Ruige natuur en traditie in de Subkarpaten in Zuidoost-Polen

De lege dalen in het zuidoosten van Polen zijn met opzet leeg

In de Bieszczady staan dorpen waarvan alleen nog fundamenten, boomgaarden en kerkhoven over zijn. Dat komt doordat de Lemkische en Bojkische bevolking in 1947 gedwongen werd verplaatst, waarna de valleien nooit meer zijn volgelopen. Het resultaat is een gebergte met een bevolkingsdichtheid die volgens de streekcijfers tot de laagste van Europa hoort, en met bossen die sindsdien vrij spel hebben gehad. Dit artikel gaat over die streek, met hoogtes, entreeprijzen in zloty en reistijden.

De hoge weiden heten hier połoniny

Boven de boomgrens, vanaf ongeveer 1.100 meter, liggen open graslanden die over de bergkammen doorlopen: de Połonina Wetlińska en de Połonina Caryńska zijn de bekendste. Ze zijn kaal door een combinatie van wind, bodem en eeuwenlange begrazing, en ze geven een uitzicht dat je in de rest van de Poolse Karpaten niet vindt. De Tarnica komt tot 1.346 meter en is vanaf Ustrzyki Górne of Wetlina in drie tot vier uur te belopen. Entree tot het nationale park kost enkele zloty per dag; reken op ongeveer 4,3 zloty per euro. Let op: op de kammen is geen schuilgelegenheid en onweer trekt hier in de zomermiddag snel op.

In deze bossen leven wisenten, wolven en beren

Het Bieszczadzki Park Narodowy beslaat ongeveer 290 vierkante kilometer en is daarmee een van de grootste van Polen; sinds 2013 is het ook erkend als donkerteparkgebied, omdat er vrijwel geen lichtvervuiling is. Er leeft een populatie wisenten die vanaf de jaren zestig is uitgezet, naast wolven, lynxen en een klein aantal bruine beren. De kans dat je er een ziet is beperkt; sporen, uitwerpselen en omgewoelde grond zie je wel. Er zijn begeleide tochten met een boswachter voor 150 tot 300 zloty per groep. Blijf op de paden, berg eten 's nachts op en laat honden aan de lijn: dat zijn hier geen formaliteiten.

Het stuwmeer erachter is het grootste van Polen

Aan de rand van het gebergte ligt het Solinameer, dat in 1968 ontstond toen de dam bij Solina van ruim 80 meter hoog werd gesloten. Het is met ruim 20 vierkante kilometer het grootste stuwmeer van het land, met Polańczyk als badplaats aan de westoever. Er varen rondvaartboten, er is verhuur van kajaks en zeilboten, en het water haalt in juli en augustus 20 tot 23 graden. Over de dam kun je lopen; rondleidingen door het binnenwerk kosten enkele tientallen zloty. Voor wie het gebergte met zwemmen wil combineren, is dit de plek om te overnachten.

De houten kerken staan op de werelderfgoedlijst

Verspreid over de streek staan de tserkvas, orthodoxe en grieks-katholieke kerken die zonder spijkers uit hout zijn opgetrokken, met koepeltorens en beschilderde binnenwanden. Die van Smolnik, Turzańsk en Radruż staan sinds 2013 op de werelderfgoedlijst. Ze zijn vaak gesloten en worden op afspraak geopend door iemand uit het dorp; bij de deur hangt meestal een telefoonnummer, en een bijdrage van 10 tot 20 zloty is gebruikelijk. Ze horen bij de dorpen die na 1947 leegliepen, wat verklaart waarom er soms een kerk zonder gemeenschap staat.

Het openluchtmuseum in Sanok is het grootste van het land

In het Muzeum Budownictwa Ludowego in Sanok, aan de rand van het gebergte, zijn meer dan honderd gebouwen uit de streek bij elkaar gezet: boerderijen, kerken, een school, een olieboortoren en een compleet marktplein. Het terrein beslaat tientallen hectare en is dagelijks open, met ruimere tijden in de zomer; entree kost 30 tot 40 zloty. Reken op een halve dag. Het legt uit hoe de gemengde bevolking van deze streek leefde voordat de twintigste eeuw daar een eind aan maakte, en dat maakt het meer dan een verzameling oude huizen. In het kasteel in het centrum hangt daarnaast de grootste verzameling werk van Zdzisław Beksiński, die hier geboren is.

Het kasteel bij Przemyśl is geen ruïne

In Krasiczyn staat een renaissancekasteel uit het begin van de zeventiende eeuw met vier ronde hoektorens, elk met een eigen naam en een eigen functie. Het is bewaard gebleven en gerestaureerd, met een park van ongeveer 12 hectare eromheen. Een deel van het complex doet nu dienst als hotel. Rondleidingen kosten enkele tientallen zloty en gaan op vaste tijden. In Przemyśl zelf liggen de resten van de Twierdza Przemyśl, de Oostenrijks-Hongaarse vestinggordel die in de Eerste Wereldoorlog een van de langste belegeringen van dat front doorstond.

Wat je hier eet

De keuken van deze streek leunt op wat de bergen opleveren: paddenstoelen, bosbessen, schapenkaas en rivierforel. Daarnaast staan er gerechten op de kaart die uit de Oekraïense en Slowaakse traditie komen, want de grens ligt op minder dan vijftig kilometer. Een maaltijd in een bergherberg kost 30 tot 60 zloty. In de zomer verkopen mensen langs de weg bosbessen en honing; dat is de goedkoopste en beste manier om aan streekproducten te komen. Voor kinderen is de Bieszczadzka Kolejka Leśna vanaf Majdan bij Cisna de vondst: een smalspoorlijn uit 1898 die nu als toeristentrein door de bossen rijdt. Neem contant geld mee, want in de kleinere dorpen zit geen pinautomaat.

Praktisch

Rzeszów is de toegangspoort tot de streek en heeft een luchthaven met verbindingen vanuit West-Europa; vanaf daar is het anderhalf tot twee uur rijden naar het gebergte. Met de auto vanuit Nederland ben je dertien tot vijftien uur onderweg. Polen betaalt met zloty. Juni tot september is het wandelseizoen met 18 tot 25 graden; september is de mooiste maand, met heldere lucht en kleur in de bossen. In de winter ligt er sneeuw en zijn de hoge paden alleen op sneeuwschoenen te doen. Het openbaar vervoer in het gebergte is beperkt: zonder auto kom je er nauwelijks rond.