Grotten, dierentuinen en natuur in Zuid-Limburg met kinderen

Met kinderen valt Zuid-Limburg in twee helften uiteen

In het westen ligt het heuvelland met de grotten, de kastelen en Valkenburg; in het oosten ligt het oude mijngebied rond Heerlen en Kerkrade, waar de grote attracties staan. Tussen beide zit ongeveer een half uur rijden. Dat onderscheid helpt bij het plannen, want de twee vragen een ander soort dag. Hieronder staat wat er in beide helften is, met prijzen, leeftijden en afstanden, en bij één plek hoort een uitleg die je nergens anders leest.

De steenkolenmijn in Valkenburg is nagebouwd

De Steenkolenmijn Valkenburg aan de Daalhemerweg is geen echte mijn: hij is vanaf 1916 aangelegd in de Daalhemergroeve, een oude mergelgroeve, en ging op 21 juli 1917 open als modelmijn. Er is dus nooit steenkool gewonnen op de plek waar je loopt. Dat maakt hem niet minder de moeite waard, integendeel. Toen de Limburgse mijnen tussen 1965 en 1974 sloten, stelden de mijnbedrijven op grote schaal machines, gereedschap en materiaal beschikbaar aan deze mijn. Wat je ziet is dus echt materieel uit de echte mijnen, in een nagebouwde gang, en het is de enige bezoekersmijn die Nederland nog heeft. Een rondleiding duurt ruim een uur en kost rond de 12 euro.

In Valkenburg liggen daarnaast twee mergelgrotten

De Gemeentegrot en de Fluweelengrot zijn geen natuurlijke grotten maar gangenstelsels die sinds de Romeinse tijd zijn ontstaan door het uithakken van mergelblokken. In de Gemeentegrot rijdt een treintje door de gangen, wat met jonge kinderen scheelt; in de Fluweelengrot zitten houtskooltekeningen en een gang naar de burchtruïne erboven. Entree kost per grot 8 tot 12 euro en beide zijn dagelijks open met vaste rondleidingstijden. Reken op een uur per grot; twee grotten op één dag is voor kinderen te veel van hetzelfde.

In het oosten staan de attracties op oud mijngebied

GaiaZOO en het Continium Discovery Center liggen allebei in Kerkrade, op of vlak bij terrein dat tot 1974 bij de mijnbouw hoorde, toen de laatste Limburgse mijn sloot. GaiaZOO is een dierentuin die met veel hoogteverschil in het glooiende terrein is aangelegd, met een Savanna en een Rainforest-hal; Continium is een doe-museum over techniek en wetenschap waar vrijwel alles bediend mag worden, en hoort bij het Museumplein Limburg samen met het Cube Design Museum en het Columbus Earth Center met zijn filmzaal over de aarde. Beide zijn een halve tot een hele dag, met entreeprijzen rond de 25 euro. Let op dat je ze niet op één dag combineert: het zijn allebei plekken waar kinderen zich uitputten, en twee ervan achter elkaar levert een chagrijnige middag op.

Kasteel Hoensbroek is een van de grootste van de streek

Het kasteel bij Heerlen geldt als een van de grootste tussen de Loire en de Maas, met de oudste delen uit de veertiende eeuw. Je loopt er zelfstandig doorheen met een route langs tientallen kamers, van de kerkers tot de zolders. Entree kost rond de 14 euro en het is dagelijks open. Voor kinderen werkt het omdat er trappen, torens en gangen zijn en je overal in mag; dit is geen museum waar je achter een koord langs schuifelt. Reken op anderhalf tot twee uur.

Op de Brunssummerheide kunnen ze rennen

De Brunssummerheide is een uitgestrekt heidegebied met zandverstuivingen en glooiingen, en een van de weinige plekken in de streek waar kinderen gewoon los kunnen. Volgens de beheerder gaat het om ruim 600 hectare, met brede paden en uitkijkpunten, en het is gratis; bij de Schaapskooiweg is een van de ingangen met parkeerplaats. Ga in augustus als je de heide paars wilt zien. Neem water mee, want er is weinig schaduw en op het zand loopt het zwaarder dan je denkt. Honden moeten hier aangelijnd vanwege de schaapskudde.

In Valkenburg staat alles op een kluitje

Het Sprookjesbos, pretpark De Valkenier, de grotten, de kabelbaan en de burchtruïne liggen allemaal binnen een paar honderd meter van elkaar, en dat maakt het met jonge kinderen praktisch: je zet de auto één keer neer voor 5 tot 8 euro per dag. Wees wel eerlijk over de schaal. Het Sprookjesbos en De Valkenier zijn kleine, ouderwetse parken die op kinderen tot een jaar of acht zijn gericht, met dagkaarten rond de 15 euro; wie met tieners komt en een dag attracties zoekt, is hier aan het verkeerde adres en kan beter naar het oosten van de provincie of over de grens. Bij Landgraaf liggen de Wereldtuinen Mondo Verde, een combinatie van themagebieden en een dierenpark, en in Gulpen zit met Mosaqua een subtropisch zwembad voor een regendag.

Wat je vooraf moet weten

Onder de grond is het rond de tien graden, het hele jaar door. Dat geldt voor alle grotten en voor de mijn, en na een uur in korte mouwen zijn kinderen echt koud; neem voor iedereen een trui of jas mee, ook in augustus. Houd er verder rekening mee dat dit de enige Nederlandse streek met echte hellingen is. Met een kinderwagen zijn Valkenburg en de dorpen in het Geuldal zwaar werk, en het parkeerterrein ligt zelden op dezelfde hoogte als waar je heen wilt, dus een draagzak is hier vaak praktischer.

Twee uitjes die er net buiten liggen

Bij Vaals ligt het Drielandenpunt op 322 meter, het hoogste punt van het Europese deel van Nederland, waar je met één stap in België en Duitsland staat; er is een doolhof en een uitkijktoren, met parkeren voor enkele euro's en de rest gratis. In Maastricht toont het Natuurhistorisch Museum de schedel van een mosasaurus, een zeereptiel uit de Krijtperiode dat in de mergel van de Sint-Pietersberg werd gevonden en waar de hele geologische tijdsnede naar is genoemd; entree kost rond de 10 euro. Beide liggen op een half uur rijden van Valkenburg.