De Nederlandse Noordzeekust, van Zoutelande tot Schiermonnikoog

Ruim vierhonderd kilometer kust, en vrijwel overal anders

Van de Zeeuwse zuidwestpunt tot de oostpunt van Schiermonnikoog is het één aaneengesloten zandkust, maar de stukken verschillen sterk: gesloten duinenrij, aangelegde dammen, stadsboulevards en eilanden met eb en vloed aan de achterkant. Dit artikel loopt die kust van zuid naar noord af en zegt per stuk wat het onderscheidt, wat het kost en wanneer je er het beste komt.

Zoutelande kijkt als enige badplaats op het zuiden

Doordat het aan de zuidwestkant van Walcheren ligt, ligt het strand hier niet op het westen maar op het zuiden. Dat scheelt merkbaar: de zon staat in de middag recht op het strand en de duinenrij achter je vangt de wind uit het noordwesten op. Het dorp zelf is klein en loopt in het hoogseizoen vol; parkeren kost 5 tot 10 euro per dag en de plaatsen langs de dorpsrand zijn tegen elven bezet. Wie later komt, staat op een veld op tien minuten lopen. Het water is hier door de Westerschelde-stroming helder maar ook koeler dan verderop.

De Brouwersdam is geen strand maar een scheiding

Tussen Schouwen-Duiveland en Goeree ligt een dam van ongeveer 6,5 kilometer die in 1971 werd gesloten als onderdeel van de Deltawerken. Aan de ene kant ligt de Noordzee, aan de andere het Grevelingenmeer, het grootste zoutwatermeer van West-Europa. Die combinatie maakt het de belangrijkste plek van Nederland voor kitesurfen, blokarten en duiken: golven aan de zeekant, vlak water aan de binnenkant bij de Kabbelaarsbank en Port Zélande. Er zijn scholen en verhuur; een introductieles kitesurfen kost 80 tot 150 euro. Bij harde westenwind is het er druk en druk betekent hier ook onoverzichtelijk op het water.

Scheveningen is de stadskust

Hier loopt de duinenrij over in een brede boulevard met een dijk eronder, in 2013 heringericht als zeewering én wandelpromenade. De pier uit 1961 steekt de zee in en heeft sinds 2016 een reuzenrad op het uiteinde; erachter staat het Kurhaus uit 1885, dat als badhotel begon. Het strand is meer dan honderd meter breed en staat in de zomer vol paviljoens; een deel daarvan blijft het hele jaar open, wat aan deze kust uitzondering is. Met tram 1, tram 9 of bus ben je in een kwartier in het centrum van Den Haag. Parkeren is duur: reken op 4 tot 5 euro per uur.

Achter de duinen van Noordwijk liggen de bollenvelden

Tussen Katwijk en Noordwijk is de duinstrook een paar honderd meter breed, en direct daarachter begint de Bollenstreek. Van half april tot begin mei staan de velden in bloei; daarna wordt gekopt en is het voorbij. In Lisse ligt de Keukenhof, die van eind maart tot half mei open is en in die weken de drukste parkeerplaats van de streek heeft. Dat maakt deze hoek in het voorjaar een dubbele bestemming: 's ochtends fietsen tussen de velden, 's middags op het strand. Verderop staat bij Egmond aan Zee de Jan van Speijk-vuurtoren uit 1834, ongeveer 28 meter hoog, midden in het dorp op de duinrand en op vaste dagen te beklimmen voor een paar euro. Daartussen is Zandvoort de enige badplaats met een eigen station op loopafstand van het strand.

Bij Petten is de dijk vervangen door zand

Waar tot 2015 een kale betonnen zeewering lag, liggen nu de Hondsbossche Duinen: een nieuwe duinenrij van ongeveer acht kilometer tussen Camperduin en Petten, aangelegd met tientallen miljoenen kubieke meters opgespoten zand. Er ligt nu strand waar decennialang alleen dijk was. Het is daarmee het duidelijkste voorbeeld van hoe de Nederlandse kust tegenwoordig wordt onderhouden: niet met hogere muren maar met meer zand, dat de zee zelf verder verdeelt. Er lopen paden overheen en het is vrijwel altijd rustig, ook in augustus.

Texel is het grootste Waddeneiland

Met ongeveer 170 vierkante kilometer en zo'n dertig kilometer strand aan de westkant is Texel het grootste van de eilanden. De veerboot vanuit Den Helder doet er twintig minuten over en vaart het hele jaar, met een retour van rond de 3 euro per persoon en aanzienlijk meer met auto. Aan de noordkant ligt De Slufter, een gebied waar de zee door een gat in de duinen naar binnen loopt en zoutminnende planten groeien; in juli kleurt het paars van het lamsoor. Het eiland heeft daarnaast zeven dorpen, met Den Burg als grootste en De Koog aan de duinkant, schapenboerderijen en bij De Koog het zeeaquarium Ecomare, dat ook zeehonden opvangt; het duingebied erachter is sinds 2002 Nationaal Park Duinen van Texel.

Schiermonnikoog is het stilste

Het kleinste bewoonde Waddeneiland is vrijwel autovrij: bezoekers laten hun auto op het vasteland staan en gaan te voet of met de fiets. De overtocht vanaf Lauwersoog duurt ongeveer 45 minuten. Het strand is volgens de gemeente bij laag water tot een kilometer breed en geldt daarmee als het breedste van Europa. Achter het dorp liggen duinen, de vogelplas Westerplas en kwelders, met een wad dat bij eb droogvalt; het eiland is sinds 1989 Nationaal Park Schiermonnikoog. Het hele Waddengebied staat sinds 2009 op de werelderfgoedlijst. Wie stilte zoekt, zit hier goed; wie uitgaansleven wil, niet.

Vlaggen en muien

Let op: de gevaarlijkste situatie aan deze kust is niet de golfhoogte maar de mui, een geul tussen de zandbanken waarin het water met kracht terugstroomt naar zee. Zo'n geul is vaak 10 tot 30 meter breed en te herkennen aan een strook waar de golven niet breken. Wie erin komt, wordt van het strand af getrokken en moet evenwijdig aan de kust wegzwemmen in plaats van terug. Zwem daarom tussen de vlaggen waar reddingsbrigades staan, doorgaans van mei tot september en dan van 10.00 tot 18.00 uur. Rode vlag betekent verbod, geel betekent gevaarlijk voor drijfmiddelen. Opblaasbanden en luchtbedden waaien bij aflandige wind in korte tijd de zee op; dat is elke zomer opnieuw de meest voorkomende reddingsactie.

Praktisch

Het water haalt in juli en augustus 17 tot 19 graden en in juni rond de 15; de zee warmt hier traag op en is in september vaak warmer dan in juni. Strandpaviljoens draaien grofweg van maart tot oktober, met een deel dat blijft staan. Mei, juni en september zijn de aangenaamste maanden: minder volk, lagere prijzen en vaak de helderste lucht. In het najaar en de winter is de kust een wandelbestemming: storm, aangespoeld hout en lege stranden. Parkeren kost aan vrijwel de hele kust geld, van 3 euro per dag bij de eilanden tot boulevardtarieven per uur in de steden.