart voor de archeologische plekken van de stad bestaat niet, dus reken per terrein af.