Wat te doen in Zagreb met pleinen, markten en musea

Zagreb bestaat uit een bovenstad en een benedenstad die je in één dag doet

Zagreb telt rond de 770.000 inwoners en ligt tussen de Sava en de helling van de Medvednica, ongeveer 350 kilometer van de kust. De stad ontstond uit twee losse nederzettingen op naburige heuvels, Kaptol rond de kathedraal en Gradec eromheen, die pas in 1850 tot één stad werden samengevoegd; dat is nog altijd de Gornji Grad, de bovenstad. Daaronder ligt de negentiende-eeuwse Donji Grad met brede lanen en pleinen. Van het hoofdplein tot de bovenste kerk loop je in tien minuten.

Het Jelačić-plein is het middelpunt en de trams komen er allemaal langs

Het Trg bana Josipa Jelačića is sinds de negentiende eeuw het centrale plein, met het ruiterstandbeeld uit 1866 van de ban die het plein zijn naam gaf. Vrijwel elke tramlijn stopt hier; een kaartje van dertig minuten kost rond de 0,80 euro en je koopt het bij de kiosk of in de tram. Aan de rand van het plein staat de klok waar iedereen in Zagreb bij afspreekt. Vanaf hier loopt de winkelstraat Ilica ruim 5 kilometer westwaarts.

De Dolac-markt ligt op het dak boven het plein

Achter het hoofdplein ligt Dolac, sinds 1930 de belangrijkste markt van de stad, op een terras dat een verdieping boven het plein is aangelegd. De rode parasols zijn het herkenningsteken; beneden in de hal zitten de slagers en de viskramen, buiten de groenteboeren van het platteland. De markt draait elke ochtend en de meeste kramen zijn rond een uur of twee afgebouwd. Reken op een paar euro voor fruit, en de kaasboeren verkopen er de verse koekaas per stuk.

De kathedraal staat sinds 2020 in de steigers

De kathedraal van Zagreb aan de Kaptol-zijde had twee neogotische torens van rond de 105 meter, de hoogste gebouwen van Kroatië. Bij de aardbeving van 22 maart 2020, met een kracht van 5,5, brak de top van de zuidelijke toren af en raakte de rest zwaar beschadigd. Sindsdien staat het gebouw in de steigers en is de binnenkant beperkt of niet toegankelijk. Let op: reken er niet op dat je hem van binnen ziet, want het herstel duurt nog jaren.

Het dak van de Sint-Marcuskerk is een wapenschild van tegels

De Sint-Marcuskerk staat op het gelijknamige plein in de bovenstad, tussen het parlement en de regeringsgebouwen. Het dak werd in 1880 belegd met gekleurde tegels die twee wapens vormen: links dat van het drievoudige koninkrijk Kroatië, Slavonië en Dalmatië, rechts dat van de stad Zagreb. De kerk zelf is uit de dertiende eeuw en is doorgaans alleen rond de missen open. Het plein is gratis toegankelijk, al staat er bewaking bij de regeringsingang.

Bij de Lotrščak-toren gaat elke dag om twaalf uur het kanon af

De Lotrščak is een verdedigingstoren uit de dertiende eeuw aan de rand van de bovenstad. Sinds 1877 wordt er elke dag om precies twaalf uur een kanonschot gelost, oorspronkelijk om de klokken van de stad gelijk te zetten. Je kunt de toren beklimmen voor rond de 3 euro en kijkt dan over de daken van de benedenstad. Wie boven staat op het hele uur schrikt zich een ongeluk, want het schot komt van de verdieping eronder.

De kabeltrein uit 1890 is 66 meter lang

Naast de Lotrščak-toren ligt de kabeltrein die de boven- en benedenstad verbindt: 66 meter lang, in bedrijf sinds 1890 en volgens de vervoerder de kortste openbare kabelbaan ter wereld. De rit duurt vierenzestig seconden en kost minder dan een euro. Hij rijdt elke tien minuten van 6.30 tot 22.00 uur. Naast het onderste station ligt de Stenen Poort, de laatste overgebleven stadspoort, met een Mariabeeld dat volgens de overlevering de stadsbrand van 1731 overleefde en waar mensen kaarsen branden.

Het museum van gebroken relaties begon als een kunstproject

Het Museum van Gebroken Relaties in de bovenstad opende in 2010 en toont voorwerpen die door mensen uit de hele wereld zijn opgestuurd na het einde van een relatie, elk met een kort verhaal erbij. Het begon als een reizende tentoonstelling van twee kunstenaars uit Zagreb en kreeg in 2011 de Europese museumprijs voor het meest vernieuwende museum. Toegang kost rond de 7 euro en het is dagelijks open. Reken op een uur, en het is aangrijpender dan het klinkt.

De benedenstad heeft acht pleinen in een hoefijzer

De Donji Grad werd vanaf 1880 aangelegd volgens het plan van stadsplanner Milan Lenuci: acht groene pleinen die samen een hoefijzer vormen rond het centrum. Aan het Zrinjevac staan platanen en een muziekkiosk uit 1891, aan het Tomislav-plein het Kunstpaviljoen uit 1898 en verderop het Kroatisch Nationaal Theater van 1895. In de gebouwen eromheen zitten het Mimara-museum, de Strossmayer-galerij met oude meesters en het technisch museum met de collectie over Nikola Tesla. De pleinen zijn gratis; de musea kosten 5 tot 10 euro en zijn doorgaans op maandag dicht.

Mirogoj is een begraafplaats met een arcade van 500 meter

De begraafplaats Mirogoj ligt ongeveer 2 kilometer ten noorden van het centrum en werd vanaf 1876 aangelegd naar ontwerp van Hermann Bollé, dezelfde architect die de kathedraaltorens bouwde. De hoofdingang bestaat uit een arcade met koepels van rond de 500 meter lang, begroeid met klimop. Katholieken, orthodoxen, moslims en joden liggen er naast elkaar, wat in deze regio niet vanzelfsprekend is. Toegang is gratis en bus 106 rijdt er vanaf de kathedraal in tien minuten naartoe.

Voor groen ga je naar Maksimir of de berg erachter

Het Maksimir-park werd in 1794 geopend en geldt als het eerste openbare park van Zuidoost-Europa; het beslaat rond de 316 hectare met vijvers, bospaden en de dierentuin van de stad. Aan de andere kant ligt het meer Jarun, waar de stad in de zomer zwemt en roeit. Achter Zagreb ligt het natuurpark Medvednica met de top Sljeme op 1.035 meter, met een kabelbaan en wandelroutes van 5 tot 12 kilometer. Vanaf het centrum ben je met tram en bus in drie kwartier bij de voet.

Wanneer je gaat en wat het kost

Kroatië gebruikt sinds 1 januari 2023 de euro. Zagreb is goedkoper dan de kust: een hoofdgerecht kost 10 tot 18 euro, koffie rond de 2 euro. Mei, juni en september geven het aangenaamste weer, rond de 24 graden; juli en augustus zijn warm en de stad loopt dan juist leeg richting zee. In december draait Advent u Zagrebu, de kerstmarkt die zich over de pleinen van het hoefijzer uitspreidt en die drie jaar op rij tot beste van Europa werd verkozen.