Eten op de Waddeneilanden en de lekkerste lokale specialiteiten

Op de Waddeneilanden komt het eten uit zilte grond en uit zee

Wat hier op tafel komt is grotendeels bepaald door zout: schapen die op kwelders lopen, planten die zout water verdragen en vis uit de Waddenzee, die sinds 2009 op de werelderfgoedlijst van UNESCO staat. De rest komt met de boot mee. Dat maakt het aanbod klein maar herkenbaar. Dit artikel behandelt de streekproducten van Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog, met prijzen, seizoenen en de regels over wat je zelf mag plukken of rapen.

Het Texelse lamsvlees komt van zilte weiden

Op Texel lopen volgens de agrarische vereniging rond de veertienduizend schapen, deels op weiden achter de zeedijk waar zout water in de bodem zit. Dat proef je terug in het vlees. Een Europese Beschermde Oorsprongsbenaming heeft het Texelse lam niet; wat er wel is, is een eilandkeurmerk waarmee slagers aangeven dat het dier op Texel is geboren en gehouden. Vraag daarnaar, want lam van het vasteland wordt hier ook verkocht. Een lamsbout kost 20 tot 30 euro per kilo bij de eilandslager en in de restaurants staat het op de kaart voor 25 tot 35 euro. Van dezelfde schapen komt de Texelse eilandkaas, die je bij de boerderijwinkels koopt.

Zeekraal groeit op de kwelders, maar plukken mag niet overal

Zeekraal is een vetplantje dat op zoute slikken groeit en dat van juni tot augustus wordt geoogst. Het smaakt zout en hoeft dus niet te worden gezouten. Let op dat de kwelders beschermd natuurgebied zijn en dat zelf plukken er op de meeste plekken verboden of aan vergunningen gebonden is; daar wordt op gecontroleerd. In de winkel kost het 15 tot 25 euro per kilo, en op de menukaart staat het als bijgerecht bij vis, vaak samen met lamsoor.

De cranberry's van Terschelling groeien in de duinen

Op Terschelling groeien cranberry's in natte duinvalleien. Volgens de overlevering spoelde er rond het midden van de negentiende eeuw een vat met bessen aan, waarna een strandjutter het leegde in het zand. De oogst is in oktober en gebeurt door pachters, en zelf plukken is niet toegestaan. Je koopt de producten in de winkels op het eiland: sap voor 4 tot 7 euro per fles, en jam en likeur in dezelfde orde. Wie ze wil zien groeien, loopt in september door de duinvalleien, wanneer de bessen rood kleuren.

Oesters raap je alleen met een gids

In de Waddenzee liggen banken met Japanse oesters, een soort die hier sinds de jaren zeventig voorkomt en zich sterk heeft uitgebreid. Excursies waarbij je ze bij laag water zelf raapt en ter plekke eet, kosten 25 tot 45 euro per persoon en duren twee tot drie uur. Ze gaan het hele jaar door, afhankelijk van het tij. Zelfstandig het wad op gaan om te rapen is niet toegestaan, want het gebied is beschermd en betreden mag alleen onder leiding van iemand met een vergunning. Bovendien snijd je je makkelijk aan de schelpen.

De vis wordt op de eilanden zelf gerookt

In havendorpen als Oudeschild op Texel en Nes op Ameland zitten rokerijen die makreel, paling en bokking boven eikenhout roken. Je koopt ze aan de toonbank voor 5 tot 15 euro per stuk, afhankelijk van de soort. De rokerijen zijn doorgaans van dinsdag tot zaterdag open, in het hoogseizoen langer. Garnalen worden hier gepeld en verkocht, maar houd er rekening mee dat een deel van de Noordzeegarnalen voor het pellen naar Marokko wordt vervoerd en weer terug; vraag ernaar als je handgepelde wilt.

Er wordt op meerdere eilanden gebrouwen en gestookt

De Texelse Bierbrouwerij in Oudeschild draait sinds het einde van de jaren negentig en is met de donkere Skuumkoppe de bekendste van de eilanden; Terschelling heeft een eigen brouwerij. Rondleidingen met proeverij kosten 10 tot 17,50 euro en duren een uur, doorgaans van dinsdag tot zaterdag. Daarnaast wordt er kruidenlikeur gestookt: het Juttertje op Texel en het Nobeltje dat in Ballum op Ameland bij café Nobel is ontstaan, voor 15 tot 25 euro per fles. Dat zijn kleine bedrijven met beperkte openingstijden, en van november tot maart zijn ze soms alleen in het weekend open.

Buiten het seizoen is een groot deel van de horeca dicht

Van november tot maart sluit op Vlieland en Schiermonnikoog een aanzienlijk deel van de restaurants, of ze zijn alleen in het weekend open. Op Texel, Terschelling en Ameland blijft meer draaien, maar met kortere tijden. In juli en augustus is het omgekeerde het geval, want dan moet je een tafel dagen vooruit reserveren, zeker op vrijdag en zaterdag. Een hoofdgerecht kost 20 tot 32 euro. Wie zelf kookt, doet boodschappen in het hoofddorp, zoals Den Burg of Hollum; de supermarkten daar zijn ruim en de dorpswinkels beperkt, en vanaf de meeste vakantiehuizen is dat 5 tot 10 kilometer fietsen.

Praktisch

De veerboten vertrekken uit Den Helder, Harlingen, Holwerd en Lauwersoog, met overtochten van twintig minuten tot twee uur en retourprijzen van 20 tot 35 euro per persoon. Met een auto naar de eilanden waar dat mag, betaal je fors meer en moet je in de zomer weken vooruit boeken. Mei, juni en september zijn de aangenaamste maanden met 15 tot 22 graden en rustige restaurants. De cranberryoogst valt in oktober, zeekraal loopt van juni tot augustus en de lammeren worden in het voorjaar geboren, wat het vlees vanaf de zomer op de kaart brengt.