Fietsen door de Achterhoek langs kastelen, coulisselandschap en rust

De Achterhoek is gemaakt voor fietsen, en dat is geen toeval

Het landschap hier heet coulisselandschap: kleine akkers en weiden, omzoomd door houtwallen en singels, zodat je nooit ver vooruit kijkt en het beeld elke paar honderd meter verandert. Dat komt doordat boeren hier eeuwenlang op arme zandgrond werkten en hun percelen met hagen afbakenden. Voor fietsers levert dat een netwerk van smalle, rustige wegen op waar je nauwelijks een auto tegenkomt.

Het knooppuntennetwerk doet het werk

De hele streek is aangesloten op het fietsknooppuntennetwerk, met bordjes op elke kruising. Je kiest een reeks nummers en fietst die af; onderweg staan de knooppunten met de afstand tot het volgende erbij. Rondjes van 25 tot 60 kilometer zijn eenvoudig samen te stellen. Het terrein is grotendeels vlak met korte klimmetjes in het oosten en bij Montferland, waar de hoogteverschillen tot enkele tientallen meters oplopen. Huurfietsen kosten rond de 12 tot 18 euro per dag, elektrisch 25 tot 35 euro.

De kastelen liggen op fietsafstand van elkaar

De streek heeft tientallen kastelen en landhuizen, veel met parken die vrij toegankelijk zijn ook als het gebouw dat niet is. Huis Bergh in 's-Heerenberg is het grootst en heeft een collectie middeleeuwse kunst; entree ligt rond de 12 euro. Bij 's-Heerenberg ligt daarnaast het Bergherbos, met rond de 1.800 hectare een van de grootste particuliere bossen van Nederland en de enige stuwwal van de streek. Kasteel Slangenburg bij Doetinchem staat in een bosgebied met lanen en grachten en is van buiten te bekijken, met vrij toegankelijke paden eromheen. Andere landgoederen liggen bij Ruurlo en Vorden, waar je er in één fietsdag meerdere aandoet; de bekende kastelenroute rond Vorden telt ongeveer 30 kilometer.

Winterswijk heeft een steengroeve met fossielen

Rond Winterswijk ligt nationaal landschap met beken, essen en het meest gave coulisselandschap van de streek. Bijzonder is de steengroeve van ongeveer 40 hectare, waar kalksteen van ruim 240 miljoen jaar oud wordt gewonnen. Volgens de paleontologen die er werken zijn er tientallen reptielsoorten uit de trias beschreven, wat de groeve wetenschappelijk belangrijk maakt. Bezoeken kan alleen met een georganiseerde excursie op vaste dagen; het is een werkende groeve, dus vrij rondlopen is er niet bij. Kijk de data vooraf na en reserveer.

De grens is hier altijd doorlaatbaar geweest

De Duitse grens loopt over ruim 100 kilometer langs het gebied en er lopen tientallen fietspaden overheen, vaak zonder dat je het merkt. In de jaren twintig en dertig, en opnieuw na de oorlog, werd hier op grote schaal gesmokkeld: boter, koffie, vee en tabak, vaak over paden van enkele kilometers die bij nacht werden gelopen. Verschillende routes van 20 tot 40 kilometer volgen die oude smokkelpaden en staan met bordjes aangegeven, met verhalen onderweg. Het duidelijkste punt is Dinxperlo, waar de grens met het Duitse Suderwick midden door de straat loopt: aan de ene stoep geldt Nederlands recht, aan de andere Duits, en de grensstenen staan tussen de voordeuren. Praktisch: aan Duitse zijde liggen de fietspaden er net zo goed bij, en je kunt er zonder enige formaliteit heen. Neem wel contant geld mee, want kleine Duitse zaken pinnen niet altijd.

Molens, water en de Oude IJssel

De streek heeft nog tientallen wind- en watermolens, waarvan een deel op vaste dagen draait en dan te bezoeken is; toegang is doorgaans gratis of een kleine bijdrage. Watermolens staan aan de beken, die hier Slinge, Berkel en Baakse Beek heten; bij Eibergen en Borculo loopt een fietspad de Berkel af tot over de grens. De Oude IJssel loopt van Duitsland naar Doesburg en heeft een doorlopend fietspad langs de oever. Onderweg herinneren restanten aan de ijzerindustrie die hier van de 17e tot de 19e eeuw draaide op ijzeroer uit de beekdalen.

Doesburg is de stad aan het eind van de rivier

Waar de Oude IJssel in de IJssel uitkomt ligt Doesburg, een Hanzestad met ruim 400 monumenten binnen een compact centrum, een gotische kerk met een toren van bijna 94 meter en een mosterdfabriek die sinds de 15e eeuw op dezelfde plek zit. Het is met de fiets vanaf vrijwel de hele westelijke Achterhoek te bereiken en een goede pauzeplek: horeca aan de haven, een veerpont over de IJssel en een terras aan het water. Reken op 3 euro voor een koffie en 12 tot 18 euro voor een lunch.

Praktisch

De Achterhoek ligt op anderhalf tot twee uur rijden vanuit de Randstad, met treinstations in Doetinchem, Zutphen, Winterswijk en Lichtenvoorde. Fietsen mogen buiten de spits mee in de trein met een dagkaart, wat een enkele reis fietsen makkelijk maakt. April tot oktober is het fietsseizoen. Mei en juni geven het frisste groen en de bloeiende bermen, september de oogst en het rustigste weer. Houd er rekening mee dat de streek weinig schaduw kent op de open essen en dat er op zondag in de kleinere dorpen vrijwel niets open is.