Meren, elfsteden en Friese cultuur in Friesland

Fries is de tweede officiële taal van Nederland

Het Fries heeft in deze provincie een wettelijk erkende status; het is geen dialect maar een eigen taal, die dichter bij het Engels staat dan het Nederlands. Ruim de helft van de inwoners spreekt het thuis. Dit artikel behandelt de provincie, met afstanden, entreeprijzen en seizoenen.

De schaatstocht langs elf steden meet bijna tweehonderd kilometer

De tocht voert langs elf steden en is volgens de organisatie ongeveer 199 kilometer lang; de laatste editie was in 1997 en sindsdien is het ijs nergens dik genoeg geweest. Let op: er is minstens 15 centimeter ijs nodig over de hele route, en dat vraagt twee weken strenge vorst, dus reken er niet op dat u de tocht meemaakt. Dezelfde route kunt u het hele jaar fietsen of varen; de fietsversie is bewegwijzerd en in twee tot drie dagen te doen.

De grote meren liggen in het zuidwesten aan elkaar geregen

In het zuidwesten ligt een stelsel van meren die door vaarten met elkaar verbonden zijn; samen vormen ze een van de grootste watersportgebieden van het land. Een boot huren kost 100 tot 300 euro per dag en een sloep 60 tot 120 euro. Voor kleine boten met beperkte snelheid hebt u geen vaarbewijs nodig. Bij sommige bruggen laat de brugwachter nog een klomp aan een hengel zakken waarin u het bruggeld doet.

De skûtsjes waren vrachtschepen voordat ze wedstrijdboten werden

Die platbodems vervoerden vroeger turf en mest over de ondiepe meren; in juli en augustus varen ze twee weken lang wedstrijden waarbij elk dorp een eigen schip heeft. Kijken vanaf de kant is gratis; meevaren op een volgboot kost 25 tot 50 euro per persoon. De wedstrijden beginnen doorgaans om 14.00 uur en duren twee tot drie uur. Bij te weinig wind wordt er niet gevaren en schuift het programma op.

Bij het polsstokverspringen wordt ruim twintig meter gehaald

Bij deze sport springt u met een paal van 8 tot 13 meter over een sloot; u klimt tijdens de sprong omhoog en laat de paal op het juiste moment kantelen. Wedstrijden zijn gratis of kosten enkele euro's en worden van juni tot augustus gehouden. Op verschillende plekken kunt u het zelf proberen voor 10 tot 20 euro per persoon. Reken erop dat u de eerste keren in het water komt; neem droge kleren mee.

De terpen zijn opgeworpen voordat er dijken waren

Vanaf ongeveer 500 voor Christus wierpen bewoners heuvels op om droog te blijven; in het noorden liggen honderden dorpen nog altijd op zo'n terp, herkenbaar aan de ronde vorm en de kerk op het hoogste punt. Rondlopen is gratis. Er lopen fietsroutes van 30 tot 60 kilometer langs de terpdorpen. In het noorden ligt een terpdorp waar de opgraving deels open is gelaten, zodat u de opgebouwde lagen in de wand kunt zien.

De hoofdstad was in 2018 culturele hoofdstad van Europa

Die stad telt rond de 125.000 inwoners en droeg in 2018 de titel culturele hoofdstad; sindsdien zijn er musea uitgebreid en is de binnenstad opgeknapt. Het provinciemuseum kost 15 tot 20 euro en is van dinsdag tot zondag van 11.00 tot 17.00 uur open. De scheve toren in het centrum kost enkele euro's. Reken op een dag. Vanuit Amsterdam bent u er met de trein in twee uur en een kwartier.

De Waddenzee voor de kust staat op de werelderfgoedlijst

De zee tussen de eilanden en het vasteland staat sinds 2009 op de lijst; het is het grootste getijdengebied ter wereld en valt twee keer per dag grotendeels droog. Veerboten naar de eilanden kosten 15 tot 35 euro retour en varen in 20 minuten tot twee uur. Wadlopen mag alleen met een gediplomeerde gids en kost 25 tot 50 euro per persoon; alleen het wad op gaan is levensgevaarlijk.

Het zwarte paardenras uit deze provincie is bijna uitgestorven geweest

Het zwarte paard met de lange manen komt hier vandaan; in 1913 waren er nog maar enkele dekhengsten over, waarna het ras vanuit die kleine groep is opgebouwd. Bezoeken aan een stoeterij kosten 10 tot 20 euro per persoon en gaan op afspraak. In september worden er keuringen gehouden waar honderden paarden bij elkaar komen; die zijn tegen een kleine entree te bezoeken.

Op de streekproducten staat vaak suiker

De bekendste lekkernijen uit deze provincie zijn een zoet brood met suikerklonten, een koek met glazuur en oranje band, en een kruidenbitter uit een stadje in het noorden. Een suikerbrood kost 4 tot 8 euro bij de bakker en een fles kruidenbitter 12 tot 20 euro. Bakkers zijn doorgaans van 8.00 tot 17.00 uur open en op zondag gesloten. In de kustplaatsen wordt daarnaast gerookte paling verkocht, vanaf 8 euro per portie.

Praktisch

Vanuit het midden van het land rijdt u in anderhalf tot twee uur; met de trein bent u vanuit Amsterdam in twee uur en een kwartier in Leeuwarden. Nederland betaalt met de euro. Mei tot september geeft 14 tot 24 graden. In juli en augustus zijn de watersportdorpen en de eilanden het drukst en het duurst; mei, juni en september schelen tientallen procenten in de huurprijs. Het waait hier vrijwel altijd, ook in de zomer.