Bezoek Delémont, de Doubs en eeuwenoude boerderijen

Delémont werd pas in 1979 hoofdstad van een nieuw kanton

Deze plaats van ongeveer 12.500 inwoners is de hoofdstad van het jongste Zwitserse kanton, dat op 1 januari 1979 na een volksstemming van Bern werd afgesplitst. Daarvoor was het een provinciestadje zonder bestuurlijke rol. Het oude centrum is klein en in een uur rond te lopen, met een bisschoppelijk slot uit 1721 en vier stadspoorten. Dit artikel behandelt de stad, de rivier en de boerderijen, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden.

Het oude centrum telt vier fonteinen uit de zestiende eeuw

Door de hoofdstraat staan beeldfonteinen uit de zestiende eeuw met beschilderde figuren erop, waaronder een wildeman en een moeder met kinderen. Ze werken nog en het water is drinkbaar. Rondlopen kost niets. Het streekmuseum in een oud pand kost rond de 8 frank en is van dinsdag tot zondag open van 14.00 tot 17.00 uur. Reken op twee uur voor het centrum. Vanaf Basel rijdt de trein er in ongeveer een uur heen, wat deze stad tot een eenvoudige dagtocht maakt.

De rivier snijdt door een kalksteendal met stadjes in de lussen

De grensrivier stroomt door een nauw dal met wanden van honderden meters, en op enkele plekken maakt hij een lus waarin een dorp of stadje ligt. Aan beide oevers loopt een pad. Wandelen is gratis; de route langs de rivier tussen twee stadjes is 12 kilometer en vlak. Reken op drie uur. Er zijn plekken om te zwemmen en verhuurders van kano's voor 40 tot 70 frank per dag. In het voorjaar staat het water hoog en zijn delen van het pad onbegaanbaar.

De bekendste waterval van de rivier ligt bij een ander kanton

De val van ongeveer 27 meter die in overzichten bij deze rivier hoort, ligt verder stroomopwaarts op de grens bij Neuchâtel en Frankrijk, ruim 80 kilometer hiervandaan. In dit kanton zelf zijn kleinere vallen en bronnen. Wat hier wel ligt, is een bronbekken waar het water uit de kalksteenwand komt en dat na regen indrukwekkend is. Toegang is gratis en het is dag en nacht bereikbaar; er loopt een pad van 2 kilometer naartoe. Reken op anderhalf uur.

De boerderijen hier hebben een dak dat tot de grond loopt

De oude hoeven op de hoogvlakte zijn opgetrokken uit kalksteen met een enorm zadeldak waaronder woonhuis, stal en schuur samen zitten. Aan de gevel zit vaak een grote gemetselde kachel waar in de winter omheen werd geleefd. Van buiten bekijken kost niets; ze staan langs de wegen tussen de dorpen. Enkele zijn ingericht als streekmuseum of als gastenverblijf; entree kost 5 tot 12 frank, doorgaans alleen in het weekeinde en van mei tot oktober. Vraag ernaar bij het toeristenbureau, want de openingstijden wisselen.

In dit kanton wordt geen wijn gemaakt

De wijn die met de naam Jura wordt aangeduid, komt uit de Franse streek bij Arbois, ruim honderd kilometer westelijk. Aan Zwitserse kant staat geen noemenswaardige wijnbouw. Wat hier wel vandaan komt, is een gestookte pruimeneau die sinds 2010 een beschermde herkomstbenaming heeft, met ongeveer 40 procent alcohol. Een fles kost bij de stoker 30 tot 50 frank. Hij wordt na het eten in kleine glaasjes geschonken en niet bij de maaltijd.

De streekkaas wordt met een draaiend mesje geschraapt

De halfharde kaas van deze streek wordt niet gesneden maar met een mesje op een spil tot rozetten geschraapt. Dat apparaat is pas in 1982 bedacht en heeft de verkoop van die kaas veranderd. Een halve kaas kost in de winkel 15 tot 25 frank. De abdij waar hij vandaan komt, ligt net over de kantonsgrens in het Berner deel. In de dorpsrestaurants staat hij op vrijwel elke kaart, samen met gerookt vlees en aardappelen uit de streek; een bord kost 20 tot 32 frank.

De grot met de ondergrondse rivier is alleen met een vereniging te bezoeken

Onder de hoogvlakte ligt een uitgestrekt gangenstelsel met een ondergrondse rivier, dat niet als gewone toeristengrot is ingericht. Bezoeken gaat uitsluitend met een speleologische vereniging. Zo'n tocht kost 60 tot 120 frank per persoon, duurt drie tot vijf uur en gaat vanaf ongeveer 12 jaar; u krijgt overall, helm en laars. Let op: dit is kruipen en waden door koud water, geen aangelegde route met verlichting. Wie dat niet wil, gaat naar de ingerichte grot in het noordwesten.

Praktisch

U rijdt vanuit Nederland in ongeveer zeven uur, of u neemt de trein via Basel en bent er in een uur vanaf daar. Zwitserland betaalt met de frank en voor de snelwegen hebt u een vignet nodig van 40 frank. Dit is het enige volledig Franstalige kanton; met Duits komt u er minder ver dan elders in het land. Mei tot oktober geeft 15 tot 25 graden. Let op: veel musea en boerderijmusea zijn alleen van mei tot oktober open en dan nog vaak beperkt tot enkele middagen per week.