Ontspannen in de natuur in rustieke vakantiehuizen op de Heuvelrug

De Utrechtse Heuvelrug is een ijstijdrug midden in het drukste deel van Nederland

Het nationaal park beslaat volgens de parkorganisatie ongeveer 100 vierkante kilometer bos, heide en stuifzand op een rug die in de voorlaatste ijstijd door landijs is opgestuwd. Het hoogste punt komt tot 69 meter boven NAP. Rust is hier te vinden, maar niet vanzelf: het gebied ligt op een half uur rijden van drie grote steden. Dit artikel legt uit waar en wanneer het stil is, wat er te doen is en wat het kost.

Het is hier druk, en dat scheelt per uur van de dag

Dit is het best bereikbare bosgebied van het land: vanaf Utrecht bent u er in twintig minuten, vanaf Amsterdam in drie kwartier. Op zonnige zondagen staan de parkeerplaatsen bij de bekende ingangen voor elf uur vol. Praktisch: kom voor negen uur of na vier uur, en kies een ingang aan de oostkant bij Amerongen of Leersum in plaats van de bekende bij Zeist en Austerlitz. Parkeren is op de meeste plekken gratis; bij enkele terreinen kost het 5 tot 8 euro per dag.

Onder de rug ligt het drinkwater van de provincie

Het zand van de rug werkt als een filter: regenwater zakt erin weg en wordt op tientallen meters diepte opgepompt als drinkwater voor een groot deel van de provincie. Daarom staan er verboden op mest, lozingen en soms op honden; de winputten reiken tot 80 meter diep. Dat verklaart ook waarom er zo weinig sloten en beken zijn: het water blijft in de bodem. Bij de winputten staan borden met een beschermingszone van 30 meter. Voor bezoekers betekent het vooral: neem afval mee terug en blijf met de auto op de verharde wegen.

De piramide uit 1804 is door soldaten opgeworpen

In het bos bij Austerlitz ligt een aarden heuvel van ongeveer 36 meter met een obelisk erop, in 1804 in zevenentwintig dagen opgeworpen door tienduizend Franse soldaten die er in een kamp lagen. Entree kost 6 tot 9 euro voor volwassenen en minder voor kinderen; het is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van tien tot vijf. Reken op een uur inclusief de klim en het uitzicht. Er is een theehuis aan de voet en het bos eromheen is vrij toegankelijk.

In een van de kastelen woonde de laatste Duitse keizer

Aan de oostkant staat een landhuis waar de in 1918 afgetreden Duitse keizer van 1920 tot zijn dood in 1941 in ballingschap woonde, met zijn meubels en bezittingen nog op hun plek. Entree kost 12 tot 16 euro voor volwassenen; het is van dinsdag tot zondag open, doorgaans van elf tot vijf, en in de winter beperkt. Reken op twee uur inclusief het park van 60 hectare. Op enkele kilometers staan nog twee kastelen met tuinen die apart te bezoeken zijn.

Over de snelwegen liggen ecoducten voor het wild

De rug wordt door wegen en spoorlijnen doorsneden, en over verschillende daarvan liggen begroeide bruggen waarover reeën, dassen en boommarters oversteken. Enkele ervan zijn 50 tot 100 meter breed en er liggen er zes op de rug. Kijken kan vanaf de weg eronder; de ecoducten zelf zijn voor dieren en niet toegankelijk. Bij een van de grootste is een uitkijkpunt aangelegd op 200 meter afstand. Dat is gratis en dag en nacht open. Reeën ziet u het best in de schemering, vanaf de bosranden aan de oostkant.

Bij het zandwinmeer kunt u zwemmen

Aan de noordkant ligt een recreatieplas van ongeveer 15 hectare, ontstaan door zandwinning, met zandstranden en een geleidelijk aflopende bodem. Het water haalt in juli en augustus 20 tot 23 graden. Parkeren kost hier 8 tot 12 euro per auto per dag in het seizoen en dat is de enige toegangskost; het terrein zelf is gratis. Let op: op warme dagen is het er vol en gaat de parkeerplaats voor twaalf uur dicht. Doordeweeks en buiten de schoolvakanties is het er rustig.

Voor mountainbikers liggen er eigen routes

Op de rug liggen aangelegde mountainbikeroutes van 15 tot 30 kilometer met klimmetjes over de stuwwal. Ze zijn gescheiden van de wandelpaden, wat conflicten voorkomt. Gebruik is gratis; fietsverhuur in de dorpen kost 25 tot 45 euro per dag voor een mountainbike. De routes zijn met bordjes aangegeven en lopen deels door zand, wat na droogte zwaar fietsen is. Blijf op de route: naast de paden liggen kwetsbare stukken stuifzand die zich langzaam herstellen.

Praktisch

Met de trein stapt u uit in Driebergen-Zeist, Maarn of Veenendaal en staat u binnen een kwartier in het bos. Met de auto bent u vanaf Utrecht in twintig minuten en vanaf Amsterdam in drie kwartier over 60 kilometer. Nederland betaalt met de euro. April en mei geven fris weer met uitlopend groen; eind augustus staat de heide paars. Van oktober tot maart is het stil en vaak nat. Verblijven kost hier in het hoogseizoen 120 tot 220 euro per nacht voor een huisje, en buiten de vakanties merkbaar minder.