Glooiende heuvels en rustige dorpen in Bjelovar-Bilogora

De heuvels hier komen niet boven de driehonderd meter

De Bilogora, de rug die aan deze streek zijn naam geeft, is een langgerekte lage bult van ongeveer 80 kilometer met een hoogste punt rond de 307 meter. Wie bergen verwacht komt bedrogen uit: wat je krijgt is glooiend akkerland met eikenbos, wijngaarden en dorpen van honderd tot duizend inwoners. De provincie meet volgens het statistiekbureau ongeveer 2.640 vierkante kilometer en telt rond de honderdduizend inwoners, wat neerkomt op zo'n veertig mensen per vierkante kilometer. Dit artikel behandelt de streek, met afstanden, prijzen en seizoenen. Kroatië rekent sinds 2023 in euro's.

Bjelovar is in 1756 op de tekentafel ontworpen

Keizerin Maria Theresia liet de stad in dat jaar aanleggen als garnizoensplaats voor de Militaire Grens, het bufferland tegen het Ottomaanse Rijk. Daardoor ligt ze in een rechthoekig raster rond één groot plein, het Trg Eugena Kvaternika, en niet zoals de meeste Kroatische steden rond een kerk of een burcht. Rondlopen kost niets. Aan het plein staan de Sint-Theresiakerk uit 1772 en het stadsmuseum, dat enkele euro's kost en van dinsdag tot zaterdag open is. Reken op twee uur. Vanaf Zagreb is het 80 kilometer en anderhalf uur met de trein of de bus, voor 6 tot 10 euro.

In Daruvar woont de grootste Tsjechische gemeenschap van het land

Tsjechische families vestigden zich hier vanaf de jaren twintig van de negentiende eeuw; in de gemeente is ongeveer een op de vijf inwoners van Tsjechische afkomst. Er zijn een Tsjechische basisschool, een krant en een vereniging, en de straatnaambordjes staan in twee talen. De brouwerij van het stadje bestaat sinds 1840 en geeft rondleidingen met proeverij voor 10 tot 20 euro per persoon, op afspraak. In het thermale badhuis komt water van rond de 45 graden uit de grond, dat de Romeinen hier al gebruikten en Aquae Balissae noemden; een dagkaart kost 10 tot 20 euro. Vanaf Bjelovar is het 50 kilometer en drie kwartier rijden.

Het schrijversdorp Grđevac heeft een museum en een festival

Mato Lovrak werd hier in 1899 geboren en schreef kinderboeken die in Kroatië op school nog worden gelezen, waaronder het verhaal over een trein in de sneeuw. In het dorp staat een gedenkhuis met zijn werkkamer, schoolschriften en uitgaven in tientallen talen. Entree kost enkele euro's en het is doorgaans op werkdagen open; bel vooraf, want in de winter is er niet altijd iemand. In het najaar zijn er de Lovrak-dagen met voorstellingen en voorleeswedstrijden voor scholen uit de hele streek; kijken is gratis. Het dorp telt nog geen duizend inwoners en ligt 40 kilometer ten noordoosten van Bjelovar.

Op de zuidhellingen staan wijngaarden met graševina

De graševina is de meest geplante witte druif van Kroatië en groeit ook hier op de zuidkant van de Bilogora; daarnaast staat er frankovka voor rode wijn. De percelen zijn klein en de meeste bedrijven werken met een paar hectare. Een proeverij bij een wijnhuis kost 10 tot 25 euro per persoon en gaat op afspraak, want er is vrijwel nergens een vaste proeflokaalopening. Een fles kost 6 tot 15 euro. De oogst valt in september; in oktober en november zijn er dorpsfeesten rond de nieuwe wijn. Let op: veel kelders liggen aan onverharde wegen die na regen slecht berijdbaar zijn.

De eiken houtbouw is hier de streekarchitectuur

De oude boerderijen zijn van eikenhouten balken gemaakt, met de hand gekapt en zonder spijkers in elkaar gezet, met een ingang onder een overstekend dak en een schuur op palen ernaast. Sommige dateren uit de negentiende eeuw en staan nog in gebruik; een gaaf exemplaar meet 8 bij 12 meter en heeft balken van 30 centimeter dik. Kijken kost niets, want ze staan gewoon langs de dorpsstraten van plaatsen als Šandrovac, Rovišće en Veliki Grđevac. Een paar zijn tot vakantiewoning verbouwd. Let op: veel van deze huizen verkeren in slechte staat en worden gesloopt of vervangen door baksteen, dus wat je nu ziet staat er over tien jaar niet vanzelfsprekend nog.

Wandelen en fietsen gaat hier over landwegen, niet over paden

Er zijn nauwelijks gemarkeerde bergpaden, want de heuvels zijn te laag; wat er wel is, zijn honderden kilometers landweg tussen akkers, bossen en dorpen. Routes van 15 tot 50 kilometer per fiets zijn vlak tot licht glooiend, met 100 tot 300 hoogtemeters. Fietsen huren kan beperkt en kost 10 tot 20 euro per dag; neem er liever een mee. Het aangenaamst is april tot juni en september tot oktober, met 15 tot 25 graden. In juli en augustus is het 28 tot 34 graden en is er op de akkers geen schaduw. Neem water mee, want tussen de dorpen zit vaak 10 kilometer zonder winkel.

Ooievaars broeden hier gewoon in de dorpen

Op schoorstenen, elektriciteitspalen en speciale platforms staan nesten die elk jaar opnieuw worden bezet; de vogels komen eind maart terug uit Afrika en vertrekken in augustus. In de natte weilanden langs de beken zoeken ze kikkers en muizen. Kijken kost niets en de nesten staan langs de doorgaande wegen; een nest weegt na jaren bijbouwen tot 500 kilo. De beste maanden zijn mei en juni, als de jongen op het nest staan. Houd afstand en gebruik een verrekijker; het optrekken naar een nest verstoort het broeden. In dezelfde weilanden zitten kieviten, kwartelkoningen en reigers.

Praktisch

Vanuit Nederland vlieg je in ongeveer twee uur op Zagreb; vandaar is het 80 kilometer naar Bjelovar, anderhalf uur met trein of bus voor 6 tot 10 euro of een uur met de auto. Een huurauto kost 35 tot 60 euro per dag en is hier vrijwel onmisbaar, want tussen de dorpen rijdt weinig openbaar vervoer. Dit is geen toeristische streek: eethuizen sluiten vroeg, pinautomaten staan alleen in de grotere plaatsen en Engels wordt buiten Bjelovar en Daruvar weinig gesproken. Een maaltijd kost 10 tot 20 euro. April tot oktober geeft 15 tot 34 graden; in de winter is het 0 tot 8 graden met mist in de dalen en ligt er soms enkele dagen sneeuw.