Wat te doen in Split met paleis, boulevard en stranden

Deze stad is in een paleis gebouwd

Volgens de werelderfgoedbeschrijving liet keizer Diocletianus rond het jaar 300 een paleis van ongeveer 30.000 vierkante meter aan deze baai bouwen. Toen het rijk uiteenviel, trokken bewoners uit de omgeving de muren binnen en bouwden hun huizen tussen de zuilen. Dat is nooit meer veranderd. U loopt hier niet door een opgraving maar door een woonwijk met winkels, cafés en waslijnen, waarvan de buitenmuur een Romeins paleis is. Het geheel staat sinds 1979 op de Werelderfgoedlijst.

Het graf van de keizer is nu een kerk voor zijn slachtoffer

In het paleis staat het mausoleum dat in 305 als tombe voor Diocletianus werd gebouwd. Rond de zevende eeuw is zijn sarcofaag verwijderd en werd het gebouw een kathedraal. Die kathedraal is gewijd aan Domnius, de bisschop van het nabijgelegen Salona die tijdens de christenvervolging van Diocletianus is gedood. De keizer die christenen liet executeren heeft dus geen graf meer, en zijn tombe is een kerk voor een van zijn slachtoffers. Het is bovendien het oudste kathedraalgebouw ter wereld dat nog als kerk in gebruik is.

De klokkentoren is de hoogste van Dalmatië

Naast de kathedraal staat een romaanse klokkentoren uit de twaalfde eeuw, die het silhouet van de stad bepaalt. U kunt hem beklimmen. Doe dat alleen als u geen hoogtevrees heeft: de bovenste trappen zijn open metalen treden waardoor u naar beneden kijkt, en er is tweerichtingsverkeer op een smalle trap. Boven kijkt u over de daken van het paleis, de haven en de eilanden. Reken op een half uur inclusief wachten.

De kelders bleven bewaard omdat ze als vuilnisbelt dienden

Onder het paleis liggen de gewelfde onderbouwen die het woongedeelte droegen. Ze zijn eeuwenlang volgestort met afval, en juist daardoor zijn ze gaaf gebleven terwijl alles erboven verbouwd werd. Ze zijn pas in de twintigste eeuw uitgegraven. Wat u nu ziet is de plattegrond van de verdwenen keizerlijke vertrekken erboven, één op één. Het is er koel, wat op een dag van 33 graden een reden op zich is. Een deel is gratis, voor het grootste deel betaalt u entree.

De Riva is de huiskamer van de stad

Tussen de paleismuur en het water ligt de brede promenade waar de stad 's avonds komt lopen. Vanaf een uur of zeven is het er druk met Splicani die hun rondje doen, over een promenade van ruim tweehonderd meter. Dat is geen toeristisch schouwspel maar een gewoonte, en het is de goedkoopste manier om de stad te zien zoals hij is. De terrassen aan de Riva zijn navenant duurder dan die twee straten landinwaarts; ga zitten waar u wilt, maar weet dat u voor het uitzicht betaalt.

De veerboten vertrekken naast de oude stad

De veerhaven ligt op nog geen tien minuten lopen van de paleismuur, wat in Europa vrij uitzonderlijk is. Naar Supetar op Brač vaart de autoveerboot in ongeveer vijftig minuten, naar Hvar gaat een sneller passagiersschip dat er ongeveer een uur over doet. Daarmee is een eilanddag hier eenvoudig. Boek in juli en augustus vooruit, want de boten zitten vol, en reken op een uur wachten bij de kade als u de auto meeneemt. Kijk ook naar de laatste afvaart terug voordat u vertrekt.

Marjan is de heuvel waar de stad naartoe loopt

Aan de westkant ligt het beboste schiereiland Marjan, dat oploopt tot 178 meter. Vanaf de wijk Varoš klimt u over een trap in ongeveer twintig minuten naar het eerste uitzichtpunt. Het is de enige plek in de stad met schaduw, zeewind en stilte tegelijk. In juli en augustus doet u dit voor tien uur 's ochtends of na zes uur 's avonds. Onderweg staan kapelletjes en aan de zeekant liggen kleine baaien waar u kunt zwemmen.

Vijf kilometer verderop lag de hoofdstad van de provincie

Salona, bij het huidige Solin, was de hoofdstad van Romeins Dalmatië en het is de plek waar Diocletianus vandaan kwam. Het amfitheater bood naar schatting plaats aan vijftien- tot achttienduizend mensen. Het terrein ligt open in de zon en er is nauwelijks schaduw, dus dit is een ochtendbestemming. Combineer het met de vesting van Klis, dertien kilometer verderop op een rots in de bergpas, waar u van bovenaf op de hele baai kijkt.

Wat u in het paleis betaalt en wat gratis is

Door de straten van het paleis lopen kost niets; het is openbare ruimte. U betaalt voor de kathedraal, de klokkentoren, de schatkamer, de crypte en de kelders, meestal met een combinatiekaartje. Reken op 10 tot 15 euro per persoon voor zo'n kaartje. De grootste fout die bezoekers maken is midden op de dag komen: tussen tien en vier lopen hier de groepen van de cruiseschepen en staat u in de smalle stegen stil. Ga voor negenen of na zes uur.

Wanneer u komt

Mei, juni en september zijn hier de beste maanden: 22 tot 28 graden, de zee is warm genoeg en het is buiten de topdrukte. Juli en augustus zijn heet, met temperaturen boven de 32 graden en een oude stad die overdag vol staat. In de winter is Split gewoon een werkende stad van ruim honderdvijftigduizend inwoners; veel eilandveerboten varen dan beperkt, maar de stad zelf gaat het hele jaar door.