Wandelen over de duinen door natuur langs de Noordzeekust

De Nederlandse duinen zijn smal, lang en verrassend gevarieerd

Langs de Noordzeekust ligt een duinstrook van ongeveer 300 kilometer, op sommige plekken maar een paar honderd meter breed en elders enkele kilometers. Volgens de waterbedrijven wordt hier het grootste deel van het drinkwater voor de Randstad gewonnen, en het is een van de grootste aaneengesloten duingebieden van West-Europa. Dit artikel loopt de gebieden langs waar je kunt wandelen, met afstanden, toegankelijkheid en het beste seizoen.

De Schoorlse Duinen zijn de hoogste en breedste

Bij Schoorl is de duinstrook ongeveer 5 kilometer breed, veel meer dan elders, en liggen de hoogste duintoppen van Nederland: de Schoorlse toppen halen ruim 50 meter. Dat komt doordat het zand hier eeuwenlang vrij spel had voordat het werd vastgelegd. Er lopen gemarkeerde routes van 3 tot 12 kilometer, deels door open stuifzand en deels door dennenbos dat rond 1900 werd aangeplant. De klim naar het uitkijkpunt is kort maar stevig. Houd er rekening mee dat grote delen na de branden van de afgelopen jaren nog aan het herstellen zijn en dat bij droogte en code oranje het gebied gesloten kan worden.

Het Noordhollands Duinreservaat is het grootste

Tussen Bergen en Wijk aan Zee ligt het Noordhollands Duinreservaat met ruim 5.300 hectare, het grootste duingebied van het vasteland. Er lopen honderden kilometers pad door duinvalleien, loofbos en langs de infiltratieplassen die voor de drinkwaterwinning zijn aangelegd. Toegang kost een dagkaart van enkele euro's of je koopt een jaarkaart; op sommige ingangen betaal je bij een automaat. Er leven damherten, reeën en sinds enkele jaren weer wisenten in een afgesloten deel bij Kraansvlak. Reken op routes van 5 tot 15 kilometer met beperkt hoogteverschil.

Het Zwanenwater is duinmeer, geen duin

Bij Callantsoog ligt het Zwanenwater, ruim 600 hectare duingebied met twee grote zoetwatermeren die door regenwater worden gevoed en tussen de duinruggen liggen. Het is een van de weinige plekken in Europa waar dat voorkomt. Het gebied is sinds 1980 als wetland beschermd en telt lepelaars, roerdompen en een van de grootste orchideeënvelden van het land, dat in mei en juni bloeit. Er zijn kijkhutten en routes van 2 tot 7 kilometer. In het broedseizoen zijn delen gesloten; blijf op de paden.

De Kennemerduinen en Meijendel liggen bij de stad

Nationaal Park Zuid-Kennemerland tussen IJmuiden en Zandvoort beslaat ongeveer 3.800 hectare en combineert duin, bos, landgoederen en strand; er lopen wandelroutes van 4 tot 18 kilometer. Er grazen Schotse hooglanders en konikpaarden om het landschap open te houden. Bij Den Haag ligt Meijendel, met duinvalleien en waterpartijen op fietsafstand van het centrum. En het Westduinpark aan de rand van Scheveningen is met zijn ruim 200 hectare het duingebied waar de stad letterlijk tegenaan ligt: binnen tien minuten lopen vanaf de tram sta je in het zand. Beide zijn gratis toegankelijk.

De Zandmotor laat zien hoe de kust wordt gemaakt

Bij Kijkduin ligt de Zandmotor, een schiereiland van ruim 21 miljoen kubieke meter zand dat in 2011 in één keer voor de kust werd opgespoten. Het idee: laat wind, golven en stroming het zand zelf over de kust verdelen in plaats van elke paar jaar opnieuw te suppleren. Het werkt zichtbaar: de vorm verandert elk jaar en er is inmiddels een duinmeertje ontstaan met eigen vogelleven. Je kunt er vrij overheen lopen, wat een ronde van ongeveer 5 kilometer oplevert over kaal, jong zand. Houd er rekening mee dat er geen schaduw is en dat de lagune bij vloed snel volloopt.

Voorne, Goeree en Schouwen dragen de zuidelijke duinen

Bij Oostvoorne ligt Voornes Duin met ongeveer 1.400 hectare duin en duinmeren; het uitkijkpunt op de duintop geeft zicht over de Maasvlakte aan de ene kant en het duinlandschap aan de andere. Het gebied staat bekend om zijn plantenrijkdom, met tientallen orchideeënsoorten. Verder zuidelijk liggen de duinen van Goeree bij Ouddorp, waar de Kwade Hoek nog aangroeit, en op Schouwen-Duiveland de Zeepeduinen met heide en jeneverbes. Dat laatste is ongebruikelijk voor de kust en maakt het landschap er anders dan waar ook langs de Noordzee.

Het kustpad verbindt alles

Wie meer dan een dagtocht wil, loopt het Nederlands Kustpad, dat als lange-afstandsroute vrijwel de hele kust volgt van Zeeland tot Groningen. Populaire etappes zijn Noordwijk naar Zandvoort, ongeveer 22 kilometer over strand en duin, en Den Haag naar Katwijk. Loop met de wind mee als het waait, want tegen een stevige zeewind in over het strand lopen kost dubbel zoveel energie. Neem water mee, want in de duinen zelf is onderweg vrijwel niets te koop, en houd er rekening mee dat honden in de meeste duingebieden aangelijnd moeten of helemaal niet welkom zijn.

Praktisch en wanneer je gaat

Vrijwel alle gebieden hierboven zijn met het openbaar vervoer te bereiken, en dat is bij een enkele reis over het strand handig: loop van het ene station naar het andere en neem de trein terug. Parkeren aan de duinrand kost doorgaans 3 tot 8 euro per dag. April tot juni is de mooiste periode: bloeiende duinplanten, orchideeën, broedvogels en nog geen strandmassa. September en oktober geven paddenstoelen, de hertenbronst en helder weer. Juli en augustus zijn druk bij de strandopgangen, maar een kilometer landinwaarts ben je alleen. Houd er rekening mee dat delen in het broedseizoen van april tot half juli gesloten zijn.