Bezoek Fredrikstad, Halden en het Fredriksten Festning

In Gamlebyen van Fredrikstad wonen nog mensen binnen de wallen

De oude stad van Fredrikstad aan de monding van de Glomma-rivier is vanaf 1663 als vesting aangelegd en geldt volgens de erfgoeddienst als de best bewaarde vestingstad van Scandinavië. Anders dan bij de meeste vestingsteden is het geen museum: er wonen enkele honderden mensen binnen de wallen van Gamlebyen. Vanaf het moderne centrum kom je er met een pontje dat gratis is. Dit artikel behandelt deze stad, de vesting bij de grens en de eilanden ervoor, met entreeprijzen, vaartijden en afstanden.

Het pontje over de rivier kost niets

Tussen het stadscentrum en Gamlebyen vaart een veerbootje dat door de gemeente wordt betaald en waarvoor je niets afrekent. Het vaart elke tien tot vijftien minuten, van 's ochtends vroeg tot in de avond, en de overtocht duurt vijf minuten. Binnen de wallen liggen kasseienstraten, een gracht, houten huizen en werkplaatsen van ambachtslieden, met het Fredrikstad Kunstnersenter in een van de oude gebouwen. Rondlopen is gratis; de musea in de kazernes vragen enkele tientallen kronen en zijn doorgaans van dinsdag tot zondag open. Op het eilandje Isegran even verderop liggen de resten van een ouder fort en scheepswerfjes waar houten boten worden gerestaureerd.

Bij Halden staat de Fredriksten Festning uit 1661

Dertig kilometer zuidelijker, vlak bij de Zweedse grens, ligt boven Halden op een heuvel de Fredriksten Festning, vanaf 1661 gebouwd om aanvallen uit het oosten te weerstaan tijdens de Noordse Oorlogen. De vesting is nooit ingenomen. Het terrein is gratis toegankelijk en het museum binnen vraagt rond de 100 kronen en is in het seizoen dagelijks open; reken op twee uur. Bij deze vesting sneuvelde in 1718 de Zweedse koning Karel XII tijdens een beleg; waar precies en door wiens kogel is nooit opgehelderd en wordt nog altijd onderzocht. Beneden in de stad staat Rød Herregård, een houten landhuis uit de achttiende eeuw met een wapenverzameling, en door het centrum stroomt de Tista.

De grens met Zweden ligt op vijf kilometer

Vanaf Halden ben je in tien minuten in Zweden, aan de andere kant van de Iddefjord. Er is geen controle, maar er gelden wel invoerbeperkingen voor alcohol en tabak, waar aan beide kanten op wordt gelet. Veel Noren rijden de grens over om goedkoper boodschappen te doen, waarvoor aan de Zweedse kant grote winkelcentra staan. Reken erop dat het daar op vrijdag en zaterdag druk is. Voor bezoekers is dit vooral praktisch, want eten en drinken zijn er merkbaar goedkoper dan in Noorwegen.

Voor de kust ligt het eerste mariene nationale park van het land

Bij de eilandengroep Hvaler ten zuidwesten is in 2009 het park Ytre Hvaler ingesteld, het eerste nationale park van Noorwegen dat vooral onder water ligt, met kale rotseilandjes, ondiepten en een koudwaterkoraalrif op enkele tientallen meters diepte. Toegang tot de eilanden is gratis en er varen boten vanaf het vasteland in twintig tot veertig minuten voor enkele tientallen kronen; over een deel rijd je ook via bruggen en een tunnel. Op de eilanden zijn kampeerplaatsen en badplekken op de gladde rotsen. Duiken bij het rif mag alleen met een gids en in aangewezen zones, want het koraal is kwetsbaar en groeit millimeters per jaar.

De Glomma is de langste rivier van Noorwegen

De Glomma is met ruim 600 kilometer de langste rivier van het land en mondt hier in de Oslofjord uit, met een delta van eilandjes en zandbanken. Er varen rondvaartboten door de delta en langs de vesting, met tochten van een tot twee uur voor 200 tot 400 kronen. Kanoverhuur kost 300 tot 500 kronen per dag. Let op dat er bij de riviermonding stroming staat en dat er beroepsvaart is: blijf met een kano in de zijarmen en niet in de vaargeul.

In de rotsen liggen tekeningen uit de bronstijd

Op meerdere plekken in Østfold zijn in gladde rotsen figuren gehakt: schepen, dieren en mensen, drieduizend tot vierduizend jaar oud. Ze zijn met rode verf bijgekleurd om ze zichtbaar te maken, wat een naoorlogse ingreep is en niet de oorspronkelijke staat. Toegang is gratis en de plekken zijn met borden aangegeven, met korte paden ernaartoe; reken op een half uur per locatie. Loop niet over de tekeningen zelf, want schoenzolen slijten het gesteente. Bij nat weer zijn de lijnen juist het best te zien.

De streek ligt op een uur van Oslo

Vanaf de hoofdstad rijd je er in ruim een uur naartoe over ongeveer 90 kilometer; met de trein ben je er in een uur voor 150 tot 250 kronen. Dit hoort tot Zuid-Noorwegen en is daarmee het vlakste en warmste deel van het land. Dat maakt dit een bruikbare dagtocht vanuit Oslo of een goedkopere standplaats: hotels kosten hier 800 tot 1.400 kronen per nacht tegen aanzienlijk meer in de hoofdstad. Voor wie met de veerboot uit Denemarken of Duitsland aankomt, is dit bovendien het eerste stuk Noorwegen dat je tegenkomt. In Fredrikstad staat de neogotische Domkerk uit 1880 met glas-in-lood van Emanuel Vigeland.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in anderhalf uur op Oslo, of je rijdt in twaalf tot veertien uur via Denemarken en Zweden. Noorwegen rekent in kronen en vrijwel alles gaat met de kaart; tol op de wegen wordt automatisch via het kenteken afgerekend en komt later op de rekening van de huurauto. Mei tot september geeft 15 tot 24 graden en lange avonden; het zeewater haalt in augustus 18 tot 20 graden. In juli zijn de eilanden vol met Noorse vakantiegangers en zijn de veerboten druk. In de winter is de oude stad stil en zijn de meeste musea gesloten of beperkt open, terwijl de vesting gewoon toegankelijk blijft.