Bezoek het Baťa-museum en architectonische erfgoed in Zlín

Het museum over de schoenfabrikant zit in zijn eigen fabriekshallen

Twee productiegebouwen uit de jaren twintig zijn omgebouwd tot een cultureel complex; in het ene zit het streekmuseum met de vaste opstelling over het bedrijf, in het andere de provinciale bibliotheek. De hallen zelf zijn onderdeel van het verhaal. Dit artikel behandelt dat erfgoed, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden.

De vaste opstelling toont schoenen uit de hele wereld

De verzameling gaat terug op de modellen die het bedrijf verzamelde om van te leren; er staan schoenen uit tientallen landen en uit meerdere eeuwen naast de eigen productie. Entree kost 100 tot 200 kronen, van dinsdag tot zondag van 10.00 tot 18.00 uur. Reken op twee uur. Naast de schoenen loopt de opstelling over de fabrieksorganisatie, de reclame en de wereldwijde vestigingen.

Het bedrijf bouwde fabriekssteden in tientallen landen

Volgens het museum werden naar hetzelfde model dorpen en fabrieken neergezet in onder meer Nederland, Frankrijk, India en Canada; in Best staat er ook een. Dat maakt het bezoek breder dan lokale geschiedenis; die Brabantse fabrieksstad ligt op ruim 1.000 kilometer van hier. Reken op een uur extra voor die afdeling. In de opstelling hangen kaarten met alle vestigingen; wie uit Brabant komt, herkent er een.

De wolkenkrabber van het bedrijf was in 1938 de hoogste van het land

Dat kantoor van rond de 77 meter met zestien verdiepingen werd in 1938 opgeleverd; het is nog altijd in gebruik en op de bovenste verdieping zit een uitkijkplatform. Entree kost 50 tot 100 kronen, van dinsdag tot zondag van 9.00 tot 17.00 uur. Reken op een uur. Van boven overziet u de hele fabrieksstad en ziet u het raster waarin alles is gebouwd.

In dat gebouw hing een directiekantoor in een liftschacht

De directeur liet een kamer van rond de 6 bij 6 meter als lift uitvoeren, met wastafel, telefoon en koeling, zodat hij op elke verdieping bij de afdelingen kon zijn. Die lift staat er nog en hoort bij het bezoek aan het platform. Reken op een half uur extra. Het is het meest geciteerde detail van het gebouw en het maakt in één blik duidelijk hoe het bedrijf werd geleid.

De fabriekshallen staan in een raster van zes bij zes meter

Het hele complex is opgebouwd uit een betonskelet met vakken van rond de 6,15 bij 6,15 meter, ingevuld met rode baksteen en glas; datzelfde raster keert terug in de scholen en de warenhuizen. Rondlopen over het terrein is gratis. Reken op anderhalf uur. Een deel van de hallen staat leeg of wordt verbouwd; wat open is voor publiek wisselt per jaar, dus kijk dat vooraf na.

De villa van de fabrikant is traditioneler dan zijn stad

Dat huis uit 1911 op de helling boven de fabriek is in een landelijke stijl gebouwd, met houtwerk en erkers, jaren voordat het bedrijf de functionalistische stad neerzette. Entree kost 100 tot 200 kronen, van dinsdag tot zondag van 10.00 tot 17.00 uur. Reken op een uur. Vanaf het centrum klimt u er in 20 minuten heen door het park.

De arbeiders woonden in halve huizen op de hellingen

Rond de fabriek liggen wijken met kubusvormige huizen voor twee gezinnen, in het groen en op ruime afstand van elkaar; het bedrijf bouwde er duizenden. Rondlopen is gratis en de wijken liggen op 500 meter tot 2 kilometer van het plein. Reken op 3 kilometer. Let op: er wonen mensen. Dit is geen museumwijk maar een gewone woonbuurt; blijf op straat en respecteer de tuinen.

Het bedrijf werd in 1945 genationaliseerd

Na de oorlog werd het concern onteigend en kreeg de stad decennialang een andere naam; de familie bouwde het bedrijf vanuit het buitenland opnieuw op. Die geschiedenis komt in de opstelling aan bod, inclusief de jaren waarin de naam uit het straatbeeld verdween. Dat verklaart waarom sommige gebouwen tot ver na 1990 vervielen en pas de laatste twintig jaar zijn opgeknapt.

De filmstudio's in de stad maken sinds de jaren dertig animatie

Het bedrijf begon met reclamefilms; daaruit groeide een studio die bekend werd om poppen- en animatiefilms. Rondleidingen gaan op afspraak en kosten 100 tot 250 kronen. In mei of juni draait er een internationaal filmfestival voor kinderen en jongeren, met vertoningen van 80 tot 200 kronen. Reken op twee uur voor de studio.

Praktisch

Vanuit Nederland rijdt u in twaalf tot veertien uur; met de trein bent u vanuit Praag in drie uur. Tsjechië betaalt met de kroon, ongeveer 25 kronen voor een euro. Mei tot september geeft 18 tot 27 graden. De musea zijn op maandag gesloten en de kassa's sluiten een uur eerder. Alles in dit artikel ligt binnen 2 kilometer van het centrale plein, behalve de villa en de dierentuin.