Dichte bossen, burchten en Bach in Thüringen

Thüringen is dicht bos, hoge burchten en de wieg van Bach

Thüringen noemt zichzelf het groene hart van Duitsland: een woud dat een groot deel van de deelstaat bedekt, burchten op de bergkammen en een culturele dichtheid van Bach tot Bauhaus. Dit artikel zet de deelstaat op een rij, met entreeprijzen, afstanden en openingstijden; Duitsland betaalt met de euro en het prijspeil ligt onder het westelijke. De maat is gunstig: alles ligt binnen anderhalf uur rijden van elkaar, met Erfurt als middelpunt.

De Wartburg is de burcht waar Luther de Bijbel vertaalde

Boven Eisenach staat de Wartburg, sinds 1999 werelderfgoed en de bekendste burcht van het land: hier vertaalde Maarten Luther in 1521 en 1522 ondergedoken het Nieuwe Testament in het Duits, en hier plaatst de sage de zangerswedstrijd van de landgraven. De rondleiding door de zalen en de Lutherkamer kost volgens de burcht rond de 12 tot 13 euro; de burchthof en de wandeling omhoog zijn gratis. Houd er rekening mee dat de rondleidingen in de vakanties vollopen; boek het tijdslot vooraf. Beneden ligt Eisenach, waar Johann Sebastian Bach in 1685 werd geboren en waar het Bachhaus zijn instrumenten dagelijks laat bespelen, voor rond de 12 euro. Luther ging er als jongen naar de Latijnse school. Burcht plus Bach is één dag.

Erfurt heeft de langste bewoonde brug van Europa

Hoofdstad Erfurt heeft een gaaf middeleeuws hart: de Krämerbrücke, de bewoonde brug waar 32 vakwerkhuizen op de bogen staan en ateliers hun deuren openen, de dubbeltrap naar de Dom en de Severikirche als decor, en de Alte Synagoge waarvan de kern tot de oudste bewaarde van Europa hoort en sinds 2023 op de werelderfgoedlijst staat. De stad is te voet en gratis te lezen; de musea en torens rekenen entrees van 5 tot 10 euro. In het Augustijnenklooster, waar Luther van 1505 tot 1511 monnik was, kun je de cel en de kerk bezoeken. De koffiecultuur en de studenten houden de binnenstad levendig, ook buiten het seizoen.

Weimar bundelt Goethe, Schiller en het Bauhaus

Het kleine Weimar draagt veel cultuur: de woonhuizen van Johann Wolfgang Goethe en Friedrich Schiller, het tuinhuis in het park aan de Ilm, de Anna Amalia Bibliotheek met haar rococozaal en de erfenis van het Bauhaus, dat Walter Gropius hier in 1919 stichtte en waarvoor sinds 2019 een eigen museum staat. De klassieke huizen rekenen 8 tot 13 euro per stuk en vallen onder de Klassik Stiftung; de parken zijn gratis, net als het Goethe-Schiller-Monument voor het theater waar in 1919 de Weimarrepubliek werd uitgeroepen. De stad is wandelbaar in een dag, maar de dichtheid vraagt keuzes: één dichterhuis, één museum en het park als adempauze. Op de heuvel buiten de stad ligt de gedenkplaats Buchenwald, het concentratiekamp dat in 1945 door Amerikaanse troepen werd bevrijd en daarna nog jaren als Sovjet-kamp diende; de toegang is gratis en dit vraagt om een aparte, ernstige dag. De combinatie met Erfurt, op een kwartier treinen, maakt het culturele blok compleet.

Het Thüringer Woud is de groene ruggengraat

Het Thüringer Wald golft als donkergroene rug door de deelstaat, met de Rennsteig, het bekendste langeafstandspad van Duitsland: 170 kilometer over de kam van Hörschel aan de Werra naar Blankenstein aan de Saale, in zes tot acht dagen. Dagwandelaars prikken etappes met de streektreinen als hulplijn. Naast het woud ligt Nationaal Park Hainich, een oerbeukenbos dat sinds 2011 op de werelderfgoedlijst staat, met een Baumkronenpfad boven het bladerdak voor rond de 11 euro. Bij Saalfeld liggen de Feengrotten, volgens het Guinness-recordboek de kleurrijkste grotten ter wereld, voor rond de 14 euro. De wintersportdorpen draaien in de sneeuwmaanden hun eigen seizoen.

Worst, klossen en de smaak van het binnenland

De keuken is stevig: de Thüringer Rostbratwurst van de houtskoolgril kost overal 3 tot 4 euro uit het loket, de Klöße van geraspte aardappel horen bij het zondagse braadstuk, en Sauerbraten, Kartoffelsuppe en Blechkuchen vullen de kaart. Een volwaardig restaurantmaal blijft rond de 15 tot 25 euro. De drankkant volgt het bos: kruidenlikeuren en brouwerijen in de dalen, en net over de deelstaatgrens de wijnhellingen van Saale-Unstrut langs de Unstrut-rivier. De marktpleinen van Erfurt en Weimar zijn de plekken om te proeven; op de kerstmarkten verschijnt daar de stollen bij.

Praktisch in het groene hart

De ligging is de troef: Thüringen ligt midden in Duitsland, met snelwegen en ICE-treinen uit alle richtingen; vanaf de Nederlandse grens is het vier tot vijf uur rijden. Ter plaatse verbinden treinen de steden elk kwartier tot half uur; het woud vraagt een auto of de wandelbus. De kosten liggen onder het westelijke niveau: vakantiewoningen goedkoper, entrees zelden boven de 13 euro en parkeren in de steden betaalbaar. Wie verder wil kijken, rijdt naar Jena met zijn universiteit uit 1558 en planetarium, naar Rudolstadt met de Heidecksburg, naar Mühlhausen waar Bach organist was aan de kerk Divi Blasii en waar in 1525 de Boerenoorlog uitliep, of naar Lauscha en Sonneberg, waar de glazen kerstballen vandaan komen en het Deutsches Spielzeugmuseum staat.

Wanneer je gaat

Mei tot en met oktober is de volle periode: wandelseizoen op de Rennsteig, terrassen op de pleinen en de burchten in zomerbedrijf. September en oktober kleuren de beukenbossen en zijn de beste wandelmaanden. In het voorjaar draaien in Erfurt, Weimar en Eisenach de Thüringer Bachwochen met concerten in de kerken waar hij speelde. December glanst met de kerstmarkten van Erfurt en Weimar, die bij de bekendste van Duitsland horen en dagelijks van 10.00 tot 20.00 uur draaien, en de sneeuwmaanden geven het woud aan langlaufers. Maart en november zijn de stille tussentijd; dan dragen de musea de reis, met dagen van 3 tot 9 graden.