Natuur, grotten en erfgoed in Borsod-Abaúj-Zemplén

Borsod-Abaúj-Zemplén is na Bács-Kiskun de grootste provincie

Deze provincie in het noordoosten beslaat ruim 7.200 vierkante kilometer en grenst in het noorden aan Slowakije. De hoofdstad Miskolc telt ongeveer 150.000 inwoners en is daarmee de derde stad van Hongarije; de rest bestaat uit beukenbergen, karstplateaus en de wijnheuvels van Tokaj. De afstanden blijven binnen de provincie onder de anderhalf uur rijden. Dit artikel behandelt de grotten, de bergen en de wijnstreek, met entreeprijzen, openingstijden en temperaturen. Hongarije betaalt met de forint, rond de 400 forint voor een euro.

De Baradla-grot bij Aggtelek loopt door tot in Slowakije

In het uiterste noorden ligt het karstgebied van Aggtelek, dat sinds 1995 samen met de Slowaakse overkant op de werelderfgoedlijst staat. De Baradla-grot meet volgens het park ruim 25 kilometer, waarvan een deel onder de grens door loopt naar het Slowaakse Domica; het is de langste grot van Hongarije. In een van de zalen worden concerten gegeven vanwege de akoestiek. De korte rondleiding duurt drie kwartier tot een uur en kost rond de 2.500 forint; de lange tochten van vier tot zeven uur gaan op reservering en vragen laarzen en een helm. Het is er het hele jaar rond de 10 graden en vochtig, dus neem een trui mee, ook in augustus.

In Miskolctapolca bad je in een kalksteengrot

Miskolctapolca, een wijk aan de rand van Miskolc, heeft een grotbad waar thermaal water van rond de 30 graden door natuurlijke kalksteengangen stroomt; je zwemt er letterlijk de rots in, van de ene zaal naar de andere. Een dagkaart kost 4.500 tot 7.000 forint; het is dagelijks open, doorgaans van negen tot zeven. Reken op een halve dag. Let op: na een brand in 2024 is een deel van het complex verbouwd, dus controleer vooraf welke gangen en bassins open zijn. Het water is met 30 graden koeler dan in de meeste Hongaarse thermaalbaden, wat het in de zomer juist aangenaam maakt.

Lillafüred ligt in een kloof met de hoogste waterval van het land

Lillafüred ligt 12 kilometer ten westen van Miskolc in een dal van het Bükk-gebergte, aan het Hámori-stuwmeer. Er staat een paleisachtig hotel uit 1930 met hangende tuinen, en ernaast valt de Szinva over ongeveer 20 meter naar beneden: de hoogste waterval van Hongarije. De waterval en de tuinen zijn gratis. In de wanden liggen twee grotten: de István-grot met druipsteen en de Anna-grot, die uit kalktuf bestaat en daardoor een heel ander soort gangen heeft; entree kost per grot 2.000 tot 3.500 forint. Vanaf Miskolc rijdt er een smalspoortreintje door het beukenbos naartoe, voor 1.500 tot 3.000 forint retour.

Het Bükk-gebergte is een nationaal park sinds 1976

Het Bükk Nationaal Park beslaat ongeveer 43.000 hectare beukenbos op een kalkhoogvlakte en komt met de Istállós-kő tot 959 meter. Er lopen gemarkeerde lussen van een tot zes uur; toegang tot de paden is gratis en alleen enkele grotten en uitkijktorens vragen entree. In de Szeleta-grot en de Istállós-kő-grot zijn werktuigen van neanderthalers gevonden, sommige tienduizenden jaren oud. Op de hoogvlakte leven wilde zwijnen, edelherten en sinds enkele jaren weer een enkele lynx. In oktober kleuren de beuken; dat is de drukste en mooiste wandelmaand.

In Tokaj maakt edelrot de wijn

De Tokaj-streek op de samenvloeiing van de Bodrog en de Tisza staat sinds 2002 op de werelderfgoedlijst. De druiven furmint en hárslevelű worden hier door de schimmel botrytis aangetast, waardoor ze indrogen; van die krenten wordt de zoete aszú gemaakt. De zoetheid wordt uitgedrukt in puttonyos, tegenwoordig van drie tot zes. Een proeverij in de kelderdorpen kost vanaf 5.000 forint en een fles aszú 6.000 tot 25.000 forint. De kelders zijn uitgehakt in tufsteen en de wanden zitten vol zwarte schimmel, die de vochtigheid regelt. Reken op tien tot twaalf graden ondergronds. De oogst valt in oktober en november, later dan elders, omdat de druiven aan de stok moeten indrogen.

In Sárospatak staan een kasteel en een kelder van anderhalve kilometer

Sárospatak aan de Bodrog heeft het Rákóczi-kasteel, dat vanaf de zestiende eeuw is uitgebouwd door de familie die tweemaal een opstand tegen de Habsburgers leidde; de binnenplaats en de woonvertrekken zijn te bezoeken. In de stad zat ook een beroemde protestantse school, waar de pedagoog Comenius in de zeventiende eeuw vier jaar doceerde. Entree van het kasteel kost 2.500 tot 4.000 forint en het is van dinsdag tot zondag open. Onder de stad ligt een kelderstelsel van ruim een kilometer waar wijn ligt te rijpen; rondleidingen met proeverij kosten 4.000 tot 8.000 forint. Reken op een halve dag voor beide.

Boldogkő en Regéc staan op rotskammen boven het bos

De burcht van Boldogkőváralja staat op een rotsrug boven de wijngaarden en is grotendeels ruïne, met torens waar je op mag; die van Regéc ligt dieper in het Zemplén-gebergte en is deels herbouwd, met uitzicht over het bos. Entree kost per burcht 1.500 tot 3.000 forint en ze zijn doorgaans van dinsdag tot zondag open, in de winter beperkt. Reken op anderhalf uur per burcht plus twintig minuten klimmen. De wegen ernaartoe zijn smal en bochtig, en er rijdt hooguit een paar keer per dag een bus.

Bij Sátoraljaújhely ligt een avonturenpark en een taalmuseum

Sátoraljaújhely tegen de Slowaakse grens heeft op de Magas-heuvel een avonturenpark met een bobbaan en een kabelbaan waaraan je liggend naar beneden gaat, met een lengte van rond de kilometer. Een rit kost 2.500 tot 5.000 forint en het park draait van maart tot november. In het buurdorp Széphalom staat het museum van de Hongaarse taal, bij het huis van Ferenc Kazinczy, die rond 1800 de taalvernieuwing leidde en honderden woorden bedacht die nu doodgewoon zijn. Entree kost 1.500 tot 2.500 forint. Voor Hongaren is dit een pelgrimsplek; voor anderen een verklaring waarom het Hongaars klinkt zoals het klinkt.

Praktisch

De provincie ligt op twee tot tweeënhalf uur rijden van Boedapest, met Miskolc als knooppunt van trein en snelweg. Voor de burchten, de kelders en het karstpark is een huurauto vrijwel onmisbaar; die kost 8.000 tot 15.000 forint per dag en op de snelweg geldt een digitaal vignet. Hoofdgerechten kosten 2.500 tot 4.500 forint en entrees zelden meer dan 4.000 forint. Mei, juni en september geven 20 tot 27 graden en zijn de beste maanden. Oktober combineert de beukenkleuren met de wijnoogst. In juli en augustus is het 28 tot 34 graden, en dan zijn de grotten met hun 10 graden en het grotbad de koele uitwijk. In de winter ligt er sneeuw in het Bükk en zijn de kelders en baden open, maar de burchten grotendeels dicht.