Wandelen en fietsen rond Maastricht, natuur vlak bij de stad

Vanuit het centrum van Maastricht sta je in twintig minuten in het heuvelland

De stad ligt ingeklemd tussen de Maas en twee plateaus, en de bebouwde kom houdt aan de zuidkant abrupt op. Daardoor loop je vanaf de Sint Servaasbrug in ruim een half uur naar een uitzichtpunt van waaruit je de hele stad ziet liggen. Dit artikel behandelt de gebieden vlak buiten de stad, met afstanden vanaf het centrum, hoogteverschillen en wat je onderweg tegenkomt.

De Sint-Pietersberg begint aan de rand van de stad

Deze plateaurand ten zuiden van het centrum komt tot ongeveer 170 meter boven zeeniveau, tegen 45 meter in de stad zelf. Bovenop staat Fort Sint Pieter uit 1701, dat met een gids te bezoeken is voor rond de 12 euro, en even verderop liggen de resten van Kasteel Lichtenberg. Vanaf het fort loopt een pad langs de rand met zicht over de Maasvallei en de stad. De hele wandeling vanaf het centrum en terug is ongeveer 8 kilometer met een kleine 150 hoogtemeters, te doen in twee tot drie uur. Onderweg passeer je weilanden met grazende runderen die het gebied openhouden, en de Pietersplas aan de voet; hier begint en eindigt ook het Pieterpad.

De oude mergelgroeve is een landschap op zichzelf geworden

Aan de westflank van diezelfde berg groef de ENCI meer dan een eeuw mergel af voor de cementindustrie. De winning stopte in 2018 en de ENCI-groeve van ongeveer 100 hectare is omgevormd tot natuurgebied, met wanden tot tientallen meters hoog, plassen en kale bodem waarop bijzondere planten zich vestigen; de heuvel D'n Observant ernaast is van het afgegraven dekzand gemaakt en geeft het ruimste uitzicht. Er loopt een pad doorheen en er is een uitkijkpunt op de rand. Toegang is gratis, maar delen van het gebied zijn alleen op bepaalde tijden of met een gids open, omdat de wanden instabiel kunnen zijn. Kijk de actuele openstelling na voordat je gaat; die verschilt per seizoen.

Onder de berg ligt honderden kilometers gang

In dezelfde mergel is sinds de Romeinse tijd blokken steen gehakt, en dat heeft een stelsel van gangen opgeleverd dat over meerdere niveaus loopt. De Grotten Noord en de Zonneberggrotten zijn alleen met een gids te bezoeken, in tochten van ongeveer een uur voor rond de 8 tot 10 euro. Het is er het hele jaar rond de 10 graden, dus neem een jas mee. Ga niet op eigen houtje naar binnen: de gangen zijn een doolhof zonder bereik, er zijn mensen in verdwaald en op sommige plekken zijn instortingen geweest. De ingangen zijn niet voor niets afgesloten.

Het Jekerdal loopt de stad in

Aan de zuidwestkant stroomt de Jeker vanuit België de stad binnen, met een dal dat als een groene wig tot in het Jekerkwartier reikt. Het pad erlangs is over de eerste twee kilometer vlak en verhard, daarna onverhard; de Jeker, die in het Frans de Geer heet, is ongeveer 55 kilometer lang en komt uit Wallonië. Vanaf het Vrijthof ben je er in een kwartier lopen. Na drie kilometer sta je tussen de weilanden en de hellingbossen van het Cannerbos. Het is de makkelijkste manier om zonder klimwerk of vervoer de stad uit te komen, ook met een kinderwagen of rolstoel op het eerste deel.

De Belgische grens ligt op fietsafstand

Vanaf de zuidrand van de stad ben je in ongeveer vijf kilometer over de grens bij Kanne, in de gemeente Riemst, in een streek met holle wegen, kastelen en dorpen van mergelsteen; het Plateau van Caestert ligt er tussen de Jeker en de Maas en de Voerstreek begint verderop. Het knooppuntennetwerk loopt gewoon door, dus je fietst zonder het te merken van het ene land naar het andere. Reken op 30 tot 50 kilometer voor een dagtocht, met 300 tot 500 hoogtemeters. In België betaal je ook met euro's. Let op: de hellingen hier zijn kort maar halen percentages van tien tot twintig; met een gewone stadsfiets zonder versnellingen wordt het duwen.

De noordkant is water in plaats van heuvel

Stroomafwaarts langs de Maas liggen bij Borgharen en Itteren de plassen die het Grensmaas-project heeft opgeleverd, met rietkragen en ooibos waar konikpaarden en runderen lopen. Het landschap is er open en vlak, met paden langs het water. Er zijn wandelroutes van 5 tot 12 kilometer en een veerpont voor voetgangers en fietsers voor een paar euro. Volgens de terreinbeheerder is het in het voorjaar een van de betere vogelgebieden van de provincie. Voor wie geen zin heeft in klimmen maar wel in natuur, is dit de tegenhanger van de zuidkant.

Er groeit wijn op deze hellingen

De zuidhellingen rond de stad horen bij de oudste commerciële wijngaarden van Nederland: de Apostelhoeve op de Louwberg begon er in 1970 mee en er liggen meer domeinen op loop- of fietsafstand. Verschillende bieden rondleidingen en proeverijen aan voor 15 tot 25 euro per persoon, doorgaans in het weekend en op afspraak. De druiven worden hier meestal in oktober geoogst. Een wandeling die de wijngaarden, het plateau en het beekdal combineert, is ongeveer 12 kilometer. Reserveer de proeverij vooraf, want de domeinen zijn klein en niet dagelijks open.

Praktisch

Maastricht is met de trein vanuit de Randstad in ongeveer tweeënhalf uur bereikbaar en het station ligt op tien minuten lopen van het centrum. Fietsverhuur zit bij het station vanaf zo'n 12 euro per dag, elektrisch rond de 30 euro; dat laatste scheelt in dit landschap merkbaar. April tot oktober is het aangenaamste seizoen, met mei en september als beste maanden: 15 tot 22 graden en droge paden. Na regen zijn de holle wegen en de bospaden op het plateau glad, want het is leem. In het weekend en tijdens de Limburgse schoolvakanties is het op de bekende routes druk; doordeweeks heb je ze grotendeels voor jezelf. Het Savelsbos richting Eijsden is dan de stilste kant.