Bezoek Arendal, Grimstad en de zuidkust van Noorwegen

De zuidkust van Noorwegen is een archipel van witte houten dorpen

Sørlandet, de zuidkust, verschilt van de rest van Noorwegen: geen fjorden met steile wanden maar een lage rotskust met duizenden eilandjes ervoor, de skjærgård. De huizen zijn er wit geschilderd, een gewoonte uit de negentiende eeuw toen witte verf duur was en welvaart toonde. Arendal telt ongeveer 45.000 inwoners en Grimstad rond de 24.000; ze liggen op 20 kilometer van elkaar. Vanaf Oslo is het ongeveer 250 kilometer, drie uur rijden.

Tyholmen in Arendal is een houten wijk die bijna verdween

Tyholmen is het schiereiland in het hart van Arendal, met houten huizen uit de achttiende en negentiende eeuw in empire- en classicistische stijl. In de jaren zestig lag er een sloopplan; bewoners hielden dat tegen en de restauratie leverde de wijk in 1992 een Europese erfgoedprijs op. Het raadhuis uit 1815 is een van de grootste houten gebouwen van Noorwegen, met drie verdiepingen en witte pilaren. Je loopt de wijk in een half uur rond.

Pollen is het havenbekken midden in de stad

Pollen is een rechthoekig havenbekken dat tot in het centrum van Arendal doorloopt, met terrassen aan drie zijden en boten die tot voor de deur aanleggen. Vroeger lagen hier de zeilschepen; Arendal had in de negentiende eeuw de grootste koopvaardijvloot van Noorwegen. In de zomer is het het middelpunt van de stad, met eetgelegenheden die tot een uur of elf doorgaan. Er is geen entree en het is het hele jaar toegankelijk.

Het eiland Merdø ligt op twintig minuten varen

Merdø ligt ongeveer 5 kilometer voor de kust en was eeuwenlang een aanloophaven waar schepen op gunstige wind wachtten. Op het eiland staat Merdøgaard, een koopmanshuis uit rond 1740 dat als museum is ingericht met de oorspronkelijke inboedel. Er rijden geen auto's en er zijn zandstranden aan de zuidkant. De boot vanaf Arendal doet er ongeveer twintig minuten over en vaart van juni tot augustus meerdere keren per dag.

Raet nasjonalpark beschermt een moreneruggen onder water

Raet nasjonalpark werd in 2016 ingesteld en beslaat ongeveer 607 vierkante kilometer, waarvan het overgrote deel zee. Het beschermt de Ra, een moreneheuvel die de ijskap hier aan het eind van de laatste ijstijd achterliet en die als een rug door het landschap en de zeebodem loopt. Aan land is hij zichtbaar als een strook keien en zand op eilanden als Tromøy en Hove. Toegang is vrij en er lopen gemarkeerde paden.

Tromøy is het grootste eiland en met de auto bereikbaar

Tromøy ligt direct voor Arendal, meet ongeveer 30 vierkante kilometer en is via een brug bereikbaar. Aan de zuidkant liggen kiezelstranden van de morenerug en een kerk uit de twaalfde eeuw, een van de oudste van de streek. Bij Hove ligt een bos met wandelpaden en een kampeerterrein. Het eiland is vlak genoeg om te fietsen en telt ongeveer 5.000 inwoners.

Grimstad is de zonnigste plaats van Noorwegen

Grimstad heeft van alle Noorse plaatsen de meeste zonuren per jaar, wat voor een land op deze breedte opvalt. Het centrum bestaat uit smalle straten met witte houten huizen die tegen een helling oplopen, met de haven als middelpunt. In de zomer meren er honderden zeilboten aan. Vanaf Arendal is het ongeveer 20 kilometer over de kustweg.

Ibsen werkte hier zes jaar als apothekersbediende

Henrik Ibsen kwam in 1844 als vijftienjarige naar Grimstad en werkte er tot 1850 in een apotheek; hij schreef er zijn eerste toneelstuk. Die apotheek is nu museum, met het interieur uit zijn tijd en het kamertje waar hij sliep. Toegang kost rond de 10 euro en het museum is vooral in de zomermaanden open, doorgaans van dinsdag tot en met zondag. Het staat midden in het oude centrum.

Het water is hier warmer dan waar ook in Noorwegen

Doordat het Skagerrak ondiep is en de zon er lang op staat, komt het zeewater aan deze kust volgens het meteorologisch instituut in juli en augustus op 18 tot 22 graden, terwijl het langs de westkust rond de 14 blijft. Dat is de reden dat Noren zelf hier hun zomerhuisje hebben. De rotsen langs de kust warmen op en dienen als ligplek; zandstranden zijn er weinig en klein. Buiten juli en augustus zakt het water snel.

De Blindleia is een beschutte vaarroute door de scheren

Tussen Lillesand en Kristiansand loopt de Blindleia, een smalle vaargeul van ongeveer 12 kilometer die binnendoor tussen de eilanden loopt en daardoor beschut ligt tegen de zee. Er varen in het seizoen passagiersboten doorheen die er twee tot drie uur over doen. Onderweg passeer je zomerhuisjes op kale rotsen en aanlegsteigers zonder weg erheen. De boot vertrekt vanuit Lillesand, ongeveer 30 kilometer ten zuidwesten van Grimstad.

In augustus is Arendal een week lang volgeboekt

Elke augustus wordt in Arendal een politiek festival gehouden waar partijen, organisaties en pers een week lang naartoe komen. Let op: de stad zit die week volledig vol en accommodatie is maanden vooruit vergeven en aanzienlijk duurder; wie voor rust komt, moet die week vermijden. Alle debatten zijn gratis toegankelijk, dus wie er juist naartoe wil hoeft niets te betalen. Het festival duurt vijf dagen en trekt tienduizenden bezoekers; buiten die week is augustus een gewone zomermaand.

Wat je er eet

De zuidkust leeft van schaaldieren: garnalen die je zelf pelt aan een tafel op de kade, met brood en mayonaise, kosten rond de 25 tot 35 euro voor een portie voor twee. Verder staan er krab en gerookte zalm op vrijwel elke kaart. Noorwegen is duur: een hoofdgerecht in een restaurant kost 30 tot 45 euro en een biertje 9 tot 12 euro. Zelf koken in een huisje scheelt hier meer dan waar ook.

Wanneer je gaat en hoe je er komt

Het seizoen loopt van eind juni tot midden augustus; daarbuiten sluiten veel musea, bootdiensten en eetgelegenheden. In juni is het licht tot na elven en zijn de dagen het langst. Vanaf Nederland kun je met de veerboot naar Kristiansand, dat op ongeveer 60 kilometer van Grimstad ligt, of vliegen op Kristiansand of Oslo. De kustweg E18 verbindt alle plaatsen in dit artikel en is over de hele lengte tolweg.