Ontspannen aan de Vecht met varen, vissen en genieten

Tweeënveertig kilometer rivier met een geschiedenis van geld

De Vecht begint bij de Weerdsluis in Utrecht en komt tweeënveertig kilometer verderop bij Muiden in het IJmeer uit. Op die korte afstand liggen meer landhuizen, theekoepels en kastelen dan waar ook in Nederland, en dat is geen toeval maar het gevolg van wie hier in de zeventiende eeuw geld had. Voor een bezoeker betekent dat: dit is geen natuurgebied maar een cultuurlandschap dat je het beste vanaf het water of vanaf de fiets bekijkt. Je kunt de hele rivier in één dag doen, en dan heb je hem gezien zoals hij bedoeld is.

Van tweehonderd buitenplaatsen zijn er ruim veertig over

In de zeventiende en achttiende eeuw bouwden Amsterdamse kooplieden hier hun zomerhuizen, zo dicht op elkaar dat de oevers een vrijwel aaneengesloten reeks van tuinen en gevels vormden. Op het hoogtepunt stonden er volgens de streekhistorici ongeveer 200 buitenplaatsen langs deze 42 kilometer. Daarvan zijn er ruim 40 over. De meeste zijn particulier bewoond en dus alleen van buitenaf te zien, wat meteen verklaart waarom varen hier meer oplevert dan lopen: vanaf het water kijk je precies de tuinen in waar de voorkant op is ontworpen.

De theekoepels zijn het handelsmerk van deze rivier

Aan het eind van vrijwel elke tuin staat een klein paviljoen aan het water, de theekoepel. Ze bestaan hier al sinds de zeventiende eeuw en de meeste die er nu staan komen uit de periode 1750 tot 1900, in alle denkbare vormen, van klassieke tempeltjes tot chinoiserie. Ze zijn er gebouwd om de schepen voorbij te zien komen en om gezien te worden. Bijna allemaal zijn ze privébezit, dus verwacht niet dat je erin kunt; het kijken gebeurt vanaf de weg of vanaf het water, en dat is precies waar ze op gerekend hebben.

Slot Zuylen is het enige kasteel dat open is

In Oud-Zuilen staat Slot Zuylen, waar op 20 oktober 1740 Isabelle van Tuyll van Serooskerken werd geboren, bekend als Belle van Zuylen. Zij woonde er tot haar eenendertigste, schreef in het Frans en gold in haar tijd als een van de scherpste stemmen van de Verlichting in de Nederlanden. Het slot is museum en te bezoeken, met een ommuurde slingertuin ernaast. Kasteel Nijenrode in Breukelen, het andere bekende adres, is sinds 1946 een bedrijfsuniversiteit en dus niet vrij toegankelijk; dat verwarren bezoekers geregeld.

Varen laat je zien waarvoor het gebouwd is

Vanaf Loenen, Breukelen, Maarssen en Weesp vertrekken rondvaarten, en je kunt er ook zelf een sloep of kano huren. De rivier is over die 42 kilometer smal, de stroming is gering en er zit weinig beroepsvaart, dus het is rustig water. Voor een rondvaart van ongeveer anderhalf uur hoef je meestal niet te reserveren, voor een sloep wel. Let op de bruggen en de sluizen: een deel van de bruggen ligt laag en gaat op afspraak of op vaste tijden open, en dat bepaalt hoe ver je op een dag komt. Vraag bij de verhuurder welke doorvaarthoogte je boot heeft en tot waar je daarmee kunt komen, want dat scheelt een verrassing halverwege.

De Waterlinie loopt hier dwars doorheen

Bij Nieuwersluis en verder richting Weesp doorkruist de Nieuwe Hollandse Waterlinie de rivier, met forten, sluizen en inundatiewerken die bedoeld waren om het land onder water te zetten. Sinds 26 juli 2021 staat die linie als onderdeel van de Hollandse Waterlinies op de werelderfgoedlijst van Unesco. De Vecht was daarin geen decor maar een instrument: de sluizen waarmee je een rivier kunt gebruiken om polders te vullen staan er nog. Een deel van de forten is te bezoeken, meestal alleen op vaste dagen of met een rondleiding, dus kijk vooraf wat er open is.

Fietsen langs de Vecht is de beste manier over land

Over vrijwel de hele lengte loopt aan weerszijden een weg langs de dijk, en die is grotendeels rustig genoeg om te fietsen. Van Utrecht naar Muiden is het tweeënveertig kilometer, dus een dagtocht heen met de trein terug is een gangbare route. Onderweg passeer je Oud-Zuilen, Maarssen, Breukelen, Loenen, Vreeland en Weesp, en dat zijn stuk voor stuk dorpen waar het de moeite is om af te stappen. Doe het buiten het weekend als je kunt, want op een zonnige zondag is het smalle fietspad langs de Vecht een van de drukste van de provincie.

Wat je vooraf moet weten

Parkeren in de kleine dorpen is beperkt en in Loenen en Vreeland op zomerse dagen vanaf een uur of elf vrijwel onmogelijk; reken in juli en augustus op zoeken. Kom vroeg, of laat de auto staan en pak de trein naar Breukelen of Weesp, want beide liggen aan de lijn Utrecht-Amsterdam. Houd er verder rekening mee dat de buitenplaatsen particulier zijn. Op een enkele open dag na kom je er niet in, en het aardige van deze streek zit dan ook niet in binnenkijken maar in de aaneenschakeling van gevels, koepels en tuinen die je in een paar uur langs ziet komen.