Fietsen en varen langs de Donau bij Paks en Bátaszék

Fietsen langs de Donau tussen Paks en Bátaszék volgt de oostgrens van Tolna

Paks ligt in het noorden van Tolna aan de rivier, Bátaszék ruim 60 kilometer zuidelijker, vlak voor de grens met Baranya. Daartussen loopt de Donau in brede bochten door een vlakte van ooibos, oude rivierarmen en dijken. Over de rechteroever loopt de Europese fietsroute die de rivier van de bron tot de Zwarte Zee volgt; het stuk door Tolna is vlak en grotendeels verhard. Dit artikel behandelt het fietsen en het varen, met prijzen, openingstijden en afstanden. Prijzen staan in forint, met rond de 400 forint voor een euro.

De kerncentrale van Paks in Tolna levert de helft van de Hongaarse stroom

Aan de rivier bij Paks staat de enige kerncentrale van het land, met vier reactoren die tussen 1982 en 1987 in bedrijf kwamen. Samen leveren ze rond de helft van de elektriciteit van Hongarije, en dat verklaart waarom deze stad van ruim 18.000 inwoners er verzorgder bij ligt dan de dorpen eromheen. Het terrein zelf is niet toegankelijk, maar er is een bezoekerscentrum met een tentoonstelling over kernenergie; toegang is gratis en gaat op aanmelding vooraf, van maandag tot vrijdag. Reken op anderhalf uur. Let op: aanmelden moet dagen van tevoren en je hebt een identiteitsbewijs nodig, dus dit is niets voor een spontane middag.

De kerk van Paks in Tolna is het werk van Makovecz

Midden in Paks staat de Heilige-Geestkerk, in 1990 voltooid naar een ontwerp van architect Imre Makovecz. Het is een houten bouwwerk met torens als gevleugelde figuren en een interieur van gebogen balken, en het geldt als een van de bekendste gebouwen van de Hongaarse organische bouwstijl. De kerk is dagelijks open buiten de diensten en de toegang is gratis; reken op een halfuur. Ernaast ligt de Paksi Képtár, een galerie voor hedendaagse kunst die sinds 1991 wisselende tentoonstellingen houdt, voor rond de 1.000 forint en van dinsdag tot zondag. Samen zijn ze een uur waard, ook als moderne architectuur je normaal niet trekt.

Het museum van Munkácsy staat in Békéscsaba en niet in Tolna

Reisteksten schrijven Paks geregeld een Munkácsy Mihály Museum toe. Dat museum bestaat wel, maar het staat in Békéscsaba, ruim 250 kilometer oostelijker; de schilder heeft met deze streek niets te maken. In Paks zelf is het stadsmuseum in een oud burgerhuis de plek voor de lokale geschiedenis. Entree kost rond de 1.000 forint en het is van dinsdag tot zaterdag open, doorgaans van tien tot vier. Reken op een uur. Aan de overkant van de rivier ligt Kalocsa, bekend van paprika en borduurwerk en met een barokke kathedraal uit 1754; dat is een andere provincie en je komt er alleen met de veerpont of via de brug bij Dunaföldvár.

Bij Fadd-Dombori in Tolna zwem je in een afgesneden arm van de Donau

Bij Fadd, 20 kilometer ten zuiden van Paks, ligt Dombori: een oude Donau-arm die van de rivier is afgesneden en nu stilstaand water is met stranden, steigers en verhuur van kano's. Het water is er rustiger en warmer dan in de rivier zelf. Toegang tot het strandbad kost 500 tot 1.500 forint per persoon en het is van juni tot augustus dagelijks open. Een kano of sup huren kost 3.000 tot 6.000 forint per dag. Let op: zwemmen in de Donau zelf is hier gevaarlijk door de stroming en de scheepvaart, en dat geldt ook voor de oevers die er rustig uitzien.

Het Gemenc in Tolna is het grootste ooibos van Europa

Tussen Szekszárd en Bátaszék ligt het Gemenc, een gebied van ongeveer 18.000 hectare wilgen- en populierenbos met dode rivierarmen, dat sinds 1996 deel uitmaakt van het Duna-Dráva Nationaal Park. Er broeden zwarte ooievaars en zeearenden, en er leeft een grote populatie edelherten. Vanuit Pörböly rijdt een smalspoortreintje het bos in; een retour kost 2.000 tot 4.000 forint en de rit duurt anderhalf tot twee uur. Het rijdt van april tot oktober, vooral in het weekend. In het voorjaar staat een deel van het bos onder water en zijn de paden onbegaanbaar; dat is juist de reden dat het bos er nog is, maar het bepaalt wel wanneer je kunt gaan.

De grote kerk van Bátaszék is van 1903 en niet middeleeuws

Bátaszék heeft een forse kerk die vaak voor gotisch wordt aangezien, maar die in 1903 in neogotische stijl werd gebouwd naar een ontwerp van Frigyes Schulek, dezelfde architect als van het Vissersbastion in Boedapest. Toegang is gratis buiten de diensten. Wat er wel middeleeuws is, ligt onder de grond: hier stond Cikádor, in 1142 gesticht als de eerste cisterciënzerabdij van Hongarije. Van de opgravingen is een deel zichtbaar gemaakt. Reken op een uur voor het stadje. Vanaf Paks is het 60 kilometer, vier uur fietsen over de dijken of vijf kwartier met de auto.

Szekszárd in Tolna maakt rode wijn en geen witte

De wijnstreek van Szekszárd, waar de fietsroute langs loopt, staat bekend om rood: kadarka, kékfrankos en de blend die bikavér heet. Reisteksten noemen de streek geregeld als witwijngebied, maar dat is de streek aan de overkant van het land; op deze lössheuvels wordt al eeuwen vooral rood gemaakt. Een proeverij kost 3.000 tot 8.000 forint per persoon en gaat op afspraak, doorgaans van dinsdag tot zaterdag. Tussen Szekszárd en Bátaszék ligt de Sárköz, een streek met dorpen als Decs die bekendstaat om haar geweven en geborduurde textiel. Rijd niet zelf na een proeverij, want Hongarije kent nultolerantie voor alcohol achter het stuur.

Praktisch voor fietsen en varen in Tolna

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer twee uur op Boedapest; vanaf daar is het 120 kilometer naar Paks, anderhalf uur rijden, en er rijden treinen en bussen naar Paks, Szekszárd en Bátaszék. Bruggen over de Donau liggen ver uit elkaar, bij Dunaföldvár in het noorden en bij Baja in het zuiden; daartussen brengen veerponten je over voor enkele honderden forint per persoon en rond de 2.000 forint met een auto. Een fiets huren kost 3.000 tot 6.000 forint per dag. April tot juni en september tot oktober geven 15 tot 26 graden en zijn de beste maanden om te fietsen; in juli en augustus is het 28 tot 35 graden en is er op de dijken geen schaduw. De steur die volgens oude reisgidsen in deze rivier zwemt, komt hier al sinds de dammen bij de IJzeren Poort niet meer; snoekbaars en meerval vang je er nog wel.