Bezoek Amersfoort, Utrecht en sfeervolle dorpen

Utrecht, Amersfoort en de stadjes zijn drie soorten stadsdag

De provincie Utrecht heeft de Domstad met haar werven, het middeleeuwse Amersfoort en een krans van kleine stadjes van Oudewater tot Spakenburg. Dit artikel zet ze op een rij, met openingstijden, prijzen en de beste aanpak per plaats. De afstanden zijn klein: geen enkele bestemming ligt meer dan een half uur van een centrale basis, en tussen de twee grote steden rijdt elk kwartier een trein die er vijftien minuten over doet.

Utrecht draait om de Domtoren, de werven en de Oudegracht

De stadsdag begint bij de Domtoren, tussen 1321 en 1382 gebouwd en met 112 meter de hoogste kerktoren van het land. De beklimming van 465 treden gaat volgens de stadsgidsen alleen met begeleiding en een tijdslot, kost rond de 17 euro en is in vakanties dagen vooruit vol. Daarna loop je over de werven langs de Oudegracht, de dubbele kades op waterniveau die je nergens anders zo vindt. Regen vul je met musea: het Spoorwegmuseum in het oude station aan de Maliebaan vraagt rond de 19 euro, het Centraal Museum en het nijntje museum van Dick Bruna, die het konijn in 1955 tekende, liggen naast elkaar aan de Nicolaaskerkhof, en de sterrenwacht aan de singel is op vaste middagen open. Het Griftpark aan de noordkant is gratis en heeft speeltuinen.

Amersfoort heeft een gave middeleeuwse kern

Amersfoort bewaart binnen zijn singels een van de best bewaarde middeleeuwse kernen van het land, met de Koppelpoort uit rond 1400 als gecombineerde land- en waterpoort, muurhuizen die letterlijk op de oude stadsmuur zijn gebouwd en hofjes achter houten deuren. De Onze Lieve Vrouwetoren van 98 meter staat los, omdat de kerk eronder in 1787 door een buskruitontploffing verdween. Museum Flehite vertelt de stadsgeschiedenis en het Mondriaanhuis staat in het pand waar Piet Mondriaan in 1872 werd geboren; beide vragen rond de 12 euro en zijn van dinsdag tot zondag open. De binnenstad is een halve tot hele dag lopen, met de markt op vrijdag en zaterdag als levendigste moment en de Langestraat als winkelstraat. Aan de rand ligt DierenPark Amersfoort voor rond de 25 euro.

De kleine stadjes vullen elk een halve dag

Oudewater weegt bezoekers op de Heksenwaag, die sinds een privilege uit 1545 verklaringen afgeeft dat iemand niet te licht is om een heks te zijn; entree kost rond de 7 euro en het is van dinsdag tot zondag open. Wijk bij Duurstede combineert Kasteel Duurstede, de bocht waar de Kromme Rijn en de Lek samenkomen en een molen waar het verkeer onderdoor rijdt; hier lag in de vroege middeleeuwen de handelsplaats Dorestad. Spakenburg toont zijn botters en de Spakenburgse klederdracht in de oude vissershaven, met in de zomer op woensdagen de Visserijdagen. Elk stadje is een halve dagtocht met lunch, en twee per week is een prettige maat. Neem er de marktdag bij, want dan is het er levendig in plaats van stil.

Zeist, Doorn en Amerongen dragen de landgoedkant

Aan de flank van de Heuvelrug liggen de landgoedplaatsen: Slot Zeist uit de jaren 1680 met zijn lanen, Huis Doorn waar de laatste Duitse keizer vanaf 1920 tot zijn dood in 1941 zijn ballingschap doorbracht en waar het interieur als tijdcapsule bewaard bleef, en Kasteel Amerongen aan de Nederrijn. Huis Doorn vraagt rond de 14 euro en is van dinsdag tot zondag open, met het park gratis toegankelijk; reken op twee uur. Deze hoek combineert stadse voorzieningen met bosranden op fietsafstand en is daarmee de praktische basis voor wie stad en natuur wil mengen. De theehuizen op de landgoederen zijn de vaste pauzeplekken.

Achter de landgoederen ligt de Utrechtse Heuvelrug

Het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug loopt over ruim 100 vierkante kilometer van de Gelderse Vallei tot de Kromme Rijn, met bos, heide en stuifzand op een rug die in de ijstijd is opgestuwd. Toegang is gratis en de meeste parkeerterreinen kosten enkele euro's. In de Kaapse Bossen bij Doorn staat een uitzichttoren en bij Heidestein liggen paden door heide en zandverstuiving; routes zijn 4 tot 12 kilometer en vlak genoeg voor kinderen. Door de provincie loopt daarnaast de Romeinse Limes, de noordgrens van het Romeinse Rijk, die sinds 2021 werelderfgoed is; bij Bunnik lag het fort Fectio en aan de westkant van Utrecht is een castellum nagebouwd waar je gratis omheen loopt.

Praktisch bij de stadsdagen

Voor Utrecht is de trein de beste keuze, want parkeren binnen de singels is schaars en kost 5 tot 7 euro per uur; de randparkings met bus of tram zijn de oplossing en kosten een paar euro per dag. Amersfoort en de kleine stadjes parkeren vriendelijker, steeds aan de rand van de kern. Houd er rekening mee dat de Domtorenbeklimming met tijdsloten werkt en in vakanties vol raakt, dus boek vooraf. De terrassen rekenen stadse prijzen, met een lunch rond de 12 tot 15 euro; in de stadjes ben je een paar euro goedkoper uit. Vanaf station Driebergen-Zeist kom je met de bus bij de landgoederen, en vanuit Veenendaal ben je zo in de Gelderse Vallei.

Wanneer je gaat

De stadsdagen werken het hele jaar: de zomer voor de terrassen en de grachten, de winter voor de musea. Mei, juni en september combineren buitenweer met ruimte, met 15 tot 24 graden. December is de sfeermaand, wanneer de werven en de stadjes in de lichtjes hangen en de kerstmarkten draaien. Wie foto's zonder mensen wil, komt doordeweeks en voor tien uur 's ochtends; in het weekend staat het op de Oudegracht en bij de Koppelpoort schouder aan schouder.