Wijn, fado en gastronomie om Portugal te proeven

Het broodje op tafel is niet gratis

Let op: in Portugese restaurants wordt ongevraagd brood, olijven, boter of kaas op tafel gezet. Dat heet couvert en wordt in rekening gebracht zodra u ervan eet; laat u het staan, dan hoort het van de rekening te gaan. Reken op 2 tot 6 euro per persoon als u het aanneemt. Dit artikel behandelt het eten, de wijn en de fado, met prijzen, tijden en de gewoontes die hier gelden.

Bij fado wordt er niet gepraat

De muziekvorm met zang, gitaar en Portugese gitaar staat sinds 2011 op de lijst van immaterieel erfgoed. Tijdens het zingen wordt er in de zaal niet gepraat, niet bediend en niet gefotografeerd met flits. In een fadohuis met diner betaalt u 35 tot 60 euro per persoon. In de kroegen waar amateurs zingen is het gratis of kost het een consumptie van 3 tot 6 euro; daar begint het pas na tien uur 's avonds. Praktisch: die tweede vorm is ruwer en echter, maar niet elke avond en niet op afspraak.

In een universiteitsstad in het midden klinkt een andere fado

In de stad met de oude universiteit wordt een eigen variant gezongen, uitsluitend door mannen in zwarte studentenmantels, met een lichter geluid en teksten over studie en afscheid. Optredens kosten 10 tot 20 euro en duren een uur, doorgaans om zes of negen uur 's avonds. Praktisch: hier wordt niet geklapt maar gekucht als teken van waardering. Dat is geen grap; het hoort erbij en bezoekers die klappen vallen op.

De portwijn wordt in het dal gemaakt en in de stad gerijpt

De druiven groeien op terrassen in een dal in het noorden, dat sinds 2001 op de werelderfgoedlijst staat. Het rijpen gebeurde eeuwenlang in kelders aan de overkant van de rivier bij de havenstad, en dat gebeurt daar nog steeds. Een proeverij in zo'n kelder kost 15 tot 30 euro voor drie tot vijf glazen met rondleiding; ze zijn dagelijks open van tien tot zes. In het dal zelf kost een bezoek aan een wijnhuis 20 tot 45 euro. Vanaf de havenstad rijdt u er in anderhalf uur heen over ongeveer 100 kilometer, of u neemt de trein langs de rivier.

De groene wijn uit het noorden is licht en jong

In het noordwesten wordt een frisse, licht prikkelende wijn gemaakt van druiven die vroeg worden geoogst. Hij heeft 9 tot 11,5 procent alcohol en wordt jong gedronken. Een fles kost in de supermarkt 3 tot 7 euro en in een restaurant 10 tot 18 euro. Praktisch: de naam slaat op de jeugd van de wijn en niet op de kleur; er bestaat een witte, een rode en een rosévariant. Hij hoort bij vis en bij de gerechten van deze kust.

Van de gedroogde kabeljauw bestaan honderden bereidingen

De gezouten en gedroogde kabeljauw die met scheepvaart uit het noorden kwam, is hier het nationale gerecht; er wordt gezegd dat er voor elke dag van het jaar een recept is. Een hoofdgerecht kost 12 tot 20 euro. Praktisch: de vis wordt vóór bereiding een tot drie dagen gewaterd, dus wat u krijgt is niet zout. Wie het niet kent, begint met de variant met ei en aardappel, die milder is dan de gebakken en de gegratineerde versies.

Het roomgebakje komt uit een klooster in het westen van Lissabon

Het bladerdeegbakje met vla is in de negentiende eeuw ontstaan in een klooster; sinds 1837 wordt het in een bakkerij vlakbij naar hetzelfde recept gemaakt, dat volgens de eigenaars nog altijd geheim is. Een gebakje kost 1,40 tot 2 euro; bij die bakkerij staat vrijwel altijd een rij, maar er is een aparte balie om mee te nemen die veel sneller gaat. Praktisch: elders in het land kost hetzelfde gebakje 1 tot 1,50 euro en is het vaak net zo goed; strooi er kaneel en poedersuiker overheen, zoals hier gebruikelijk is.

Het dagmenu tussen twaalf en drie is de goedkoopste maaltijd

In eenvoudige eetzaken staat er 's middags een dagmenu op een bord bij de deur, met soep, een hoofdgerecht, brood en vaak een drankje en koffie erbij. Zo'n menu kost 8 tot 14 euro per persoon, tegen 20 tot 35 euro voor dezelfde gerechten 's avonds à la carte. Praktisch: het staat zelden op een kaart in het Engels en het wordt niet aangeboden; vraag ernaar. In vissersplaatsen is de gegrilde vis van het dagmenu vrijwel altijd de vangst van die ochtend.

Praktisch

Vanuit Nederland vliegt u in ongeveer drie uur op Lissabon of Porto. Portugal betaalt met de euro en pinnen kan overal, al hanteren kleine zaken soms een minimumbedrag. Fooien zijn niet verplicht; 5 tot 10 procent is gebruikelijk als u tevreden bent. April tot juni en september tot oktober geven 18 tot 27 graden en zijn het aangenaamst. In juli en augustus is het in het binnenland 35 tot 40 graden. In juni zijn er in Lissabon en Porto stadsfeesten met gegrilde sardines op straat, en dan zijn hotels twee keer zo duur.