Wandelen en fietsen in Nationaal Park De Hoge Veluwe

Dit is het nationale park in Gelderland waar je entree betaalt

De Hoge Veluwe is geen gewoon natuurgebied maar een particulier park, beheerd door een stichting, en dat is de reden dat je er een kaartje voor koopt terwijl je de meeste Nederlandse natuur gratis in loopt. Een dagkaart kost rond de 14 euro voor volwassenen en de helft voor kinderen van 6 tot 12 jaar. Daar staat iets tegenover: 5.400 hectare aaneengesloten terrein met bos, heide en zandverstuiving, ongeveer 40 kilometer fietspad en 1.800 witte fietsen die je gratis mag gebruiken. Dit artikel legt uit hoe dat werkt en wat je er kunt doen.

Het park in Gelderland is bij elkaar gekocht door één echtpaar

Volgens de geschiedschrijving van het park kochten Anton en Helene Kröller-Müller vanaf 1909 stuk voor stuk grond op de Veluwe; in 1917 bezaten ze ongeveer 6.800 hectare. Hij was een fanatiek jager, zij een verzamelaar van moderne kunst, en beide passies zijn in het park terug te zien. Dat verklaart de vreemde combinatie die je hier aantreft: een jachtterrein met een museum van wereldniveau erin. Zonder die twee mensen was dit gebied opgedeeld in landbouwgrond en bospercelen, zoals de rest van de Veluwe.

Fietsen op de Hoge Veluwe gaat met de witte fietsen als vervoerssysteem

Bij de ingangen, het museum en het bezoekerscentrum staan ongeveer 1.800 witte fietsen. Je pakt er een, rijdt ermee waar je wilt en zet hem neer waar je uitstapt; je hoeft niets te reserveren en niets terug te brengen naar waar je begon. Er zijn ook kinderfietsen en fietsen met een kinderzitje, maar die zijn beperkt in aantal en in de vakanties al voor tien uur 's ochtends weg. Wie zeker wil zijn, komt bij opening of neemt de eigen fiets mee, want die mag ook het park in. Van de ene kant van het park naar de andere is het ruim 8 kilometer, dus lopen alleen is geen reële optie.

Jachthuis Sint Hubertus is het enige totaalontwerp van Berlage

Midden in het park staat Jachthuis Sint Hubertus, waarvoor Hendrik Petrus Berlage begin 1915 de opdracht kreeg en dat in 1920 gereed kwam. Hij ontwierp niet alleen het gebouw maar ook het interieur, het meubilair en de omgeving, waarmee dit zijn enige gesamtkunstwerk is; de plattegrond volgt de vorm van een gewei. Je komt er alleen binnen met een rondleiding, die op vaste tijden vertrekt, ongeveer drie kwartier duurt en apart geboekt moet worden voor enkele euro's. Van buiten en vanaf het water ervoor is het ook zonder rondleiding te bekijken. Let op dat de rondleidingen in het weekend vaak dagen vooruit vol zitten.

Wild spotten in Gelderland vraagt geduld en het juiste uur

In het park leven edelherten, moeflons, wilde zwijnen en reeën. Er staan wildobservatieposten waar je afgeschermd kunt kijken, en wildbaanhekken geven aan waar je het terrein niet in mag. De kans is het grootst in het eerste uur na zonsopgang en het laatste voor zonsondergang; midden op de dag zie je vrijwel niets. Houd er rekening mee dat de dieren op honderden meters afstand blijven: neem een verrekijker mee met minstens 8 keer vergroting, want zonder zie je ze niet. In september en begin oktober is het bronsttijd en hoor je de herten burlen, een van de weinige natuurgeluiden in Nederland die je niet vergeet.

Er zijn drie ingangen op de Hoge Veluwe en dat maakt uit

Het park heeft ingangen bij Otterlo, Hoenderloo en Schaarsbergen. Ze liggen tot 10 kilometer uit elkaar en niet elke ingang ligt even dicht bij wat je wilt zien: het museum ligt het dichtst bij Otterlo, het Jachthuis bij Hoenderloo. Kijk dus voordat je rijdt waar je naar binnen wilt. Bij alle drie is parkeren bij het kaartje inbegrepen en staan witte fietsen klaar. In de vakanties zijn de parkeerterreinen bij Otterlo tegen elf uur vol; reken dan op 20 minuten omrijden naar een andere ingang. Vanaf Otterlo fiets je langs het Otterlose Zand, een van de zandverstuivingen, en vanaf de Deelenseweg kom je bij het open Deelense Veld.

Het Kröller-Müller Museum ligt midden in het park in Gelderland

Het Kröller-Müller Museum staat midden in het terrein en is alleen te bereiken als je het park in bent. Je betaalt er dus twee kaartjes: een voor het park en een voor het museum van rond de 14 euro, of een combinatie aan de kassa. In de vaste collectie hangen bijna negentig schilderijen van Vincent van Gogh, na het museum in Amsterdam de grootste verzameling ter wereld. Reken op twee tot drie uur voor museum en beeldentuin samen. Die beeldentuin van 25 hectare is een van de grootste van Europa, met werk van Auguste Rodin en Henry Moore, en je kunt hem met de fiets aandoen, wat met kinderen aanzienlijk scheelt. Bij het bezoekerscentrum ligt het Museonder, een ondergronds museum over wat er onder het zand leeft, dat bij het parkkaartje inbegrepen is.

Praktische zaken voor de Hoge Veluwe in Gelderland

De openingstijden verschillen per seizoen: in de zomer is het park tot negen uur 's avonds open, in de winter al om vijf uur dicht. Het museum sluit eerder dan het park, doorgaans om vijf uur, en op maandag is het gesloten terwijl het park gewoon open is. Honden mogen mee, maar alleen aangelijnd en niet overal; er zijn aangewezen gebieden. Neem eten en drinken mee, want binnen het park zijn maar op een paar plekken voorzieningen en de afstanden ertussen zijn groot.

Wanneer je naar Gelderland gaat

Van eind augustus tot half september kleurt de heide paars, en van half september tot begin oktober is het bronsttijd. Dat zijn de twee mooiste periodes van het jaar en meteen de drukste weekenden. In april en mei is het park het rustigst en zijn de paden droog. Vermijd zomerse zondagen, want dan staat het bij de ingangen vast en zijn de witte fietsen tegen het middaguur op.