De mooiste bezienswaardigheden op Hvar, van forten tot lavendel

Hvar is meer dan zijn havenstad

Hvar staat bekend als het zonnigste eiland van Kroatië, en met volgens de meteorologen ruim 2.700 zonuren per jaar mag dat. Maar wie alleen de havenstad ziet, mist het grootste deel: een Venetiaans fort boven de daken, lavendelvelden op de bergrug, een werelderfgoedvlakte die al 2.400 jaar in dezelfde percelen ligt en een archipel van eilandjes voor de kust. Het eiland is 68 kilometer lang en daarmee het langste van Kroatië, met rond de 11.000 inwoners.

Het fort kijkt over de hele archipel

Boven Hvar-stad troont het Spanjola-fort, in de 16e eeuw door de Venetianen gebouwd op oudere fundamenten en bedoeld om de bevolking te beschermen tegen de Ottomanen. De klim erheen duurt zo'n 20 minuten via trappen door de oude stad; entree ligt rond de 10 euro. Boven wachten kanonnen, een kleine collectie amforen uit scheepswrakken en het beroemdste uitzicht van het eiland: de haven met daarachter de Pakleni-eilanden als groene stippen in het blauw. Kom bij zonsondergang, dan kleurt de hele archipel oranje.

De oude stad draagt Europese primeurs

Het hoofdplein van Hvar is met zo'n 4.500 vierkante meter een van de grootste pleinen van Dalmatië, met de kathedraal van Sint-Stefanus en haar losstaande klokkentoren aan de kop. De marmeren straatjes erachter klimmen steil de heuvel op. De grootste verrassing zit in het Arsenal: daarboven opende in 1612 een van de oudste openbare theaters van Europa, gebouwd zodat adel en gewone burgers samen in dezelfde zaal konden zitten. Het Franciscaner klooster aan de zuidkant, uit de late 15e eeuw, bewaart een schilderij van het Laatste Avondmaal van bijna 8 meter breed en een cipres in de kloostertuin die eeuwen oud is.

De Stari Grad-vlakte ligt er al 2.400 jaar zo bij

Aan de noordkant ligt Stari Grad, gesticht door de Grieken in 384 voor Christus en daarmee een van de oudste steden van Europa. De vlakte erachter staat sinds 2008 op de werelderfgoedlijst: de Griekse landmeters verdeelden hem in rechthoekige percelen met stenen muurtjes, en die indeling ligt er nog vrijwel ongewijzigd bij. Fietsen is hier de mooiste manier van kijken: vlakke landweggetjes tussen olijfgaarden en wijnstokken, met huurfietsen vanaf zo'n 15 euro per dag. Het stadje zelf heeft een kalmer, ouder karakter dan Hvar-stad; veel bezoekers vinden het uiteindelijk het prettigst.

De lavendel kleurt de bergrug in juni

Hvar heet niet voor niets het lavendeleiland: rond de verlaten bergdorpen Velo en Malo Grablje en langs de weg naar Brusje liggen de oude velden, die eind juni op hun paarst staan. De oogst valt in de laatste week van juni en de eerste weken van juli. Veel velden raakten na branden en ontvolking in verval, maar de kraampjes langs de bergweg verkopen nog altijd olie, zeep en zakjes van eigen oogst vanaf zo'n 5 euro. Het verlaten dorp Malo Grablje ernaast, ooit verlaten toen de bewoners naar de kust trokken, is een indringende wandelstop.

De Pakleni-eilanden zijn de badbestemming

Voor de haven liggen de Pakleni-eilanden, een archipel van zo'n twintig beboste eilandjes met de helderste baaien van de streek. Taxiboten varen er de hele dag heen voor rond de 10 euro retour; de overtocht duurt 10 tot 20 minuten. Palmizana is het bekendste eiland met een jachthaven, botanische tuin en restaurants; Jerolim en Stipanska zijn kleiner en rustiger. Neem waterschoenen mee, want de meeste baaien zijn kiezel en rots, en breng water mee naar de kleine eilanden, waar de voorzieningen op één strandbar kunnen neerkomen.

De wijn hoort bij de hellingen

De zuidhellingen van Hvar dragen wijngaarden die zo steil zijn dat de oogst met de hand en soms met ezels gebeurt. De inheemse blauwe druif plavac mali levert er krachtige rode wijnen; de bekendste percelen liggen bij Sveta Nedjelja aan de zuidkust. Wijnhuizen langs de zuidweg en op de vlakte geven proeverijen vanaf zo'n 15 euro, meestal met olijfolie en kaas erbij. Combineer een proeverij met de rit over de bergrug; de weg van Hvar-stad naar het zuiden is spectaculair, maar smal, dus rijd rustig en gebruik de uitwijkplaatsen.

Vrboska en de blauwe grot sluiten de lijst af

Vrboska heet het kleine Venetië van Hvar: een dorp aan een smalle inham met bruggetjes over het water en een 16e-eeuwse vestingkerk die bij aanvallen dienstdeed als schuilplaats voor het hele dorp. Het is het stilste hoekje van het eiland en een goede plek voor een lange lunch. Vanaf de zuidkust varen bovendien excursies naar de Blauwe Grot op het eilandje Biševo, waar het zonlicht het water rond het middaguur elektrisch blauw kleurt; reken op een dagtocht van 8 uur en zo'n 80 euro. Houd er rekening mee dat de grot bij golfslag gesloten blijft en dat de boeking dan vervalt; plan hem vroeg in het verblijf, dan blijft er ruimte voor een tweede poging.

Praktisch en wanneer op Hvar

De veerboten vanuit Split doen er ongeveer een uur over naar Hvar-stad met de snelle catamaran, of twee uur met de autoveer naar Stari Grad. Kroatië rekent sinds 2023 in euro's; een hoofdgerecht kost in de havenstad al gauw 20 tot 30 euro, in de dorpen merkbaar minder. Mei, juni en september zijn de gouden maanden: zeewater van 20 tot 25 graden, alles open en beheersbare drukte, met de lavendel als extra reden voor juni. Juli en augustus zijn heet, vol en 's nachts luidruchtig rond de haven; wie rust zoekt, kiest dan Stari Grad, Vrboska of de zuidkust als basis.