Romeinse ruïnes en lokale markten in Split voor cultuurliefhebbers

In het Romeinse paleis van Split wonen drieduizend mensen

Het paleiscomplex dat keizer Diocletianus rond het jaar 300 als zijn residentie liet bouwen, beslaat volgens de stad ongeveer 30.000 vierkante meter. Het is nooit een ruïne geworden: er zijn in de loop van de eeuwen huizen, winkels en kroegen in gebouwd, en er wonen nog steeds mensen. Dit artikel behandelt dat paleis, de markten en de omgeving, met entreeprijzen, openingstijden, afstanden en wat u wel en niet hoeft te betalen.

Het grootste deel van het paleis is gratis

De straten, de poorten, het zuilenplein in het midden en de doorgangen zijn openbare ruimte waar u dag en nacht doorheen loopt zonder kaartje. Betaald zijn: de kelders onder het paleis voor rond de 7 euro, de kathedraal met de crypte voor 10 tot 15 euro en de klokkentoren voor rond de 7 euro. Praktisch: begin met een uur gratis rondlopen en kies daarna één betaald onderdeel; de kelders geven het beste beeld van de oorspronkelijke opzet.

De kathedraal is het mausoleum van de keizer die christenen vervolgde

Het achthoekige gebouw in het midden van het paleis was het grafmonument van Diocletianus, de keizer onder wie de laatste grote christenvervolging plaatsvond. In de zevende eeuw is het als kerk in gebruik genomen. Entree kost 10 tot 15 euro voor een combinatie met de crypte en de schatkamer. Het is dagelijks open, doorgaans van acht tot acht in de zomer. Reken op een uur. De klokkentoren ernaast is uit de dertiende eeuw en heeft een open trap van ruim tweehonderd treden, die niet voor hoogtevrezenden is.

De groentemarkt ligt net buiten de oostelijke poort

Direct buiten de muur staat elke ochtend een markt met groente, fruit, honing, olijfolie en kleding, waar bewoners hun boodschappen doen. Toegang is gratis; de markt draait dagelijks van zeven tot een uur of twee, en het langst in het weekend. Praktisch: koop hier fruit en olijven en eet die op de kade, wat een fractie kost van een lunch in het paleis. Prijzen zijn niet altijd aangegeven; vraag ernaar voordat u laat afwegen.

De vismarkt uit 1890 heeft geen vliegen

Aan de westkant van het paleis staat een overdekte vismarkt uit 1890 waar de vangst van die ochtend ligt. Opvallend: er zitten geen vliegen, wat aan de zwavelhoudende bron naast het gebouw wordt toegeschreven. Toegang is gratis; de markt draait van maandag tot zaterdag van zes tot een uur of twee. Praktisch: dit is het aardigst om acht uur 's ochtends, wanneer de boten net binnen zijn. Verse vis kost hier de helft van wat u in een restaurant per portie betaalt.

De beboste heuvel ten westen is een gratis stadspark

Ten westen van het centrum ligt een heuvel van 178 meter met dennenbos, kapelletjes en uitzichtpunten over de stad en de eilanden. Er lopen paden en trappen vanaf de rand van het centrum. Toegang is gratis en het park is dag en nacht open. De klim naar het eerste uitzichtpunt duurt twintig minuten over ongeveer driehonderd treden. Reken op twee uur voor een ronde. Aan de zuidkant liggen kiezelstranden en klimrotsen aan het water.

Op vijf kilometer liggen de resten van een stad van zestigduizend inwoners

Ten noorden liggen de opgravingen van de hoofdstad van de Romeinse provincie, met een amfitheater, stadsmuren en een vroegchristelijke basiliek, over een groot en grotendeels overwoekerd terrein. Entree kost rond de 5 euro en het is van maandag tot zaterdag open. Met de stadsbus bent u er in twintig minuten voor enkele euro's. Reken op twee uur. Praktisch: er is nauwelijks bewegwijzering en weinig schaduw; neem water mee en goede schoenen, want het pad is ongelijk.

Het fort op de bergpas ligt twaalf kilometer landinwaarts

Boven een pas in het achterland ligt een fort dat het dal al sinds de oudheid afsluit en dat in de zestiende eeuw tegen de Ottomanen werd uitgebouwd. Vanaf de muren kijkt u over de vlakte tot aan zee. Entree kost rond de 11 euro en het is dagelijks open, doorgaans van negen tot zeven in de zomer. Met de bus bent u er in een half uur. Reken op anderhalf uur. Let op: de muren hebben lage randen zonder reling en de stenen zijn glad; met kinderen blijft u van de rand.

Praktisch

Vanuit Nederland vliegt u in ongeveer tweeënhalf uur; de luchthaven ligt op 25 kilometer met een bus in een half uur voor rond de 8 euro. Kroatië betaalt sinds 2023 met de euro. Mei, juni, september en oktober geven 22 tot 28 graden en zijn het aangenaamst. In juli en augustus is het 30 tot 35 graden en liggen er cruiseschepen in de haven; op die dagen is het paleis tussen tien en vier vrijwel onbegaanbaar. In de winter is het 8 tot 14 graden en is de stad van de bewoners.