Cultuur, zee en natuur in Split-Dalmatië met kinderen

Het paleis van Diocletianus is een woonwijk, geen ruïne

Keizer Diocletianus liet het complex rond het jaar 300 bouwen als paleis voor zijn oude dag. Het beslaat ongeveer 30.000 vierkante meter en staat sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst. Wat kinderen hier verrast is dat er gewoon mensen wonen. Binnen de muren zitten woningen, winkels en cafés, en de straten zijn openbaar. Je betaalt dus geen entree om erdoorheen te lopen, alleen voor de losse onderdelen. Voor kinderen is het vooral een doolhof waarin je samen de weg kwijtraakt, en dat werkt beter dan een rondleiding. Twee vaste stops: de klokkentoren van de kathedraal van Sveti Duje, 57 meter hoog met smalle trappen, en het beeld van Gregorius van Nin bij de Zlatna vrata, waarvan iedereen de glanzende duim aanraakt.

De kelders zijn het deel dat kinderen wel leuk vinden

Onder het paleis liggen de gewelfde onderbouwen die eeuwenlang als opslag en vuilstort dienden en daardoor bewaard zijn gebleven. Ze geven precies de plattegrond van de verdwenen vertrekken erboven. Het is er koel, donker en hoog, wat op een dag van 33 graden een uitkomst is. Er is een kaartje nodig en je bent er in een half uur doorheen; het Etnografski muzej een straat verderop heeft klederdracht en werktuigen en kost enkele euro's. Let op dat het gangenstelsel gedeeltelijk vol souvenirkraampjes staat; het betaalde deel is het rustige deel.

Bačvice is ondiep en daar wordt picigin gespeeld

Het stadsstrand Bačvice heeft zand in plaats van kiezels en het water blijft er tientallen meters uit de kant ondiep. Dat maakt het een van de weinige stranden aan deze kust waar kleine kinderen echt kunnen pootjebaden. Op datzelfde strand is in 1908 de picigin ontstaan, bedacht door studenten die uit Praag terugkwamen en in het ondiepe water geen waterpolo konden spelen. Het spel bestaat uit een klein balletje dat de spelers met de hand in de lucht houden en dat het water niet mag raken. Het is door het ministerie van cultuur beschermd als immaterieel cultureel goed en je ziet het er het hele jaar door spelen. Wie meer ruimte wil: Žnjan ten oosten van het centrum is het nieuwe stadsstrand, en Kašjuni aan de zuidkant van de Marjan heeft kiezels met schaduw.

Marjan is het bos van de stad en het is beklimbaar

Het schiereiland Marjan aan de westkant van het centrum loopt op tot 178 meter en is bedekt met dennenbos. Vanaf de wijk Varoš klim je over een trap in ongeveer twintig minuten naar het eerste uitzichtpunt, en aan de punt bij Bene liggen een speeltuin en een recreatieterrein. Dat is met kinderen goed te doen en het is de enige plek in de stad met schaduw en zeewind tegelijk. Neem water mee, want boven is er niet overal iets te koop. In juli en augustus doe je dit voor tien uur 's ochtends of na zes uur 's avonds. Onderweg terug ligt het plateau Sustipan met zijn park boven de zee, en beneden het vissershaventje Matejuška waar de Riva begint.

De dierentuin op de Marjan is geen dierentuin meer

Op de Marjan staat een terrein dat nog steeds als dierentuin wordt aangeduid, maar dat is het niet meer. Na jaren van sluiting is het in 2018 heropend als educatief centrum met inheemse huisdierrassen: ezels, schapen en pony's. Je bent er in een half uur doorheen. Er zijn dus geen wilde dieren te zien. Als je kinderen belooft dat je naar de dierentuin gaat, kom je met een probleem aan de poort. Wat het wel is, is een gratis of goedkoop rustpunt halverwege een wandeling over de heuvel, met dieren die de kinderen mogen aaien.

Het aquarium hoort bij een onderzoeksinstituut

Aan de punt van de Marjan zit het instituut voor oceanografie en visserij, met een klein aquarium dat voor publiek open is. Het is geen groot bezoekersaquarium maar een verzameling bakken met soorten uit de Adriatische Zee, op ongeveer drie kilometer lopen van de Riva. Reken op drie kwartier tot een uur. Het aardige eraan is dat je er vrijwel alleen bent en dat de vissen die je er ziet dezelfde zijn als die je die middag boven het zand ziet zwemmen als je snorkelt.

Vijf kilometer verderop lag de hoofdstad van Romeins Dalmatië

Salona, bij het huidige Solin, was de hoofdstad van de Romeinse provincie Dalmatië en het is de reden dat Diocletianus zijn paleis hier bouwde. Volgens de opgravingen bood het amfitheater plaats aan naar schatting 15.000 tot 18.000 toeschouwers, gebouwd in de tweede eeuw. Het terrein ligt open in de zon en er is nauwelijks schaduw of horeca, dus dit is een ochtendbestemming. Voor kinderen werkt het beter dan een museum, omdat ze er gewoon tussen de resten mogen lopen. Vanuit Split is het ongeveer vijf kilometer en er rijdt een stadsbus naartoe.

De vesting van Klis is de betere geschiedenisles

Boven Split, bij het dorp Klis, staat een vestingcomplex op een rots in de bergpas; wie de televisieserie kent, herkent het als de stad Meereen. Het is ongeveer 13 kilometer rijden en je kijkt er van bovenaf op de hele baai, Kaštela en de eilanden. Voor kinderen is dit het soort plek waar geschiedenis vanzelf werkt: muren waar je overheen loopt, trappen, en een uitzicht dat verklaart waarom hier eeuwenlang om gevochten is. Neem in aanmerking dat de ondergrond ongelijk is en dat er weinig hekwerk staat langs de randen.

Het dichtstbijzijnde waterpark ligt niet waar je denkt

De grote waterparken van Kroatië, Aquacolors en Istralandia, staan in Istrië aan de andere kant van het land. Dat is vanuit Split vier tot vijf uur rijden en dus geen dagtocht. Het dichtstbijzijnde echte waterpark ligt bij Vodice, ruim zeventig kilometer naar het noordwesten, ongeveer een uur rijden. Wil je alleen glijbanen, dan is dat de bestemming; wil je water met kinderen, dan is Bačvice op tien minuten lopen van het centrum een veel praktischer antwoord. Voor een echt avontuur met kinderen vanaf acht jaar: op de Cetina bij Omiš, drie kwartier zuidelijk, worden raftingtochten van twee tot drie uur aangeboden voor 30 tot 45 euro per persoon.

Eilandhoppen met kinderen kan, maar niet elke dag

Vanuit de haven vaart de autoveerboot naar Supetar op Brač in ongeveer vijftig minuten; vanaf daar is het een half uur rijden naar Bol met het schiereilandstrand Zlatni rat. Naar Hvar gaat een sneller passagiersschip, dat er ongeveer een uur over doet, met de Fortica boven de stad als klim. Dichterbij ligt Trogir, het werelderfgoedstadje op 30 kilometer, dat met de bus of boot een halve dag vult. Reken voor zo'n dag op vier uur reizen heen en terug, plus wachten bij de kade. Met kinderen onder de zes is dat vaak te veel voor één dag. Boek in juli en augustus vooruit, want de veerboten zitten dan vol, en zorg dat je ruim voor vertrek bij de terminal bent.