Wat te doen in Marokko, van de souks tot de Sahara

Van de souks naar de duinen is het een dag rijden

De grote overdekte markten liggen in de oude steden Fès, Meknès, Rabat en Marrakech; de zandduinen van de Erg Chebbi liggen bij Merzouga in het zuidoosten, tegen de Algerijnse grens. Daartussen zit 550 tot 600 kilometer en negen tot tien uur rijden over de Tizi n'Tichka van 2.260 meter. Dat is de kern van elke reisplanning in Marokko. Dit artikel behandelt de markten en de Sahara, met prijzen, reistijden, leeftijden en de dingen die in folders worden weggelaten.

Op de souks is afdingen de normale gang van zaken

In de overdekte straten van de medina's staan duizenden kramen per ambacht gegroepeerd: leer bij leer, koper bij koper, kruiden bij kruiden. Ze draaien doorgaans van negen tot acht, met een pauze rond het middaggebed. Er staat geen prijs op en de eerste vraagprijs is een openingsbod. Begin rond een derde van wat er wordt gevraagd en reken erop dat je ergens rond de helft uitkomt. Loop weg als je het niet eens wordt; dat hoort erbij en wordt niet als onbeleefd gezien. Betalen gaat contant in Marokkaanse dirham, en die munt mag het land niet uit: je mag er maximaal 2.000 mee terug nemen.

Het Jemaa el-Fna in Marrakech verandert 's avonds van functie

Het Jemaa el-Fna, ook wel Djemaa el-Fna, is overdag een doorgangsruimte met sapkraampjes en 's avonds een eetplein met tientallen kookkramen, muzikanten en verhalenvertellers. Het is volgens de erfgoedorganisatie in 2001 uitgeroepen tot meesterwerk van het orale erfgoed en staat sinds 2008 op de lijst van immaterieel erfgoed. Rondlopen is gratis; een bord bij een kraam kost 40 tot 100 dirham. De kramen bouwen rond zes uur op. Let op: kraamhouders trekken je actief aan je mouw en er wordt om geld gevraagd voor foto's van muzikanten en slangenbezweerders; spreek vooraf af wat je betaalt of maak geen foto. Om de hoek staan de Koutoubia-moskee en het Bahia-paleis.

De duinen van de Erg Chebbi bij Merzouga halen 150 meter

De Erg Chebbi bij Merzouga is een strook zand van ongeveer 22 bij 5 kilometer met toppen tot 150 meter, en is met een gewone auto tot aan de rand bereikbaar. De andere grote duinenzee, de Erg Chigaga bij Zagora, is groter en afgelegener, maar daar kom je alleen met een terreinwagen. Toegang is gratis. Een kameeltocht van anderhalf uur naar een kamp kost 150 tot 400 dirham per persoon. Reken op negen uur rijden vanaf Marrakech, in twee dagen met een tussenstop in Ouarzazate of Errachidia. Wie in één ruk heen en terug gaat in twee dagen, zit vooral in de auto.

Een tentenkamp is comfortabeler dan het klinkt, maar niet altijd

De Berberkampen in het zand lopen uiteen van eenvoudige tenten met een matras en een gedeeld toilet tot tenten met bed, douche en elektriciteit. Een nacht kost 300 dirham voor de eenvoudige variant tot 1.500 dirham of meer voor de luxe versie, doorgaans inclusief avondeten en ontbijt. Vraag vooraf naar sanitair en verwarming. Let op: in december en januari zakt de temperatuur 's nachts naar 0 tot 5 graden, en een tent zonder deken is dan geen avontuur maar een probleem. In de steden slaap je in een riad, een verbouwd stadshuis met binnenplaats.

Met kinderen is een kameeltocht vanaf een jaar of zes te doen

Aanbieders houden doorgaans een minimumleeftijd van zes jaar aan voor een rit op een dromedaris, omdat kinderen zelf moeten kunnen balanceren bij het opstaan en gaan liggen van het dier. Een tocht kost 150 tot 400 dirham per persoon. Alternatieven zonder kameel zijn er ook: een rit met een terreinwagen over de duinrand kost 400 tot 800 dirham per auto en sandboarden op een plank kost enkele tientallen dirham per uur. Voor kleine kinderen werken die beter. Onderweg is de kasbah van Aït Benhaddou, sinds 1987 UNESCO-werelderfgoed, de stop waar ze wel stil van worden.

Onderweg liggen de Todra-kloof en de Dadesvallei

Op de route van de Atlas naar de woestijn liggen de Todra-kloof bij Tinghir, waar de wand tot 160 meter oploopt en het dal op het smalste punt maar 10 meter breed is, en de Dadès-vallei met haar bochtige kloofweg en dadelpalmen langs de rivier. Toegang is gratis; parkeren kost enkele dirham. Reken op een uur per kloof en op wandelingen van 2 tot 8 kilometer door de palmgaarden. Dit is het deel van de rit dat mensen achteraf het mooist vinden, en precies het deel dat in een tweedaagse tour wordt afgeraffeld.

Ga niet in juni, juli of augustus de Sahara in

In de zomermaanden loopt de temperatuur in het zuidoosten op naar 42 tot 48 graden en blijft het ook 's nachts boven de 30. Kampen sluiten dan deels en tochten worden ingekort. Oktober tot april is het seizoen, met 18 tot 28 graden overdag. Neem in elk seizoen meer water mee dan je denkt nodig te hebben, plus een hoofddoek tegen zon en zand. In het voorjaar waait er in het zuiden regelmatig zand op, waardoor het zicht dagenlang beperkt kan zijn. Wie liever koel zit, gaat naar het noorden: Chefchaouen in het Rifgebergte ligt op 600 meter, met het Nationaal Park Talassemtane erachter.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in drieënhalf uur rechtstreeks op meerdere steden; Nederlanders hebben voor een verblijf tot drie maanden geen visum nodig. Er wordt Arabisch, Berbers en veel Frans gesproken; met Frans kom je overal verder dan met Engels, en in de Berbercultuur van het zuiden hoor je vooral Tamazight. Naar de woestijn rijdt geen trein. Je gaat met een georganiseerde tour van drie tot vier dagen voor 100 tot 250 euro per persoon, met een huurauto voor 30 tot 50 euro per dag, of met een chauffeur voor 800 tot 1.200 dirham per dag. Busmaatschappijen als CTM en Supratours rijden tot Errachidia en Zagora. Reken op bergpassen tot 2.260 meter door de Midden-Atlas die in de winter kort dicht kunnen zijn.