Culturele parels van de Heuvelrug met kastelen, musea en historie

Het geologisch museum uit dit rijtje staat niet op de Heuvelrug

Het museum over stenen en fossielen dat hier vaak bij wordt genoemd, staat in Laren en dus in het Gooi, ruim 25 kilometer noordwestelijk en in een andere provincie. Wat hier wel ligt: een reeks buitenplaatsen en kastelen op de rand van de zandrug, waar het water van de heuvel opkwelt. Dit artikel behandelt die plekken, met entreeprijzen, openingstijden en afstanden.

In Doorn woonde de laatste Duitse keizer twintig jaar in ballingschap

Na zijn troonsafstand in 1918 week Wilhelm II uit naar Nederland en kocht hij in 1920 een huis in dit dorp, waar hij tot zijn dood in 1941 bleef. In de tuin staat het mausoleum waarin hij begraven ligt. Het interieur staat er nog zoals hij het achterliet, met zijn snuifdozen en zadelstoel. Entree kost rond de 14 euro en het huis is van dinsdag tot zondag open van 11.00 tot 17.00 uur, in de winter beperkt. Reken op twee uur inclusief het park.

Het kasteel in het oosten is na de verwoesting van 1673 herbouwd

Franse troepen staken het middeleeuwse kasteel in 1673 in brand. De vrouw des huizes liet het vanaf 1680 herbouwen in de stijl van dat moment, en dat is wat u nu ziet: een gracht, een rechthoekig huis en een symmetrische tuin. Entree kost rond de 15 euro en het is van dinsdag tot zondag open van 11.00 tot 17.00 uur, met rondleidingen op vaste tijden. Reken op twee uur. De tuin met de oranjerie is apart te bezoeken en in het voorjaar het aardigst.

In hetzelfde dorp stond eeuwenlang tabaksteelt

Op de vochtige gronden aan de voet van de heuvelrug werd van de zeventiende tot de twintigste eeuw tabak verbouwd, die in lange houten schuren te drogen hing. Enkele van die schuren staan er nog. Een museum in een bewaarde schuur legt uit hoe dat werkte, van zaad tot sigaar. Entree kost enkele euro's en het is doorgaans van april tot oktober op woensdag tot en met zondag open van 13.00 tot 17.00 uur. Reken op een uur.

Het militaire museum staat op een voormalig vliegveld

Aan de noordkant van de heuvelrug ligt een vliegveld dat van 1913 tot 2008 in gebruik was en waar sinds 2014 een museum staat met vliegtuigen, tanks en de geschiedenis van het Nederlandse leger. Entree kost rond de 20 euro en het is van dinsdag tot zondag open van 10.00 tot 17.00 uur; in de vakanties ook op maandag. Reken op vier uur. Er is een groot deel waar kinderen zelf mogen bedienen en klimmen, en dat maakt het met een gezin een volle dag.

De kerk in het dorp met het keizershuis is elfhonderd jaar oud in delen

De kerk in dat dorp heeft volgens de monumentenregisters een romaanse kern van tufsteen die tot de oudste bouwdelen van de provincie behoort, met een crypte eronder waarin een bisschop uit de elfde eeuw begraven ligt. De kerk is gratis toegankelijk en doorgaans van dinsdag tot zaterdag open van 10.00 tot 16.00 uur; buiten die uren op afspraak. Reken op drie kwartier. Er worden in de zomer concerten gegeven; kaartjes kosten 15 tot 25 euro.

Bij het buitenhuis in Leersum ligt een tuin in landschapsstijl

Het landhuis aan de rand van de heuvelrug heeft een park dat in de negentiende eeuw is aangelegd door de bekendste Nederlandse tuinarchitecten van dat moment, met glooiende gazons, slingervijvers en zichtlijnen. Het park is vrij toegankelijk en dag en nacht open; het huis zelf is in gebruik en niet te bezichtigen. Reken op anderhalf uur. Er lopen paden door naar het bos, wat het met een wandeling van 5 tot 8 kilometer te combineren maakt.

In een dorp op de rug staat een concertzaal in een oude school

In een dorp midden op de heuvelrug is een voormalig schoolgebouw omgebouwd tot een zaal met een programma van klassiek, jazz en cabaret, met ongeveer tweehonderd plaatsen. Kaartjes kosten 18 tot 32 euro en er is doorgaans op vrijdag, zaterdag en zondag een voorstelling. Reserveer vooruit, want de zaal is klein. Ernaast staat een pyramide van zand en steen die Franse troepen in 1804 opwierpen; die is te beklimmen voor rond de 5 euro.

Praktisch

Met de trein bent u vanaf Utrecht in een half uur bij Driebergen-Zeist of Veenendaal; vanaf de stations rijden bussen de dorpen in. Nederland betaalt met de euro. De afstanden tussen de kastelen zijn 5 tot 15 kilometer en met de fiets goed te doen. April tot oktober geeft 12 tot 24 graden. Let op de openingstijden: vrijwel alle huizen en musea hier zijn op maandag gesloten en een deel is van november tot maart alleen in het weekeinde open. Parkeren bij de bospaden kost 3 tot 6 euro per dag.