De mooiste stedenroute door Marokko, cultuur en afwisseling

De vier koningssteden van Marokko liggen niet op één lijn

Marokko heeft vier steden die ooit hoofdstad zijn geweest: Fès en Meknès in het binnenland op een uur van elkaar, Rabat aan de Atlantische Oceaan en Marrakech in het zuiden. Tussen Fès en Marrakech ligt ruim 500 kilometer. Een rondreis langs alle vier kost minimaal tien dagen. Dit artikel geeft de volgorde, de reistijden, de entreeprijzen en de praktische regels die hier anders zijn dan je gewend bent.

De trein is sneller en goedkoper dan je denkt

Tussen Tanger en Casablanca rijdt sinds 2018 de hogesnelheidstrein Al Boraq van spoorbedrijf ONCF, die 320 kilometer per uur haalt en er ruim twee uur over doet. Verder rijden gewone treinen tussen alle grote steden, waaronder Rabat-Salé, Fès-Saïss en Marrakech. Een tweedeklaskaartje kost 10 tot 30 euro, eerste klas iets meer en dan heb je een gereserveerde plek. Let op: naar Chefchaouen in de Rifbergen en naar Ouarzazate, de poort van de Sahara, rijdt geen trein; daar ga je met een bus of een gehuurde auto met chauffeur naartoe.

De medina van Fès heeft duizenden steegjes en geen auto's

De medina van Fès, Fès el-Bali, geldt volgens de erfgoedorganisatie als het grootste autovrije stadsgebied ter wereld en staat sinds 1981 op de UNESCO-werelderfgoedlijst. Goederen gaan er met ezels en karren doorheen, langs de Chouara-leerlooierij met haar kuipen en langs de Quaraouiyine-universiteit, die in 859 werd gesticht en als de oudste nog werkende universiteit ter wereld geldt. Toegang tot de medina is gratis; losse bezienswaardigheden kosten 30 tot 100 dirham. Reken op twee volle dagen. Een officiële gids met legitimatiebewijs kost 250 tot 400 dirham per dagdeel en is hier geen luxe, want zonder gids raak je de weg kwijt en loop je achter zelfbenoemde gidsen aan. Begin bij de blauwe poort Bab Bou Jeloud en adem uit in de Jnan Sbil-tuinen.

Niet-moslims komen de moskeeën niet binnen

In vrijwel heel Marokko zijn moskeeën en actieve koranscholen gesloten voor wie niet moslim is. De grote uitzondering is de Hassan II-moskee aan de kust in Casablanca, die dagelijks rondleidingen geeft van negen tot drie voor rond de 140 dirham. Van de meeste religieuze gebouwen zie je de poort en de binnenplaats vanaf de straat. De historische madrasa's die als museum zijn ingericht, zoals de Madrasa Bou Inania in Fès, zijn wel toegankelijk voor 60 tot 100 dirham en dagelijks van negen tot zes open; reken op een half uur per stuk. Kleed je bedekt: schouders en knieën bedekt, ook bij 35 graden. Hetzelfde geldt bij de Koutoubia-moskee in Marrakech, waarvan je alleen de toren en de tuin ziet.

Bij Meknès liggen de Romeinse ruïnes van Volubilis

Op ongeveer 30 kilometer van Meknès ligt Volubilis, een Romeinse stad waarvan de mozaïekvloeren nog in de open lucht liggen en waar de triomfboog van Caracalla uit 217 overeind staat. Het staat sinds 1997 op de werelderfgoedlijst. Entree kost rond de 70 dirham en het terrein is dagelijks open, doorgaans van acht tot een uur voor zonsondergang. Reken op twee uur en op een half uur rijden. Er is geen schaduw, dus ga in de vroege ochtend, want de mozaïeken zijn dan ook het best te zien. In Meknès zelf staan de Bab Mansour-poort aan het Hedim-plein, het mausoleum van Moulay Ismail en de Agdal-tuinen met het grote waterbekken.

Chefchaouen ligt op 600 meter en op vier uur rijden

In het Rifgebergte in het noorden ligt Chefchaouen, waarvan de gevels, trappen en deuren in tinten blauw zijn geschilderd. Het ligt op ongeveer 600 meter tegen een bergwand, wat het in de zomer draaglijker maakt dan de vlakte. Rondlopen kost niets. Vanaf Fès is het 200 kilometer en vier uur met de bus, voor 80 tot 150 dirham. Reken op twee nachten. Let op: dit is het meest gefotografeerde stadje van Marokko en tussen tien en vier staan er rijen bij de bekendste trapjes; wie voor achten opstaat, heeft de straten voor zichzelf.

De dirham mag het land niet uit

De Marokkaanse dirham is niet vrij verhandelbaar: je kunt hem in Nederland doorgaans niet kopen en je mag maar 2.000 dirham mee terug nemen. Geld haal je bij aankomst uit een automaat, die 20 tot 40 dirham kosten rekent, of je wisselt op de luchthaven; die kantoren zijn tot elf uur 's avonds open. Pinnen kan in de steden overal, maar in de medina, bij taxi's en op de markt betaal je contant. Houd kleine biljetten bij de hand. Wissel aan het eind van je reis terug bij een officieel kantoor en bewaar het bonnetje, want daar wordt bij het terugwisselen naar gevraagd.

Een logische route loopt van noord naar zuid in tien tot veertien dagen

Begin in Tanger of in Rabat, waar de Kasbah des Oudayas, de Hassan-toren, het mausoleum van Mohammed V en het museum voor moderne en hedendaagse kunst liggen. Ga dan landinwaarts naar Fès en Meknès en eindig in Marrakech met het Jemaa el-Fna-plein en de Majorelle-tuin. Zo reis je met de treinverbindingen mee en hoef je niet terug te rijden. Reken op twee nachten per stad en op 40 tot 120 euro per nacht in een verbouwd stadspaleis, een riad. Wie Chefchaouen wil meenemen, plakt dat aan de noordkant van de route vast; wie de Sahara wil zien, rekent op drie extra dagen vanaf Marrakech via Ouarzazate en de kasbah van Aït Ben Haddou. Aan de kust liggen met Essaouira, Agadir en in de Souss-vallei Taroudant met zijn Place Assarag de rustiger alternatieven.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in drieënhalf uur rechtstreeks op meerdere steden. Nederlanders hebben geen visum nodig voor een verblijf tot drie maanden. Er wordt Arabisch, Berbers en veel Frans gesproken; met Frans kom je overal verder dan met Engels, en in de Berbercultuur van het zuiden hoor je vooral Tamazight. Maart tot mei en september tot november geven 20 tot 30 graden en zijn de beste maanden. In juli en augustus loopt het in het binnenland op naar 38 tot 45 graden. Tijdens de vastenmaand zijn overdag veel restaurants dicht en verschuift het ritme van de steden naar de avond; controleer vooraf wanneer die valt, want die schuift elk jaar ongeveer elf dagen op.