Wandelen door het oude centrum en moderne kunstwijk

Van een poort uit de middeleeuwen naar een museum uit 2009

Deze wandeling verbindt twee uitersten die in Zagreb nog geen 5 kilometer uit elkaar liggen: de laatste overgebleven stadspoort van de bovenstad en het museum voor hedendaagse kunst aan de andere kant van de rivier. Het eerste deel loopt u, het tweede doet u met de tram. Reken op een halve dag als u alleen kijkt en op een hele dag als u de musea onderweg ook binnengaat.

De Stenen Poort staat er nog door een brand

Kamenita vrata is de enige poort die van de middeleeuwse stadsmuur over is. In 1731 verwoestte een brand de houten delen van de poort en de huizen eromheen, en volgens de overlevering vonden bewoners drie dagen later in de as een zeventiende-eeuws schilderij van Maria dat onbeschadigd was gebleven; alleen de houten lijst was verbrand. Sindsdien zit er een kapel in de doorgang, met banken, kaarsen en stenen platen aan de muur waarop mensen hun dank hebben laten beitelen. Het is geen museum maar een plek waar dagelijks gebeden wordt, dus loop er stil doorheen en fotografeer met terughoudendheid.

Het dak van de Sint-Markuskerk is uit 1880

Het bekendste dak van Kroatië is jonger dan het lijkt: de gekleurde tegels zijn in 1880 gelegd naar een ontwerp van Friedrich Schmidt en Hermann Bollé. Links ziet u het middeleeuwse wapen van Kroatië, Dalmatië en Slavonië, rechts het wapen van de stad Zagreb. De kerk zelf is aanzienlijk ouder, maar u komt er nauwelijks in: het gebouw is buiten de missen meestal gesloten. Het plein eromheen is klein, wordt door het parlement en de regering omzoomd en is daardoor soms deels afgezet.

Het Museum voor Naïeve Kunst was het eerste ter wereld

Op een paar honderd meter van de kerk zit het Kroatisch Museum voor Naïeve Kunst, in 1952 opgericht als eerste museum ter wereld dat volledig aan deze kunstvorm is gewijd. Het gaat om schilders zonder academische opleiding, vaak boeren uit het noorden van het land, die op glas schilderden. De collectie is klein en u bent er in drie kwartier doorheen. Juist die maat maakt het geschikt als tussenstop, en het is een van de weinige musea in de bovenstad die niet jarenlang dicht zijn geweest na de aardbeving.

Vanaf de Lotrščak-toren kijkt u over de daken

De toren uit de dertiende eeuw bewaakte de zuidelijke poort van de bovenstad en is te beklimmen. Boven hebt u het beste uitzicht over de benedenstad, met de kathedraal links en het groen van het Hoefijzer recht voor u. Ga niet vlak voor 12.00 uur naar boven, want dan wordt vanaf de toren het dagelijkse kanonschot afgevuurd dat er sinds 1 januari 1877 klinkt. De trap is smal en steil; met een kinderwagen komt u er niet in.

Zrinjevac is het eerste van acht pleinen

Onder aan de heuvel begint het Groene Hoefijzer, een aaneengesloten reeks van acht pleinen en parken in de vorm van een U, aangelegd in de negentiende eeuw om het station met het oude centrum te verbinden. Zrinjevac is het eerste en het bekendste, met platanen, een muziekkoepel en een oude meteorologische zuil. Van hier loopt u in ongeveer 10 minuten naar het station of terug naar het Ban Jelačić-plein. In de zomer staan er kraampjes en spelen er orkestjes; in december is dit het hart van de kerstmarkt.

De hedendaagse kunst ligt aan de overkant van de Sava

Het Museum voor Hedendaagse Kunst opende op 11 december 2009 in Nieuw-Zagreb, de naoorlogse wijk met flats aan de zuidkant van de rivier. Het gebouw van architect Igor Franić verwijst in zijn vorm naar de meander van schilder Julije Knifer, en binnen loopt een permanente dubbele glijbaan van Carsten Höller vanaf de derde verdieping naar beneden. Het ligt ongeveer 4 kilometer van het centrum en met de tram bent u er in een minuut of 20. Let op dat het museum op maandag gesloten is en dat er in Nieuw-Zagreb verder weinig te zien is: dit is een gericht bezoek, geen wandelwijk.

Straatkunst vindt u dichter bij huis

Voor muurschilderingen hoeft u de rivier niet over. In de buurt van de Martićeva-straat, ten oosten van het centrum, staan meerdere grote geschilderde gevels op loopafstand van elkaar. Het is een gewone woonwijk zonder toeristische voorzieningen, dus verwacht geen route met bordjes. Reken op een uur rondlopen en op wisselend werk: muren worden hier overgeschilderd.

Wat de wandeling in cijfers is

Het lopende deel, van de Stenen Poort via het kerkplein en de toren naar Zrinjevac, is ongeveer 2 kilometer met één keer een afdaling van de heuvel. Reken op twee uur inclusief kijken, of op vier uur met de musea erbij. De tram naar Nieuw-Zagreb kost ongeveer 1 euro per rit en stempelen is verplicht. Musea zijn hier op maandag dicht, dus plan die dag voor de bovenstad en het park.